Dựa trên nguồn tin từ bốn giới chức Mỹ tham gia vào các đàm phán giữa Wahsington và La Habana, nhật báo Mỹ cho hay, quan điểm của Nhà Trắng là chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel phải ra đi, nhưng phía chính quyền Cuba sẽ quyết định « các diễn biến tiếp theo ».

Vẫn theo các nguồn tin này, chủ tịch Cuba, 65 tuổi, cầm quyền từ năm 2018, là một lãnh đạo bảo thủ, vì vậy việc nhân vật này rời bỏ quyền lực sẽ tạo điều kiện cho những thay đổi cơ bản về kinh tế tại Cuba.

Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, hôm qua, tổng thống Donald Trump cảnh báo là có thể làm « bất cứ điều gì » mà ông muốn với Cuba. Hồi đầu tháng 1/2026, ngay sau vụ Mỹ tấn công bắt tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đưa về nước, ông Trump đe dọa chế độ cộng sản Cuba nên chấp nhận thỏa hiệp với Mỹ « trước khi quá muộn ».

Về phía Cuba, hôm qua, chính quyền La Habana thông báo người Cuba định cư ở nước ngoài, đặc biệt là tại Mỹ, có quyền đầu tư và sở hữu các doanh nghiệp tại Cuba. Trả lời phỏng vấn đài Mỹ NBC, bộ trưởng Thương Mại và Đầu Tư Nước Ngoài, ông Oscar Perez-Oliva Fraga, nhấn mạnh Cuba sẵn sàng cải thiện quan hệ thương mại với các doanh nghiệp Mỹ, cũng như với « kiều dân Cuba sống tại Mỹ và con cháu họ ».

Mất điện toàn quốc

Tuyên bố mở cửa cho người Cuba ở nước ngoài đầu tư được đưa ra trong bối cảnh nền kinh tế Cuba, vốn đã suy yếu sau hơn 6 năm khủng hoảng, bị tê liệt do lệnh cấm vận năng lượng mà Mỹ áp đặt. Hôm qua, một lần nữa, cả nước Cuba mất điện, lần thứ sáu kể từ một năm rưỡi nay.

Truyền thông Nhà nước Cuba cho biết ít nhất 14 người ở miền trung đã bị bắt giữ. Theo AFP, họ bị cáo buộc tấn công một trụ sở của đảng Cộng Sản để phản đối nạn cúp điện và tình trạng khan hiếm nhu yếu phẩm.

Thỏa thuận này "nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trước sự gia tăng của các thiết bị quân sự giá rẻ nhưng công nghệ tiên tiến, bao gồm cả drone". Theo thông cáo của phủ thủ tướng Anh, hai nước sẽ tận dụng "chuyên môn của Ukraina và cơ sở công nghiệp của Anh để sản xuất và cung cấp drones và các khả năng cải tiến" để hỗ trợ "những đối tác ở vùng Vịnh". 

Kể từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động chiến dịch oanh kích Iran vào cuối tháng Hai, Teheran chủ yếu sử dụng tên lửa đạn đạo để tấn công Israel và đã dùng nhiều drone tấn công các quốc gia vùng Vịnh. Những drone Shahed do Iran thiết kế có giá thành rất thấp nhưng đã gây ra thiệt hại đáng kể ở Trung Đông. Sau nhiều năm đối mặt với các cuộc tấn công bằng drone của Nga, quân đội Ukraina đã tích lũy được kinh nghiệm trong việc chống lại các thiết bị này. 

Trong bản thông cáo hôm nay, thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh : "Các drone, chiến tranh điện tử và sự đổi mới nhanh chóng trên chiến trường kể từ nay là trọng tâm của an ninh quốc gia và kinh tế, và xu hướng này càng gia tăng với cuộc xung đột ở Trung Đông." Ông Starmer cho rằng "bằng cách tăng cường quan hệ đối tác quốc phòng, chúng ta đang xây dựng khả năng tự vệ của Ukraina trước các cuộc tấn công tàn bạo và liên tục của Nga, đồng thời đảm bảo cho Vương quốc Anh và các đồng minh của chúng ta được chuẩn bị tốt hơn trước các mối đe dọa trong tương lai." 

Thỏa thuận giữa Luân Đôn và Kiev cũng bao gồm khoản tài trợ 500.000 bảng Anh (580.000 euro) cho một trung tâm về trí tuệ nhân tạo (AI) mới, sẽ được đặt dưới sự quản lý của bộ Quốc Phòng Ukraina. 

Chuyến thăm Luân Đôn của tổng thống Volodymyr Zelensky diễn ra trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông đang làm lu mờ cuộc chiến ở Ukraina. Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng dự kiến ​​sẽ đến Anh Quốc hôm nay. Sau Anh Quốc, ông Zelensky sẽ đến Tây Ban Nha ngày mai.

Để giải tỏa eo biển này, tuyến hàng hải vận chuyển một phần năm lượng dầu khí của thế giới, tổng thống Mỹ đã yêu cầu các thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO, cũng như Trung Quốc, điều tàu chiến đến. Trung Quốc chưa trả lời, trong khi Nhật Bản và Úc, hai đồng minh thân cận của Mỹ ở châu Á, đã thẳng thừng từ chối. Cả Anh Quốc và Đức hôm qua cũng không muốn khối NATO tham gia bảo đảm an ninh eo biển Hormuz, tuy thủ tướng Anh Keir Starmer có đề cập đến khả năng hợp tác với các nước khác để mở lại eo biển này cho giao thông hàng hải.

Hôm qua, tại Nhà Trắng, tổng thống Trump đã chỉ trích những nước đồng minh từ chối tham gia. Về Anh Quốc, ông Trump nói: “Tôi nghĩ họ sẽ can dự, họ nên can dự”. Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ quan điểm tương tự về tổng thống Pháp Emmanuel Macron: “Tôi nghĩ ông ấy sẽ giúp đỡ”, mặc dù phản hồi của tổng thống  Macron “không hoàn hảo”. Ông Trump khẳng định nhiều nước khác đã đáp ứng thuận lợi yêu cầu của ông, nhưng không nói rõ đó là những nước nào.

Trong khi đó, họp tại Bruxelles hôm qua, ngoại trưởng 27 nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu đã bác bỏ khả năng mở rộng hoạt động của lực lượng Aspides sang vùng eo biển Hormuz. Chiến dịch Aspides (Lá chắn, theo tiếng Hy Lạp) là chiến dịch quân sự do Liên Hiệp Châu Âu tiến hành chống lại các cuộc tấn công của lực lượng Houthis Yemen, thân Iran, nhắm vào tuyến giao thông hàng hải ở Hồng Hải.

Từ Bruxelles, thông tín viên Pierre Benazet tường trình:

“Tránh bị lôi kéo vào một cuộc đối đầu với Iran đồng thời tìm cách mở lại eo biển Hormuz. Tình hình Trung Đông đặt Liên Hiệp Châu Âu vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan dường như không thể giải quyết được. Việc đóng cửa eo biển Hormuz đang gây ra những vấn đề nghiêm trọng về nguồn cung dầu khí cho châu Á, đồng thời đẩy giá cả lên cao đối với các nhà công nghiệp và những người lái xe ở châu Âu. Theo lãnh đạo ngoại giao của Liên Âu, thêm vào đó là một vấn đề nghiêm trọng tương tự đối với buôn bán phân bón toàn cầu, có thể sẽ "gây ra tình trạng thiếu lương thực, ví dụ như ở châu Phi".  

Tuy nhiên, các nước châu Âu không thể tìm được đa số để ủng hộ đề xuất của Pháp tăng cường lực lượng hải quân. Họ bác bỏ khả năng hải quân các nước NATO tham gia, theo yêu cầu của tổng thống Mỹ, và cũng từ chối việc mở rộng nhiệm vụ của lực lượng Aspides, vốn đã hoạt động giữa vùng Biển Ả Rập và vùng Hồng Hải từ năm 2024. Lực lượng sẽ không tuần tra ngoài khu vực Muscat, thủ đô của Oman. Đối với Tây Ban Nha, Hà Lan và Đức, điều này hiện giờ không thể thực hiện được.”

Cố vấn kinh tế Nhà Trắng Kevin Hassett cho biết các tàu chở dầu đang bắt đầu đi qua eo biển Hormuz trở lại, khẳng định cuộc chiến với Iran sẽ chỉ kéo dài vài tuần, chứ không phải nhiều tháng.

Một tuần sau khi Mỹ và Israel chung sức oanh tạc ồ ạt Iran, giết chết giáo chủ Ali Khamenei và nhiều quan chức chóp bu của chế độ giáo sĩ Hồi giáo Iran, đến ngày 07/03/2026, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tố cáo Mỹ không kích một nhà máy lọc nước biển trên đảo Qeshm, gây ảnh hưởng tới việc cấp nước sạch cho 30 làng, một hành động có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Teheran đồng thời tố cáo « Mỹ gây ra một tiền lệ, chứ không phải Iran ». Mặc dù bộ chỉ huy Hoa Kỳ bác bỏ cáo buộc của Teheran, tổng thống Mỹ cũng không xác nhận thông tin, nhưng ngay ngày hôm sau, Bahrein, một quốc gia nhỏ tại Vùng Vịnh, đồng minh của Mỹ, cho biết các drone của Iran đã đánh trúng, gây hư hại cho nhà máy khử mặn nước biển của Bahrein.

Trước đó, theo AP, hôm 02/03, Koweit ghi nhận nhiều vụ oanh tạc của Iran nhắm vài gần một nhà máy lọc nước biển của Koweit. Cùng ngày, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất cũng thông báo cảng Jebel Ali bị nhắm tới, cách đó 20km là một trong những nhà máy khử nước mặn lớn nhất thế giới, đảm bảo việc cung cấp phần lớn nước ngọt cho thành phố Dubai.

Các vụ tấn công nhắm vào một số nhà máy lọc nước biển ở Trung Đông đã làm dấy lên nhiều lo ngại, thậm chí được xem là « tín hiệu báo động mạnh » về nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh mới về nước, bởi vì các nhà máy khử mặn, lọc nước biển để cung cấp nước ngọt được xem là những huyết mạch, là cơ sở hạ tầng thiết yếu của các nước Trung Đông, nhất là vùng Vịnh. Nguồn nước ngọt tự nhiên tại những quốc gia này được gọi là « vàng xanh » do khan hiếm. Không phải vô cớ mà thay vì gọi Trung Đông là « các quốc gia dầu lửa », Michael Christopher Low, giám đốc trung tâm Trung Đông, Đại học Utah của Mỹ, xem đây là « các Vương quốc nước mặn ».

Tạp chí L’Obs trích dẫn Ngân Hàng Thế Giới, cho biết lượng nước ngọt ở Trung Đông chỉ bằng 1/10 lượng trung bình của thế giới, nhưng lượng nước tiêu thụ lại rất cao. Chuyên gia Esther Crauser-Delbour, kinh tế gia về nước, giải thích với L’Obs : « Tại Pháp, trung bình, mỗi người dùng 150 lít nước/ngày. Nhưng ở các thành phố như Riyad hay Dubai, con số này là 400 lít nước/người/ngày ».

Theo một nghiên cứu Viện Quan Hệ Quốc Tế IFRI của Pháp, được đài France Info trích dẫn, « hơn 60% dân số Trung Đông sống trong các khu vực có nhiều nguy cơ khan hiếm nước và 70% hoạt động kinh tế thì lại nằm trong các khu nói trên ». Nhiều quốc gia phải lệ thuộc vào các nhà máy công nghiệp lọc nước mặn để có nước sạch cho dân cư, cũng như nước phục vụ tưới tiêu nông nghiệp, sản xuất công nghiệp hay để phục vụ cho các hệ thống điều hòa nhiệt độ …

Giải thích trên trang mạng nghiên cứu The Conversation và được France Info dẫn lại, ông Michael Christopher Low cho biết « khoảng 60% khả năng lọc nước biển của toàn thế giới tập trung tại Trung Đông, và chỉ riêng các nhà máy gần Iran, quanh vịnh Ba Tư và biển Ả Rập, sản xuất tới hơn 30% lượng nước khử mặn của thế giới ». 42% nước sạch ở Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất có được là do đã được các nhà máy xử lý khử mặn. Tỉ lệ này là 70% ở Ả Rập Xê Út, thậm chí lên tới 86% ở Oman và 90% ở Koweit. Theo báo Mỹ Wall Street Journal, Bahrein gần như lệ thuộc 100% vào hệ thống nhà máy khử mặn nước biển để phục vụ 1,6 triệu dân.

Nói tóm lại, như Isabel Ruck, phụ trách nghiên cứu và điều phối khoa học của Trung tâm Nghiên cứu Chính Trị Ả Rập (Carep), Paris, được France Info trích dẫn ngày 11/03, « Không có các nhà máy lọc nước biển, thì sẽ không thể có các thành phố như Doha, Abou Dhabi, Dubai như ngày nay. Trong vùng, sự phát triển kinh tế và đô thị hóa đều liên quan đến các cơ sở này ».

Không xa vùng Vịnh, nước sinh hoạt của Israel cũng lệ thuộc tới hơn 80% vào các nhà máy lọc nước biển. Iran thì khả dĩ hơn, dù không lệ thuộc vào các nhà máy khử muối trong nước như các quốc gia Vùng Vịnh (nước khử mặn chỉ chiếm 2-3% lượng nước tiêu thụ ở Iran, theo L’Obs), nhưng Iran những tháng gần đây cũng phải đối phó với tình trạng khô hạn nghiêm trọng, thiếu mưa. Teheran đã từng phải nêu lên khả năng di tản dân cư khỏi thủ đô.

Gót chân Achille của Trung Đông

Vấn đề nằm ở chỗ là mặc dù là cơ sở hạ tầng mang tính sống còn với khu vực, là những huyết mạch cung cấp nước ngọt nhưng các nhà máy khử muối, lọc nước biển lại dễ hứng chịu tác động từ bên ngoài.

Thứ nhất, theo giải thích của chuyên gia Isabel Ruck của Trung tâm Nghiên cứu Chính Trị Ả Rập (Carep), Paris, các nhà máy này không được bảo vệ chống lại các cuộc oanh tạc.

Lường trước nguy cơ các nhà máy lọc nước biển bị tấn công, Philippe Bourdeaux, giám đốc văn phòng khu vực Châu Phi/Trung Đông của công ty Veolia của Pháp, đơn vị cung cấp nước khử muối cho các vùng Muscat, Sur và Salalah ở Oman, và Jubail ở Ả Rập Xê Út, giải thích với France Info : « Chúng tôi đã tăng cường an ninh và kiểm soát ra vào ở khu vực lân cận các nhà máy … Những sự kiện gần đây đã khiến chúng tôi phải hết sức cảnh giác ». Ông đồng thời cho biết thêm rằng « ở một số quốc gia, chính quyền đã triển khai các hệ thống tên lửa xung quanh các nhà máy lớn nhất ».

Ngoài ra, là các nguy cơ tấn công tin tặc : « Không cần phóng drone để khiến một nhà máy ngừng hoạt động, mà ví dụ chỉ cần thay đổi nồng độ chlore trong nước ».

Cũng phải kể tới nguy cơ các tàu chở dầu trong Vùng Vịnh bị tấn công làm dầu chảy lan ra đúng vị trí mà các nhà máy thường hút nước biển để khử mặn. Từ đầu chiến tranh, Iran đã nhận trách nhiệm tấn công một số tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư hoặc ở eo biển Hormuz. L’Obs trích dẫn kinh tế gia về nước Esther Crauser-Delbour, theo đó nước biển bị ô nhiễm, nhất là do thủy triều đen, vẫn có thể được lọc sạch và khử mặn, nhưng quá trình lọc trở nên phức tạp hơn và sẽ tiêu tốn nhiều năng lượng hơn, trong khi các nhà máy này vốn dĩ đã “ngốn” rất nhiều năng lượng.

Thứ tư là các nhà máy lọc nước biển vận hành nhờ các nhà máy nhiệt điện, nên nếu các nhà máy nhiệt điện hoặc các cơ sở khai thác dầu bị tấn công trúng thì hoạt động của các cơ sở khử mặn cũng chịu tác động liên đới, có nguy cơ phải ngừng hoạt động, bởi vì khử mặn là quá trình tiêu tốn nhiều năng lượng. Thường thì cần hơn 1 kilowatt giờ cho mỗi mét khối nước được xử lý. Theo một phân tích của IEA, Cơ quan Năng lượng Quốc tế, năng lượng được sử dụng để khử mặn trong nước ở Trung Đông năm 2023 tương đương với gần 50% năng lượng tiêu thụ của dân cư trong khu vực và chiếm 7% tổng tiêu thụ năng lượng ở Trung Đông.

Ả Rập Xê Út và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã đầu tư vào các hệ thống dự phòng để ít bị tổn thương hơn trước các sự cố gián đoạn năng lượng. Báo kinh tế Les Echos của Pháp trích dẫn nội dung một bản ghi nhớ của đại sứ quán Mỹ tại Ả Rập Xê Út, mà WikiLeaks tiết lộ năm 2008, theo đó « thành phố Riyad cần được sơ tán chỉ sau chưa đầy một tuần nếu nhà máy khử muối, đường ống dẫn hoặc cơ sở hạ tầng điện liên quan bị hư hại nghiêm trọng ». Chỉ riêng điều này đã cho thấy sự phụ thuộc của các quốc gia vùng Vịnh vào các nhà máy khử muối.

Những quốc gia nhỏ như Bahrein, Qatar và Koweit, còn có nguồn dự trữ hạn chế hơn. Và theo chuyên gia Isabel Ruck, các quốc gia trên bán đảo Ả Rập chỉ có thể hoạt động trong vòng 5 ngày nếu các nhà máy lọc nước bị tấn công. Và đây « thực sự là một vấn đề chiến lược vô cùng lớn ».

Bài học từ Chiến tranh vùng Vịnh

Đây không phải là lần đầu tiên các cơ sở lọc nước biển bị một bên tham chiến nhắm mục tiêu. Trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1990-1991, lực lượng Irak đã phá hoại các nhà máy khử muối khi rút khỏi Koweit, và gần như đã gây ra một thảm họa, theo lời kể của Michael Christopher Low, giám đốc Trung tâm Trung Đông tại Đại học Utah, với AP. Đồng thời, hàng triệu thùng dầu đã tràn ra Vịnh Ba Tư, gây ra một trong những vụ tràn dầu tồi tệ nhất trong lịch sử và đe dọa các đường ống dẫn nước biển cung cấp cho các nhà máy khử mặn trong nước. Các phao chắn nổi đã phải được triển khai khẩn cấp để bảo vệ các nhà máy chính trong vùng.

Theo TV5, tình báo Mỹ CIA đã rút kinh nghiệm từ sự kiện này. Trong một phân tích năm 2010, CIA cảnh báo « việc gián đoạn hoạt động của các nhà máy khử muối ở hầu hết các quốc gia Ả Rập có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn so với việc mất mát bất kỳ ngành công nghiệp hoặc nguyên liệu thô nào khác ».