Tăng cường hợp tác an ninh với các nước trong Liên Âu chỉ là một trong số những mục đích của sáng kiến mà Kiev đề xuất như giải thích của thông tín viên RFI Lucas Lazo từ Kiev:

« Hội nghị được mở ra trong bối cảnh an ninh càng lúc càng căng thẳng ở khu vực biên giới phía tây của Ukraina. Trong những ngày qua, drone Nga đã tiến sát đến gần Ba Lan một cách nguy hiểm. Kết thúc hội nghị, tổng thống Volodymyr Zelensky kêu gọi khu vực Carpat hãy trở thành một nền tảng của hệ thống 'phòng thủ chung’ châu Âu. Ông giải thích ý tưởng về khối C8 xuất phát từ một thực tế đó là một số nước láng giềng không sẵn sàng cung cấp vũ khí cho Ukraina, nhưng vẫn mong muốn hợp tác trong các lĩnh vực nhân đạo, kinh tế và an ninh cũng như trong công cuộc tái thiết Ukraina.

Mặc dù các mục tiêu cụ thể của sáng kiến này vẫn còn mơ hồ, nhưng hội nghị đầu tiên tập hợp các quốc gia trong vùng Carpat cũng đã diễn ra cùng với một diễn đàn kinh tế với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là trong các lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng. Cả hai lĩnh vực này đều đã bị chiến tranh tàn phá nghiêm trọng. Tổng thống Serbia, Rumani cùng thủ tướng Ba Lan đã trực tiếp tham dự hội nghị, nhưng các lãnh đạo của Hungary và Slovakia thì vắng mặt, do hai quốc gia này cho đến nay vẫn có thái độ thận trọng với Ukraina. Trong cuộc họp hôm qua, ông Zelensksy cố gắng giảm thiểu mức độ bất đồng giữa hai quốc gia này với Ukraina ».  

Về chiến tranh Ukraina, một báo cáo của CNN gần đây chỉ ra rằng các quân nhân Ukraina không chỉ chiến đấu với Nga tại đất nước mà còn đang chống lại lực lượng Nga ở châu Phi, tại các nước Mali, Lybie và cả Sudan. Riêng tại Mali, báo Mỹ xác nhận rằng ít nhất 15 binh lính Ukraina đang hỗ trợ nhóm phiến quân thuộc Mặt trận giải phóng Azawad, phối hợp cùng một lực lượng khác, chiếm được thành phố Kidal chiến lược. Các quân nhân Ukraina không trực tiếp tham gia vào chiến sự nhưng hỗ trợ lực lượng nổi dậy, đào tạo, huấn luyện họ, đặc biệt trong việc sử dụng drone.

Một quan chức thuộc cơ quan tình báo Ukraina, trả lời CNN cho biết việc triển khai lực lượng ở nước ngoài là để “gây áp lực cho Nga, đồng thời làm suy yếu quan điểm cho rằng Matxcơva có thể là một đồng minh đáng tin cậỵ…, chúng tôi đang sử dụng kinh nghiệm drone làm công cụ ngoại giao”. Kiev cũng muốn có thêm kinh nghiệm từ các chiến trường khác nhau. Ví dụ tại nhiều nước ở châu Phi, khí hậu khô nóng, khiến các thiết bị quân sự khó có thể vận hành hiệu quả như ở Ukraina.

Chuyên gia về quân sự và địa chính trị tại Euro Créative, Ulrich Bounat trả lời RFI Pháp ngữ, nhận định rằng : “Ukraina đạt được nhiều lợi ích. Thứ nhất, Kiev buộc Nga phải huy động thêm lực lượng tại các khu vực này. Tất cả binh lính của Africa Corps của Nga, tham chiến tại châu Phi sẽ không được điều động đến Ukraina. Thứ hai, Kiev cũng sẽ nhận được ủng hộ từ những nước được gọi là Nam bán cầu. Thứ ba, tôi cho rằng đó là mong muốn mở rộng phạm vi xung đột, ví dụ như trường hợp tại Libya. Trên thực tế, nhiều tàu thuộc hạm đội tàu ma của Nga đã bị drone tấn công ở Địa Trung Hải và có khả năng cao là các drone được phóng từ Libya”.

Không chỉ Ukraina, Nga cũng đang tận dụng các chiến trường ở châu Phi để cải tiến các công nghệ quân sự. Theo CNN, hãng chuyên xuất khẩu vũ khí của Nga Rosoboronexport gần đây đã ra mắt các loại tên lửa và drone mới tại Triển lãm hàng không quốc tế El Alamein ở Ai Cập. Lãnh đạo của cơ quan này trả lời hãng thông tấn TASS của Nga, nhận định rằng các loại vũ khí này đã được kiểm chứng qua thực chiến tại châu Phi và Trung Đông.

Còn tại Ukraina, các bê bối về tham nhũng liên quan đến những người thân cận với tổng thống Ukraina vẫn là chủ đề gây rúng động công luận. Phải kể đến trường hợp của tổng chưởng lý Ruslan Kravchenko, đã từ chức ngày 07/09 sau khi một cuộc điều tra về mạng lưới tham nhũng và rửa tiền nhắm vào văn phòng của ông. Mặc dù ông Kravchenko không trực tiếp bị nêu tên, nhưng một trong những trợ lý của ông bị cáo buộc là người đứng đầu đường dây này. Ông cũng đã có nhiều hành động chống lại cơ quan chống tham nhũng của nước này. Trong lúc các cuộc điều tra đang diễn ra và quyết định từ phía Quốc Hội, ông  Ruslan Kravchenko đã tự ký thư quyết định cử mình đi công tác năm ngày ở nước ngoài, đến Pháp vào ngày 14/09.

Không có "chiếc ô Mỹ" bảo vệ, Ả Rập Xê Út một mình chống chọi với Houthi

Về thời sự tại Trung Đông, cuộc chiến lan rộng, tiếp tục leo thang giữa Ả Rập Xê Út và lực lượng Houthi ở Yemen được Iran yểm trợ. Hiện Houthi vẫn kiểm soát eo biển chiến lược Bab el Mandeb, nằm giữa biển Đỏ và vịnh Aden, tuyên bố rằng chỉ các tàu của Ả Rập Xê Út đi qua khu vực này mới bị nhắm tới. Tình hình này tác động nghiêm trọng tới ngành xuất khẩu dầu mỏ của quốc gia vùng Vịnh, vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi eo biển Hormuz bị Iran ngăn chặn.

Vào tuần trước, báo Mỹ Axios cho biết Washington đã từ chối can thiệp hỗ trợ đồng minh tấn công Houthi vì theo tổng thống Trump, lực lượng phiến quân ở Yemen đã đề nghị Mỹ không can thiệp, và hứa sẽ bảo đảm an toàn cho tàu của Mỹ đi qua khu vực. Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed ben Salmane, đã hai lần “kêu cứu” Washington, theo Axios, thế nhưng hành động của Nhà Trắng nhằm giải cứu đồng minh hiện nay là việc thông qua hợp đồng bán 48 chiến đấu cơ F-35 cho nước này, hôm 17/09, “nhằm đối phó với các đe doạ hiện tại và trong tương lai,” và không đưa ra can thiệp cụ thể nào nhằm đối phó Houthi. Quyết định bán vũ khí nói trên vẫn cần phải được Quốc Hội Mỹ thông qua.

Trả lời RFI Pháp ngữ, nhà nghiên cứu tại Viện quan hệ quốc tế và chiến lược Pháp (IRIS), Jean-Paul Ghoneim nhận định rằng trong cuộc chiến này Ả Rập Xê Út phải chiến đấu một mình khi xét đến các nước đồng minh trong khu vực. Ông phân tích : “Xét đến trường hợp của Ai Cập, mặc dù nước này cũng bị ảnh hưởng bởi tất cả các tàu bè đi qua Biển Đỏ đều đi qua kênh đào Suez. Tuy nhiên tôi không nghĩ rằng Ai Cập sẽ can thiệp vào cuộc chiến này. Quốc gia Bắc Phi từng phải gánh chịu những thương tổn sâu sắc trong các cuộc chiến năm 1967, 1973. Nước này cũng vẫn giữ những ký ức cay đắng trong cuộc chiến với Yemen trong những năm 1960. Về phía Mỹ, tổng thống Trump đã nói thẳng với thái tử MBS rằng Nhà Trắng không muốn can thiệp. Thổ Nhĩ Kỳ thì có các căn cứ quân sự ở Somalia, hiện diện tại sừng châu Phi. Tuy nhiên, nước này thận trọng và không can thiệp ngay cả tại vùng Vịnh. Tôi cũng không nghĩ rằng Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất sẽ hỗ trợ Ryad. Bởi chính Ả Rập Xê Út đã đẩy lực lượng của nước này ra khỏi miền nam Yemen. Tôi cho rằng Ryad phải tự lực cánh sinh. Nếu không thể xuất khẩu hàng hóa qua Biển Đỏ thì giao thương của nước này bị bọp nghẹt. Mỗi ngày, ước tính 5 đến 6 triệu thùng dầu được vận chuyển qua cảng Yanbu."

Không những vậy, Ả Rập Xê Út cũng đã phải thừa nhận sự thờ ơ từ phía Pakistan, dù hai bên đã ký thoả thuận quốc phòng hồi đầu tháng 9. Bộ Ngoại Giao Pakistan vào tuần trước đã nêu rõ rằng hiệp ước nói trên nhằm thiết lập “khả năng răn đe nhằm đảm bảo an ninh khu vực”. Đây được coi là một cách nói khéo léo để ám chỉ rằng Pakistan không có kế hoạch tấn công tức thời nào vào nhóm phiến quân đồng minh của Iran.

Báo Pháp Libération nhận định rằng Ả Rập Xê Út đã bị Yemen "sỉ nhục". Ryad có ngân sách quốc phòng lên tới 83 tỷ đô la vào năm 2025, sở hữu nhiều loại vũ khí Mỹ tối tân. Trong khi đó, lực lượng Houthi đông đảo, khoảng 350 000 lính, nhưng không có không quân, và phải chịu lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hiệp Quốc cũng như lệnh phong tỏa đường không và đường biển do Ryad áp đặt kể từ năm 2015.

Châu Âu muốn kết nạp Canada làm thành viên liên kết đầu tiên

Về thời sự châu Âu, việc châu Âu đề xuất kết nạp Canada làm “thành viên liên kết” đầu tiên của khối là sự kiện tốn nhiều giấy mực của báo chí trong tuần qua. Trong bài phát biểu hiếm hoi của một nước không phải thành viên EU tại Nghị Viện Châu Âu, thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định rằng các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn người Canada ủng hộ xích lại gần với châu Âu :“Canada và châu Âu có thể bảo đảm tự chủ chiến lược thông qua các hợp tác trong nhiều lĩnh vực, từ khoáng sản chiến lược cho đến an ninh năng lượng hay AI”.

Trong bài phân tích trên The Conversation, giảng viên tại đại học British Columbia, Stewart Prest nhận định rằng Canada “dường như sẵn sàng thay đổi châu lục”, để xích lại gần châu Âu. Điều này nghe có vẻ phi logic nhưng nếu xét lại thời gian vừa qua, Canada chia sẻ nhiều giá trị chung với châu Âu hơn là với láng giềng Mỹ. Và tất cả là “nhờ vào tổng thống Trump, khởi xướng cuộc chiến thương mại gắt gao. Chỉ chưa đầy một năm, Hoa Kỳ từ một đồng minh thân cận, trở thành mối đe dọa chính đối với chủ quyền của Canada. Sáng kiến này đã bị tổng thống Mỹ mạnh mẽ chỉ trích, đe dọa ngừng giao thương với Liên Hiệp Châu Âu. 

Theo ông Stewart Prest, hiện Canada không ở vị thế có thể cạnh tranh với các cường quốc hàng đầu thế giới, nhưng nếu hợp tác với các nước có chung giá trị, thì Ottawa vẫn có thể tự bảo vệ mình và mở rộng tầm ảnh hưởng.

Trả lời RFI Pháp Ngữ, nghị sĩ châu Âu, Sandro Gozi thuộc nhóm Renew hoan nghênh sáng kiến này. Ông cho rằng : “Động thái này nhằm cứu lấy chủ nghĩa đa phương, là phản ứng trước chủ nghĩa đế quốc kiểu mới, dù là Nga với cuộc xâm lược ở Ukraina hay Trung Quốc với những chính sách ngày càng hung hăng cả về địa chính trị lẫn kinh tế, và đặc biệt là với chủ nghĩa đế quốc của Donald Trump với những đe dọa từ Hoa Kỳ.  Tuy nhiên, tôi cho rằng cần phải thiết lập rõ ràng quy chế liên kết này. Việc liên kết với Canada qua một hiệp ước chính thức là điều tích cực, nhưng tôi cho rằng châu Âu cũng cần phải tỏ ra sáng tạo hơn. Ví dụ thủ tướng Canada cũng có thể trở thành khách mời thường trực trong các thượng đỉnh của châu Âu, của Hội Đồng Châu Âu. Chúng tôi cũng nên xích lại gần thị trường Canada, như đã làm với Na Uy và Anh Quốc. Châu Âu cũng cần phải hợp tác với Canada xây dựng một khái niệm mới về an ninh và ổn định, không chỉ tại châu Âu mà còn trên phạm vi toàn cầu.”

Liệu AI có thể đặt dấu chấm hết cho nhân loại ?

Trí tuệ Nhân tạo (AI) tiếp tục là chủ đề được tranh luận sôi nổi trong tuần qua, đặc biệt là lời kêu gọi của các ông lớn tiên phong ngành công nghệ này, từ Open AI, Anthropic cho đến Elon Musk, hạn chế các nghiên cứu phát triển AI, để chờ quản lý rủi ro tốt hơn và có các quy định siết chặt việc nghiên cứu sử dụng công nghệ này. Hồi đầu tuần, phó tổng thống Mỹ JD Vance nhận định rằng “thật khó hiểu khi nhiều doanh nghiệp công nghệ đến cầu xin chính phủ kiểm soát họ, hãy quản lý họ”. Ông coi hiện tượng này chẳng khác nào con ngựa thành Troy."

Những ngày vừa qua, ngày càng nhiều chuyên gia hàng đầu về AI đưa ra các cảnh báo, đáng chú ý là sự đồng thuận của nhiều chuyên gia cho rằng họ đang phát triển loại AI có thể tiêu diệt nhân loại trong một thập kỷ nữa nếu không có biện pháp ngăn chặn.

Một loạt những sự cố được tiết lộ gần đây cho thấy con người không phải lúc nào cũng có thể kiểm soát được các mô hình Trí tuệ nhân tạo. Ví dụ như việc một “nhân viên” AI của Open AI tự ý tấn công mạng vào một nền tảng khác, dù không được yêu cầu, cho thấy khả năng hành động “lạm quyền” “tự tìm giải pháp” bất chấp giá nào của AI. Hồi đầu tháng này, một báo cáo tiết lộ các mô hình AI của Sam Altman đã sử dụng một trang diễn đàn làm nơi trao đổi thông tin với nhau, tìm cách tấn công một trang web khác. Hay một mô hình Claude Mythos của Anthropic được chính phủ Anh thử nghiệm đã hoạt động ngoài tầm kiểm soát, cố gắng thuyết phục một người thật, phê duyệt việc cài mã độc vào một hệ thống mã nguồn mở…

CNN đặt ra câu hỏi, bằng cách nào một phần mềm máy tính, dù siêu việt nhất, có thể tiêu diệt 8,3 tỷ con người bằng xương bằng thịt trong vòng một thập kỷ?

Một trong những kịch bản được nêu ra là việc AI siêu thông minh, thuyết phục một con người nào đó phát triển một loại virus chết người, sử dụng vũ khí hoá học, thậm chí là vũ khí hạt nhân để xoá sổ nhân loại. Kịch bản thứ hai là con người có thể bị tàn sát bởi robot nếu cuộc đua phát triển người máy siêu thông minh tích hợp AI tiếp tục đà phát triển. Các robot có thể biết nói chuyện, tự tạo ra các nhà máy, tự sản xuất thêm robot.

Trước những cảnh báo nói trên, liệu cuộc đua ai phát triển ra mô hình AI siêu việt hơn có bị chững lại hay không. Theo The Guardian, các đề xuất kêu gọi phối hợp quốc tế về AI trước tiên vấp phải sự phản đối của tổng thống Mỹ đương nhiệm, muốn đưa Mỹ thành siêu cường AI, bất chấp những lo ngại về tính an toàn.

Washington coi việc phát triển AI là cuộc đua một sống một còn với Trung Quốc, nhằm giành ưu thế công nghệ. Đây cũng sẽ là một trong những chủ đề quan trọng được đề cập trong cuộc gặp sắp tới giữa Donald Trump và Tập Cận Bình, dự trù vào cuối tháng này.

Donald Trump dỡ bỏ lệnh hạn chế gây ô nhiễm đối với ngành công nghiệp than đá

Về thời sự nước Mỹ, trong tuần vừa qua Tòa Án Tối Cao đã bác bỏ đề nghị của tổng thống Donald Trump, liên quan đến việc siết chặt bỏ phiếu bầu qua thư, vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Hiện tòa chưa xét lại các kháng cáo của chính quyền Trump ở các tòa cấp dưới, mà chỉ cho biết quyết định áp dụng luật mới là quá vội vã, có thể tác động xấu đến cuộc bầu cử. Chưa kể là nhiều bang ở Hoa Kỳ hiện đã bắt đầu bỏ phiếu qua thư. Donald Trump đã nhiều lần bày tỏ phản đối việc bỏ phiếu qua thư vì cho rằng hình thức này thúc đẩy gian lận dù không đưa ra được bằng chứng. Trong hai kỳ bầu cử tổng thống 2020 và 2024, hầu hết các phiếu bầu qua bưu điện gây bất lợi cho ông Trump.

Một điểm cũng đáng chú ý khác tại Hoa Kỳ, liên quan đến chính sách hoài nghi về biến đổi khí hậu của tổng thống Mỹ. Ông Trump thường xuyên nhắc lại lập trường của mình cho rằng hiện tượng trái đất nóng lên là bịa đặt, lừa đảo. Trong tuần vừa qua, Washington vừa dỡ bỏ các quy định được đưa ra dưới thời tổng thống Joe Biden về việc hạn chế ô nhiễm của các nhà máy nhiệt điện, hoặc điện than.

Từ Washington, thông tín viên RFI Vincent Souriau cho biết thêm thông tin :

"Từ hai năm qua, các nhà máy nhiệt điện đã phải chuẩn bị để đáp ứng yêu cầu giữ lại 90 % khí thải nhà kính thải ra môi trường. Đây là một trong những biện pháp trọng tâm của chính quyền Biden. Với lập trường cứng rắn hồi cuối nhiệm kỳ, Joe Biden từng tuyên bố : 'Một là tuân thủ quy định mới, hai là đóng cửa'. Nhưng đó là quan điểm của Nhà Trắng vào thời điểm đó. Tuy nhiên, việc thu giữ lượng khí thải lớn như vậy đòi hỏi các khoản đầu tư khổng lồ, lên đến 800 triệu đô la, để lắp đặt các hệ thống thu giữ carbon tiên tiến, tại các ống phát thải của các nhà máy. Ngành công nghiệp than đá luôn coi những chính sách này là một cách trá hình nhằm loại bỏ hoạt động khai thác và sử dụng than ở Hoa Kỳ. Và không có gì ngạc nhiên khi chính quyền Trump ra tay giải cứu bằng cách hủy bỏ biện pháp nói trên. Điều này cũng hoàn toàn dễ hiểu bởi các tập đoàn năng lượng lớn là những nhà tài trợ hào phóng cho chiến dịch tranh cử của ông Trump và giờ là lúc để ông Trump đáp lễ. Bất chấp những rủi ro đối với sức khỏe, tổng thống Trump đã ban hành một sắc lệnh vào năm ngoái, công nhận rằng than đá là một nguồn tài nguyên chiến lược quốc gia, và yêu cầu tăng sản xuất, đồng thời giải ngân 700 triệu đô la để bảo trì và nâng cấp các nhà máy lâu đời nhất."

Trang tin Israel Walla hôm 18/9 đưa tin, Tel Aviv sẽ đề nghị mua các hệ thống vũ khí mà chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đây từng từ chối phê duyệt.

Theo Walla, mối quan tâm của quân đội Israel không chỉ dừng ở các máy bay chiến đấu tiên tiến và máy bay tàng hình thế hệ mới mà còn mở rộng sang vũ khí triển khai trong không gian cũng như việc phát triển và sản xuất các loại máy bay đánh chặn.

Các loại vũ khí mà giới chức Israel dự kiến yêu cầu còn bao gồm “đạn xuyên phá công sự ngầm và các hệ thống ngầm có khả năng tác chiến sâu trong lòng những dãy núi đá”.

Động thái trên của Israel là muốn Mỹ "bù đắp" sau khi Washington đồng ý bán F-35 cho Riyadh. Hôm 17/9, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt thương vụ tiềm năng bán 48 máy bay chiến đấu F-35 cho Ảrập Xêút với giá 24,3 tỷ USD.

Theo thông báo được gửi tới Quốc hội Mỹ, gói thỏa thuận còn bao gồm 49 động cơ Pratt & Whitney F135-PW-100, cùng thiết bị mã hóa, hỗ trợ tác chiến điện tử, các gói huấn luyện và hậu cần. Nếu hoàn tất, thương vụ sẽ đưa Ảrập Xêút trở thành quốc gia Ảrập đầu tiên sở hữu máy bay chiến đấu F-35, trong khi Israel hiện là quốc gia duy nhất ở Trung Đông vận hành loại máy bay này.

Các quan chức Israel nhiều lần chỉ trích Ảrập Xêút vì từ chối bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv.

Theo RT và EUObserver, đây là đợt giải ngân thứ 4 thuộc khoản vay hỗ trợ 90 tỷ Euro của EU dành cho Ukraine, trong đó một phần là khoản tiền được giải ngân theo kế hoạch, phần còn lại nhằm gửi đi thông điệp ủng hộ rõ ràng và kịp thời trong bối cảnh các cuộc tấn công của Nga leo thang và vẫn tồn tại những câu hỏi về khả năng tài chính dài hạn của Ukraine.

EU và các quốc gia thành viên cho biết họ đã cung cấp tổng cộng 224,5 tỷ Euro để hỗ trợ Ukraine kể từ năm 2022. Theo tờ New York Times, tháng trước, ông Zelensky đã thông báo với các quan chức châu Âu rằng Ukraine cần thêm 27 tỷ USD để duy trì hoạt động trong năm nay.

“Chúng ta biết rằng mùa đông sắp tới sẽ rất khó khăn đối với Ukraine”, bà von der Leyen nói trong một bài phát biểu hồi đầu tuần. Nhà lãnh đạo châu Âu không công bố thêm các biện pháp trừng phạt nhằm vào Moscow trong bối cảnh có những thông tin về khả năng Nga tiếp tục huy động quân.

Động thái trên diễn ra khi Ukraine ước tính thiếu hụt 23,4 tỷ Euro trong nguồn tài chính của năm nay, qua đó làm nóng lại tranh luận về việc liệu châu Âu có nên sử dụng các tài sản của Nga đang bị phong tỏa để bù đắp khoản thiếu hụt này hay không.

Khoản vay 90 tỷ Euro dành cho Kiev được lãnh đạo EU nhất trí vào tháng 12/2025 là phương án B, sau khi các nước không đạt được đồng thuận về việc bán các tài sản Nga đang bị phong tỏa. Khoản vay này nhằm đáp ứng khoảng 2/3 nhu cầu tài chính của Ukraine trong giai đoạn 2026-2027, 1/3 còn lại dự kiến đến từ các đối tác khác, gồm Nhóm G7, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các khoản hỗ trợ song phương từ các nước thành viên EU.