Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn tường thuật:

Hôm nay, tại Cardiff, thủ phủ xứ Wales, lần đầu tiên các thủ hiến (first ministers) thuộc các đảng độc lập của ba xứ sở thuộc Vương quốc Anh là Scotland, Wales và Bắc Ireland họp cùng nhau để tự phối hợp các hoạt động ngoại giao quốc tế riêng, không cần chính phủ trung ương ở Luân Đôn cho phép.

Phát biểu tuần qua của tổng thống Trump ở Dublin ủng hộ ‘một nước Ireland thống nhất’ không phải là câu nói đùa lúc đi chơi golf mà đã kích hoạt các hoạt động có thể gây ‘tan vỡ’ (break-up) Vương quốc Anh, như trang Telegraph (14/09) đánh giá.

Ngay hôm nay, hai nữ lãnh đạo Sinn Féin, gồm thủ hiến Bắc Ireland, bà Michelle O’Neill và chủ tịch đảng, bà Mary Lou McDonald, họp cùng thủ hiến Scotland, John Swinney (đảng Quốc gia Scotland -SNO), và bộ trưởng thứ nhất xứ Wales, ông Rhun Ap Iorwerth (đảng dân tộc Wales-Plaid Cymru), để đặt ra các yêu sách mới và mạnh với Luân Đôn.

Họ sẽ ký một nghị định thư nhằm hợp tác chặt chẽ trong bốn lĩnh vực: kinh tế, liên kết châu Âu, hợp tác quốc tế và quyền tự quyết.

Điều đáng nói là các hoạt động này không do chính phủ trung ương đề xuất hoặc cho phép.

Với Scotland, như ông Swinney đã nói, đây là thời khắc chuẩn bị cho việc mở lại trưng cầu dân ý lần hai để độc lập khỏi Anh.

Với Bắc Ireland, đảng dân tộc chủ nghĩa Sinn Féin nói rằng dù họ không đồng ý với nhiều chính sách của ông Trump, ví dụ về Israel và Gaza, nhưng ủng hộ quan điểm của ông về một nước Ireland thống nhất. Họ muốn tiến trình này cần được bắt đầu ngay bây giờ.

Với xứ Wales thì yêu sách không phải là độc lập mà là quyền nhận tài nguyên như dầu khí ngoài khơi và quyền trực tiếp liên kết với Liên Hiệp Châu Âu (EU), bất chấp các tính toán của Luân Đôn sau Brexit.

Quan điểm của Anh và tác động của Mỹ

Chiến lược chia quyền cho các vùng miền của thủ tướng Andy Burnham mới nêu ra nhằm tăng trưởng kinh tế đã được các đảng dân tộc chủ nghĩa ủng hộ ở Scotland, Wales và Bắc Ireland nắm bắt như một cơ hội gây sức ép lên chính phủ trung ương ở Luân Đôn.

Hoa Kỳ chỉ là chất xúc tác nhưng thái độ của tổng thống Trump đã và đang ảnh hưởng sâu rộng cho quan hệ với Anh và tương lai Bắc Ireland. Quan điểm về ‘Ireland thống nhất’ của tổng thống Trump  có thể chỉ nhằm giành cảm tình của 31 triệu người Mỹ gốc Ireland trước bầu cử giữa kỳ ở Mỹ, nhưng đã có tác động không hề nhỏ đến tình hình Bắc Ireland.

Như thế, chính quyền Mỹ hiện nay đã tỏ ra không muốn ủng hộ Thỏa ước Ngày Thứ Sáu Tốt Lành (The Good Friday Agreement) ký năm 1998, chấm dứt thời kỳ xung đột vũ trang (The Troubles) ở Bắc Ireland. 

Thỏa ước đó được Hoa Kỳ thời tổng thống Bill Clinton bảo trợ, cho phép dung hòa quyền lợi của người Bắc Ireland và bảo đảm hai miền Nam-Bắc được thông thương hàng hóa, di cư tự do. Người Bắc Ireland được quyền mang hai hộ chiếu, của Anh và của Cộng hòa Ireland (thuộc EU)

Luân Đôn đã phản đối phát biểu của tổng thống Trump về Ireland và trong tuần qua đã một lần nữa bác bỏ yêu cầu độc lập của Scotland. 

Hôm qua, 13/09, ông Trump không chỉ nhắc lại quan điểm trái với chính sách của Vương quốc Anh, mà còn bồi thêm khi chơi golf ở Ireland rằng "việc thống nhất Ireland đó sẽ xảy ra". 

Sắp tới là gì?

Có một nghịch lý là lời của Tổng thống Trump có thể tạo đà cho ba xứ sở kia tiến tới độc lập hoặc tự trị cao hơn (như Wales), nhưng hướng đi của họ lại là tái gia nhập Liên Âu.

Các nhà lãnh đạo dự họp ở Cardiff đều cho rằng sau Brexit, Vương quốc Anh phải thay đổi cấu trúc Hiến Pháp và đây là thách thức trực tiếp nhất, lớn nhất cho nhiệm kỳ không còn lâu của thủ tướng Burnham.

Lãnh đạo SNP ở Scotland muốn đưa vấn đề độc lập ra thảo luận trong Quốc Hội Anh nay mai.

Theo lời ông, Nick Gutteridge, trưởng biên tập chính trị của tờ Telegraph, nếu không cẩn thận thì ông Burnham sẽ là “thủ tướng cuối cùng của Vương quốc Anh”.

Theo Fox News, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/9 đã lên tiếng về thông tin cho rằng Iran sử dụng ảnh vệ tinh từ các thực thể Trung Quốc để tấn công căn cứ Mỹ ở Jordan hồi tháng 7.

"Về cơ bản, Trung Quốc đang làm những gì mà Mỹ đã làm. Khi họ nói Bắc Kinh do thám chúng ta, thì đúng vậy và chúng ta cũng đang do thám họ thôi", ông Trump cho biết.

Tổng thống Trump sau đó nhắc lại việc ông có quan hệ cá nhân tốt đẹp với Chủ tịch Tập Cận Bình, nhưng từ chối trả lời liệu có nêu vấn đề này với nhà lãnh đạo Trung Quốc trong cuộc gặp sắp tới hay không. "Tôi nghĩ ông Tập đã cư xử đúng mực và chúng ta cũng cư xử khá tốt", ông Trump nói.

Vào cuối tuần, tờ Wall Street Journal đã dẫn nguồn tin từ các quan chức Mỹ, qua đó tiết lộ rằng Iran đã sử dụng hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao từ các nguồn Trung Quốc trước khi phóng tên lửa vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở đông bắc Jordan ngày 17/7. Cuộc tấn công này khiến 3 binh lính Mỹ thiệt mạng.

Iran làm rõ việc hủy cuộc họp liên quan đến eo biển Hormuz

Theo WANA, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 14/9 giải thích rằng cuộc gặp với Oman và các quốc gia Vùng Vịnh về eo biển Hormuz bị hủy theo đề nghị của Ảrập Xêút.

"Cuộc họp nhằm tạo cơ hội để các nước láng giềng thảo luận cách thức xây dựng một khu vực an toàn hơn và giảm sự can thiệp của các thế lực nước ngoài. Tuy nhiên, Ảrập Xêút đã đề nghị tạm thời không tổ chức cuộc họp. Ngoài ra, Iran và Oman đã hoàn tất các cuộc trao đổi về các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz", ông Baghaei cho biết.

Trong tuyên bố của mình, quan chức ngoại giao Iran cũng bác bỏ cáo buộc cho rằng Tehran có liên quan đến vụ tấn công nhắm vào đường ống dẫn dầu của Ảrập Xêút. "Mỹ đang tiếp tục đưa ra những cáo buộc sai sự thật", ông Baghaei nhấn mạnh.

Trước đó, khi được hỏi liệu Iran có đứng sau vụ tấn công đường ống dẫn dầu Đông - Tây quan trọng của Ảrập Xêút hay không, Tổng thống Trump trả lời: "Có thể là họ".

Chính quyền Tehran khẳng định các cáo buộc của Mỹ về hoạt động hạt nhân tại khu vực núi Pickaxe của Iran là “hoàn toàn vô căn cứ”

Theo Kyiv Independent, các quan chức chính phủ Ukraine mới đây đã xác nhận việc Tổng công tố Ruslan Kravchenko rời khỏi đất nước vào rạng sáng 14/9.

"Ông Kravchenko tuyên bố ra nước ngoài trong một chuyến công tác để thông báo với các đối tác về 'tình hình thực tế' của hệ thống chống tham nhũng của Ukraine. Thực tế thì ông đã tự phê duyệt chuyến công tác của mình", nguồn tin từ Văn phòng Tổng thống Ukraine cho biết.

Trước khi rời khỏi đất nước, ông Kravchenko đã thông qua quyết định khởi tố hình sự với Giám đốc NABU Semen Kryvonos, đồng thời phê chuẩn quyết định khởi tố với một nhân vật thân cận của lãnh đạo Văn phòng Công tố Chống tham nhũng Chuyên trách (SAPO).

"Tôi nghi ngờ ông Kryvonos đã giả mạo giấy tờ nhằm thu lợi bất chính, cũng như thực hiện một vụ nhận con nuôi giả nhằm tạo ra những căn cứ nhân tạo để trốn tránh trách nhiệm trước pháp luật", ông Kravchenko thông tin.

Trước đó, NABU và SAPO ngày 5/9 thông báo đã phát hiện một tổ chức tội phạm tình nghi do một quan chức cấp cao thuộc Văn phòng Tổng công tố cầm đầu, chuyên bảo kê các trung tâm lừa đảo qua điện thoại và "rửa" hàng triệu Hryvnia. Các điều tra viên cáo buộc số tiền thu được từ hoạt động này đã được "tẩy trắng" thông qua việc mua bất động sản, đăng ký tài sản dưới tên người thứ ba và sử dụng các tài khoản ngân hàng thuộc về những người liên quan.

Tới ngày 7/9, ông Kravchenko đã nộp đơn từ chức lên Tổng thống Zelensky. Tuy vậy, ông này hiện vẫn tại vị trong khi chờ quyết định của Quốc hội Ukraine.

Khi được hỏi về quyết định khởi tố do ông Kravchenko đưa ra, đại diện NABU trả lời: "Đó chỉ là những tuyên bố cá nhân, không phải thủ tục tố tụng chính thức. Chúng tôi coi hành động này là đòn tấn công nhắm vào tính độc lập của các cơ quan chống tham nhũng".

Tổng công tố Ukraine Ruslan Kravchenko ngày 7/9 cho biết ông đã đệ đơn xin từ chức lên Tổng thống Volodymyr Zelensky và quốc hội.

Đài RT ngày 13/9 đưa tin, đặc phái viên Mỹ Jared Kushner mới đây đã đưa ra những nhận định về tình hình Ukraine tại hội nghị Thường niên Chiến lược châu Âu Yalta (YES).

"Phía Nga sẵn sàng tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột. Nhưng bất đồng lớn nhất vẫn là về lãnh thổ, khi tình hình trên tiền tuyến thay đổi rất nhanh. Theo tôi, sự phát triển của công nghệ và cách chiến trường diễn biến đã vượt xa dự đoán của cả hai bên và điều này khiến vấn đề trở nên khó đoán định hơn", ông Kushner cho biết.

Tuy vậy, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn tỏ ra lạc quan về tiến trình đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine. "Phần lớn những nội dung còn lại của một thỏa thuận tiềm năng có thể được hoàn tất nếu Moscow và Kiev vượt qua tranh chấp lãnh thổ", ông Kushner nói.

Khi được hỏi về tương lai của Ukraine hậu xung đột, ông Kushner khẳng định Ukraine có mọi cơ hội và tiềm năng cần thiết để trở thành một quốc gia thực sự thành công về kinh tế.

"Sự sáng tạo của người dân Ukraine trong thời gian xung đột có thể được chuyển hướng sang phục vụ phát triển kinh tế. Chúng tôi đang hợp tác với đội ngũ của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky để xây dựng một kế hoạch công nghiệp. Ngân hàng Thế giới (World Bank) và tập đoàn BlackRock cũng tham gia vào tiến trình này", ông Kushner thông tin.

Trong ngày 13/9, Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner vẫn đang làm rất tốt công việc thúc đẩy đàm phán. Lãnh đạo Nhà Trắng cũng lấy dẫn chứng về thỏa thuận ở Dải Gaza để làm luận điểm ủng hộ các đặc phái viên Mỹ.