Mỹ áp lệnh trừng phạt với ICC, tuyên bố 'cắt đứt mọi nguồn lực'

Ngoại trưởng Mỹ thông báo áp lệnh trừng phạt Tòa án Hình sự Quốc tế, tuyên bố sẽ cắt đứt mọi nguồn lực và làm tê liệt cơ quan này.

"Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) truy tố người Mỹ. Đó là lý do hôm nay Mỹ áp lệnh trừng phạt với ICC. Chúng tôi sẽ cấm các giao dịch với tòa án này, cắt đứt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động của họ", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/10 tuyên bố.

Theo quy định, các lệnh trừng phạt của Mỹ ngăn cấm doanh nghiệp trong nước hợp tác với tổ chức bị áp biện pháp, buộc ngân hàng đóng tài khoản, công ty bảo hiểm ngừng cung cấp dịch vụ và doanh nghiệp phần mềm dừng hỗ trợ.

Mỹ từng áp lệnh trừng phạt nhằm vào các quan chức ICC trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, nhưng những biện pháp này được dỡ bỏ dưới thời cựu tổng thống Joe Biden. Washington đưa ra lệnh trừng phạt mới chỉ vài ngày sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025.

Ngoại trưởng Rubio nói Mỹ vốn trì hoãn việc áp lệnh trừng phạt để chờ ICC và các quốc gia tham gia Quy chế Rome năm 2002 giải quyết những quan ngại của Washington, nhưng các bên không đạt được tiến triển.

"ICC cần chấm dứt các mối đe dọa, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt ICC", ông Rubio tuyên bố, đồng thời kêu gọi các đồng minh kiềm chế tòa án, trong đó có nhiều nước vừa là thành viên ICC vừa dựa vào binh sĩ Mỹ để bảo đảm an ninh quốc gia.

Quan chức Mỹ bổ sung rằng cánh cửa đối thoại chưa đóng lại, khi động thái lần này "được thiết kế để tạo cơ hội" cho các quốc gia thành viên Quy chế Rome đàm phán và giải quyết lo ngại của Mỹ.

Chính quyền Tổng thống Trump thời gian qua nhiều lần phản đối ICC, đặc biệt sau khi tòa phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và một số quan chức Israel. Washington cũng chỉ trích cuộc điều tra trước đây của ICC về hành động của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan, dù cuộc điều tra này đã được khép lại.

ICC hiện có 125 quốc gia thành viên, trong đó có toàn bộ các nước Liên minh châu Âu (EU) và hầu hết thành viên NATO ngoại trừ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ. Tòa án đặt trụ sở tại Hà Lan, quốc gia vừa là thành viên EU vừa thuộc NATO.

Sau thông báo từ Ngoại trưởng Mỹ, ICC ra tuyên bố lên án mạnh mẽ quyết định của Washington, cho rằng đây là nỗ lực cản trở công lý và ngăn cản thực hiện sứ mệnh được giao. "Đây là cuộc tấn công vào pháp quyền và nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế", tòa án tuyên bố ngày 9/10.

ICC cho biết sẽ tiếp tục thực hiện đầy đủ nhiệm vụ, trong đó có việc truy tố các cá nhân phạm tội ác chiến tranh, tội ác chống loài người, tội ác diệt chủng và tội xâm lược khi những quốc gia thành viên không muốn hoặc không thể tự xử lý các cá nhân này.

Tuy nhiên, ICC nhấn mạnh không thể tự mình duy trì hoạt động và kêu gọi các nước thành viên bảo đảm nguồn lực cần thiết. "Tòa án không thể đứng một mình. Số phận của cơ quan giờ đây cũng nằm trong tay những quốc gia đã thành lập nó", ICC tuyên bố, đồng thời cảnh báo "lịch sử sẽ phán xét" động thái của Washington.

Washington trước mắt cho phép một số ngoại lệ đối với ICC. Bộ Tài chính Mỹ ban hành 4 giấy phép chung, cho phép một số giao dịch liên quan đến dịch vụ viễn thông, phần mềm, chi trả lương hưu và các giao dịch liên quan đến người bị tòa án giam giữ.

Các quan chức ICC đã chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong nhiều tháng qua, chuyển máy tính văn phòng từ phần mềm Microsoft sang các giải pháp mã nguồn mở, đồng thời tìm phương án thay thế cho dịch vụ ngân hàng và bảo hiểm y tế.

Lệnh trừng phạt được công bố cùng ngày Navi Pillay, cựu thẩm phán Nam Phi từng làm việc tại Phòng Phúc thẩm ICC giai đoạn 2003-2008, được trao giải Nobel Hòa bình. "Trật tự pháp lý quốc tế, trong đó tội phạm chiến tranh phải chịu trách nhiệm và nạn nhân được thực thi công lý, là điều kiện tiên quyết để xây dựng một thế giới hòa bình", Ủy ban Nobel lý giải quyết định vinh danh bà Pillay.

Thanh Danh (Theo Reuters, Hill)

Những vụ nội gián chấn động lịch sử tình báo thế giới

Cựu lãnh đạo tình báo Đức Hanning bị bắt vì nghi phản quốc gợi lại hàng loạt vụ nội gián gây chấn động tình báo thế giới liên quan Mỹ, Anh và Liên Xô.

Văn phòng Công tố Liên bang Đức cho biết cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Liên bang (BND) August Hanning bị bắt hôm 6/10 do "bị nghi ngờ chiếm đoạt bí mật quốc gia, có âm mưu và đã thực hiện hành vi phản quốc, hoạt động gián điệp". Ông Hanning, 80 tuổi, lãnh đạo BND trong giai đoạn 1998-2005, sau đó trở thành Thứ trưởng Nội vụ Đức rồi chuyển sang làm cố vấn an ninh tư nhân.

Các công tố viên cáo buộc Hanning liên lạc với nhân viên một cơ quan tình báo nước ngoài trong nhiều năm và chuyển thông tin mật cho người này. Các tài liệu được cho là chứa thông tin về chương trình hạt nhân Iran, quân đội Nga và nội dung những cuộc họp an ninh định kỳ tại Văn phòng Thủ tướng Đức. Một số tài liệu có nguồn gốc từ các cơ quan tình báo đối tác của Đức.

Trường hợp của Hanning gợi lại nhiều trường hợp trong lịch sử khi những người được giao nhiệm vụ bảo vệ bí mật quốc gia lại lén cung cấp thông tin cho một bên khác.

Điệp viên Liên Xô trong lòng MI6

Kim Philby là một trong những điệp viên hai mang nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Ông được tình báo Liên Xô tuyển mộ khi còn học tại Đại học Cambridge vào những năm 1930 và là người nổi bật nhất trong nhóm "Bộ ngũ Cambridge", mạng lưới điệp viên đã tuồn nhiều bí mật của Anh cho Liên Xô.

Philby gia nhập cơ quan tình báo đối ngoại Anh MI6 trong Thế chiến II và nhanh chóng thăng tiến, trở thành người đứng đầu bộ phận phản gián Liên Xô. Sau đó, Philby được điều tới Washington, Mỹ, nơi ông tiếp cận nhiều thông tin nhạy cảm nhờ các mối quan hệ ở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) và Cục Điều tra Liên bang (FBI).

Philby bắt đầu bị nghi ngờ vào năm 1951 và buộc phải rời MI6, sau khi Guy Burgess và Donald Maclean, hai thành viên trong "Bộ ngũ Cambridge", đào tẩu sang Liên Xô. Philby được cho là đã cảnh báo hai người này rằng tình báo Anh sắp phát hiện ra họ là điệp viên làm việc cho Liên Xô.

Năm 1963, khi nhận thấy mình có nguy cơ bị bắt, Philby trốn sang Nga. Ông sống tại đây cùng người vợ Rufina Pukhova từ năm 1971 đến khi qua đời năm 1988.

Theo Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh, trong gần 20 năm, Philby đã cung cấp cho Liên Xô nhiều thông tin mật, trong đó có bí mật nhà nước, danh tính nhiều điệp viên, biên bản các cuộc họp nội các, nghiên cứu nguyên tử, thông tin tình báo ngoại giao và quân sự, khiến nhiều chiến dịch của phương Tây thất bại. Ông được xem là một trong những điệp viên gây thiệt hại lớn nhất cho tình báo Anh.

Đại tá KGB làm việc cho Anh

Nếu Philby là người của MI6 bí mật làm việc cho Liên Xô, Oleg Gordievsky lại đi theo chiều ngược lại.

Ông là con trai của một sĩ quan NKVD, cơ quan mật vụ Liên Xô và là tiền thân trực tiếp của cơ quan tình báo KGB. Đầu những năm 1970, Gordievsky được MI6 tuyển mộ, khi ông ngày càng thất vọng với chính quyền Liên Xô.

Trong thời gian làm việc cho KGB, Gordievsky được điều tới Copenhagen, Đan Mạch, sau đó tới London, Anh, và trở thành người phụ trách hoạt động tình báo của KGB tại London vào năm 1985.

Những thông tin Gordievsky cung cấp cho tình báo Anh được cho là giúp phương Tây nắm được lo ngại của KGB với cuộc tập trận Able Archer 83 của NATO. KGB cho rằng đây là vỏ bọc cho một cuộc tấn công hạt nhân. Điều này giúp phương Tây hiểu rõ tình hình hơn, góp phần giảm nguy cơ leo thang.

KGB nghi ngờ và triệu hồi Gordievsky về Moskva năm 1985 để thẩm vấn, nhưng ông chưa bị buộc tội. MI6 tiến hành một chiến dịch táo bạo để giải cứu ông, đưa ông ra khỏi Liên Xô trong cốp một chiếc ôtô vượt qua biên giới Phần Lan. Nga sau đó kết án tử hình vắng mặt với Gordievsky.

Gordievsky sống tại Anh dưới sự bảo vệ của chính phủ nước này, đến khi qua đời năm 2025.

Nội gián hơn hai thập kỷ tại FBI

Robert Hanssen là điệp viên cấp cao tại FBI và làm gián điệp cho Liên Xô, tiếp đó là cho các cơ quan tình báo Nga, giai đoạn 1979-2001.

Ban đầu, Hanssen theo học nha khoa tại Đại học Northwestern, nhưng chuyển ngành và tốt nghiệp với bằng kế toán và hệ thống thông tin. Ông từng làm cảnh sát tại Chicago trước khi gia nhập FBI năm 1976.

Năm 1979, Hanssen chủ động tiếp cận tình báo quân sự Liên Xô. Sau đó, ông tiếp tục làm việc với KGB và cơ quan kế nhiệm là SVR, sử dụng bí danh "Ramon Garcia".

Hanssen không trực tiếp gặp những người phụ trách mình. Thay vào đó, ông sử dụng phương thức "điểm giao nhận bí mật", các tài liệu mật được để tại những địa điểm ngoài trời đã được thống nhất trước, như công viên, khu vực có cây cối, dưới cầu hoặc các góc phố ở Washington. Đổi lại, ông nhận tiền hoặc kim cương.

Hanssen đã chuyển cho phía Liên Xô hàng nghìn trang tài liệu mật, trong đó có thông tin về kế hoạch tác chiến hạt nhân của Mỹ và danh tính các quan chức Nga bí mật làm việc cho Mỹ.

Vụ bắt giữ Aldrich Ames, một điệp viên Mỹ bị phát hiện làm việc cho tình báo Nga, năm 1994 đưa các nhà điều tra đến Hanssen. Hanssen bị bắt vào tháng 2/2001, nhận tội để tránh án tử hình và qua đời trong tù năm 2023.

Cựu sĩ quan CIA bán bí mật cho Trung Quốc

Sau Chiến tranh Lạnh, các vụ nội gián tiếp tục xuất hiện trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc tăng nhiệt. Đáng chú ý trong số này là trường hợp của Alexander Yuk Ching Ma.

Ma sinh ra tại Hong Kong, sau đó chuyển đến Honolulu, bang Hawaii năm 1968 và trở thành công dân Mỹ năm 1975. Năm 1982, Ma bắt đầu làm việc cho CIA, công tác nước ngoài từ năm 1983 và xin nghỉ việc năm 1989. Thông tin từ Bộ Tư pháp Mỹ cho biết Ma có một người họ hàng cũng làm việc cho CIA từ năm 1967 đến 1983. Cả hai đều được cấp quyền tiếp cận thông tin cấp tối mật.

Tháng 3/2001, Cục An ninh Nhà nước Thượng Hải (SSSB) đề nghị Ma giúp thu xếp một cuộc gặp giữa SSSB với người họ hàng này. Ma, người họ hàng và các sĩ quan SSSB gặp nhau trong một phòng khách sạn ở Hong Kong trong ba ngày. Hai cựu sĩ quan CIA sau đó cung cấp thông tin mật cho Trung Quốc để đổi lấy 50.000 USD.

Năm 2003, Ma nộp đơn xin làm chuyên viên dịch thuật theo hợp đồng cho văn phòng FBI ở Honolulu. FBI biết về mối liên hệ giữa Ma và tình báo Trung Quốc, nên đã tuyển dụng để theo dõi. Ma bị bắt sau khi FBI cử một nhân viên bí mật tiếp cận ông. Trong cuộc trò chuyện, Ma thừa nhận từng giúp chuyển thông tin mật cho tình báo Trung Quốc.

Ma đạt thỏa thuận nhận tội với các công tố viên và lĩnh án tù 10 năm hồi tháng 9/2024. Nếu không có thỏa thuận này, Ma sẽ phải ngồi tù chung thân.

Như Tâm (Theo Al Jazeera, AFP, Guardian)