Quân đội Ukraine vừa thông tin về chiến dịch Vivaldi tại tỉnh Donetsk, cho biết có “tin tốt” từ chiến trường.

Từ Matxcơva, thông tín viên Jean-Didier Revoin tường trình :

Theo thị trưởng Matxcơva, 450 drone hướng về thủ đô Nga đã bị vô hiệu hóa trong đêm. Sergey Sobyanin lên án một nỗ lực phá hoại cuộc bầu cử Quốc Hội nhưng bất thành, trong bối cảnh cuộc bỏ phiếu sẽ kết thúc vào tối nay.

Tuy nhiên, một nhà máy lọc dầu đã bị oanh kích, nhưng không ai bị thương. Theo ông Sobyanin, không có nguy cơ ô nhiễm đối với người dân. Ngược lại, một phụ nữ và một người đàn ông đã thiệt mạng tại hai địa điểm khác nhau ở khu vực Matxcơva.

Cũng tại vùng ngoại ô thủ đô Nga, một drone đã rơi xuống mái một tòa nhà 21 tầng, gây hỏa hoạn và buộc khoảng 400 người, trong đó có 70 trẻ em, phải sơ tán.

Theo bộ Quốc Phòng Nga, hơn 10 khu vực của Liên Bang Nga, cùng vùng biển Hắc Hải, đã bị tấn công. Tổng cộng, 1.600 drone đã bị vô hiệu hóa, trong khi các khu vực biên giới Bryansk, Belgorod và Kursk phải hứng chịu những cuộc oanh kích đặc biệt dữ dội.

Đảng cầm quyền “Nước Nga Thống nhất” được dự đoán sẽ tiếp tục giữ thế áp đảo trong hệ thống chính trị mà theo những nhà đối lập, không chấp nhận các tiếng nói bất đồng.

Phần lớn các ứng viên phản đối chiến tranh đã bị loại khỏi cuộc bầu cử sau khi Tòa Án Tối Cao phán quyết đảng Yabloko, phản đối chiến tranh Ukraina, đã vi phạm các quy định bầu cử. Tuy nhiên, một số ứng viên của đảng này vẫn tham gia tranh cử tại một số khu vực.

Iran gửi Mỹ bộ điều kiện để nối lại đàm phán, chấm dứt xung đột

Thông qua trung gian Qatar, Iran đã gửi tới Mỹ các điều kiện để kết thúc xung đột, gồm ngừng giao tranh trên mọi mặt trận, dỡ phong tỏa hải quân và giải phóng tiền bị đóng băng. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cho biết Tehran đang chờ ông Trump phản hồi, đồng thời khẳng định Iran đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết định.

Phía Iran đã điều chỉnh kế hoạch quân sự nhằm vào tài sản hải quân Mỹ từ Vịnh Ba Tư đến Biển Ả Rập và cảnh báo sẽ tấn công cả các lợi ích thương mại Mỹ. Trong khi các nhà đàm phán Qatar và Pakistan nỗ lực khôi phục đối thoại giữa hai bên, cựu quan chức Lầu Năm Góc David Des Roches nhận định Washington khó xem đây là đề nghị nghiêm túc.

Nga lên án Ukraine vì tập kích UAV, Mỹ duyệt bán vũ khí phòng không cho Kiev

Moscow chỉ trích mạnh mẽ việc Ukraine tiến hành nhiều đợt tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) nhắm vào các khu vực Nga đang tổ chức bầu cử quốc hội. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova kinh ngạc trước sự dũng cảm của các nhân viên ủy ban bầu cử và nhấn mạnh tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu cao là minh chứng cho sự đoàn kết của người dân.

Theo các tin tức công bố, Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin cho biết lực lượng phòng không Nga đã đẩy lùi hàng loạt đợt tấn công bằng UAV của Kiev trong ngày 19/9. Vào khoảng 3h sáng, các đơn vị đã đánh chặn 14 UAV hướng về Moscow, những giờ sau đó tiếp tục bắn hạ thành công lần lượt 20, 27 và 15 UAV khác của Ukraine.

Bộ Ngoại giao Mỹ đã thông qua thương vụ nâng cấp vũ khí phòng không trị giá gần 2,7 tỷ USD dành cho Ukraine, sử dụng nguồn đóng góp từ các nước châu Âu kết hợp khoản Tài trợ Quân sự nước ngoài. Các vũ khí Ukraine đề nghị mua gồm tên lửa S-300 Clone, GAM-67, hệ thống dẫn đường bằng laser, xe ITEL 1.5, radar RPS-202 cùng phụ tùng và dịch vụ hỗ trợ.

Nhóm thân Iran nã tên lửa đạn đạo vào thủ đô của Ảrập Xêút

Khói đen đã bốc lên từ các bồn chứa nhiên liệu gần sân bay quốc tế của thủ đô Riyadh. Video: BBC

Lực lượng Houthi tuyên bố dùng một lượng lớn tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV tấn công các mục tiêu nhạy cảm ở thủ đô Riyadh cùng cơ sở tập đoàn Aramco tại Yanbu. Giới chức Ảrập Xêút cho biết đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo nhắm vào Riyadh, đồng thời ngăn chặn các nỗ lực thù địch tại Bish, Taif, Farasan và Yanbu.

Đợt tập kích khiến cảnh báo không kích vang lên tại Riyadh và cột khói đen bốc lên từ bồn chứa nhiên liệu gần sân bay quốc tế, làm gián đoạn các chuyến bay. Phía Houthi khẳng định cuộc tấn công nhằm đáp trả việc Ảrập Xêút tiến hành 300 cuộc không kích trên khắp Yemen trong tuần qua, giữa lúc lực lượng này liên tục gia tăng các đợt tập kích.

Iran bác bỏ tuyên bố của quân đội Mỹ, Washington cảnh báo công dân ở Trung Đông

Phát ngôn viên Các lực lượng vũ trang Iran Abolfazl Shekarchi bác bỏ tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) về việc hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz, gọi đó là chiến dịch đánh lạc hướng nhằm nâng cao tinh thần binh lính Mỹ. Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Bagher Ghalibaf khẳng định eo biển Hormuz sẽ tiếp tục đóng cửa cho đến khi Mỹ thực hiện đầy đủ các điều kiện của Tehran.

Trước nguy cơ căng thẳng gia tăng, Bộ Ngoại giao Mỹ đã ban hành cảnh báo đi lại, kêu gọi công dân cân nhắc việc tới Trung Đông và đề phòng gián đoạn chuyến bay, đóng cửa không phận. Washington cảnh báo Houthi có thể nhắm vào sân bay dân sự Ảrập Xêút, còn Iran và các nhóm ủng hộ có thể tấn công lợi ích, doanh nghiệp và công dân Mỹ trên toàn thế giới.

Vào ngày 3-9, lực lượng Ansar Allah (thường được gọi là "Houthi") cắt đường từ thành phố Taizz ra Biển Đỏ. Sau một tuần giao tranh, với Saudi Arabia, vào ngày 10-9, họ đã chiếm cảng chiến lược Mokha rồi lần lượt cảng Dhubab, đảo Mayyun, và các đảo tiểu và đại Hanish.

Như vậy lực lượng này nay kiểm soát lối ra vào của Biển Đỏ tại eo Bab el Manded.

Điểm yếu nhất của Saudi

Biển Đỏ là nơi giao thông của 1.000 tỉ đô la mỗi năm, từ Âu sang Á qua kênh đào Suez ở một đầu và Bab el Manded ở đầu kia. Nó là chốn cực kỳ quan trọng đối với hành trình buôn bán giữa châu Âu và Ấn Độ, Trung Quốc và Đông Á.

Chiến sự này gây tai hại lớn cho một quốc gia là Saudi, nhất là từ khi chiến tranh vùng Vịnh nổ ra khiến eo Hormuz và lối xuất dầu của Saudi bị Iran khóa cứng.

Việc eo Hormuz có thể bị khóa là điều đoán trước được từ năm 1979, khi chế độ quân chủ tại Iran bị lật đổ. Do vậy, chiến tranh Iran-Iraq giai đoạn 1980-1988 đã thúc đẩy Saudi xây dựng đường ống dẫn dầu 1.200km sang Biển Đỏ để đỡ hộ phần nào rủi ro cho chuyện bán dầu.

Từ cảng Yanbu tại Saudi, dầu đi xuống eo Bab el Manded thoải mái, hoặc đi lên kênh đào Suez vô tư, tuy kênh đào này không nhận được các tàu hàng khủng trên 200.000 tấn. Song việc này vừa rồi đã bị chấm dứt, bởi Houthi chốt lối ra, lại còn đánh các trạm trên đường ống dẫn dầu và đánh luôn cảng Yanbu.

Từ khi chiến tranh Israel-Mỹ và Iran bắt đầu (ngày 28-2-2026) Saudi chưa mấy bị thiệt hại, vì khan hiếm khiến giá dầu lên và Saudi thêm rủng rỉnh. Nhưng giờ, nếu hai cổng đều khóa và không xuất được giọt nào trong tương lai thì rất là vấn đề.

Trời sinh ông Saud cha, và quốc hiệu Saudi…

Người dựng lên vương triều Saudi là Abdelaziz bin Saud, và năm 1932 đã đặt tên ông cho quốc hiệu. Nước Saudi ngày nay vốn gồm ba phần: phía Nam đồi đá thuộc Yemen, phía Tây trù phú (có thánh địa Mecca và Medina) thuộc nhà Hashem, nhà Saud từ sa mạc miền Đông cỡi ngựa sang thống nhất bằng đường kiếm.

Ông có 22 bà vợ và 36 người con trai (đều sống sót đến tuổi trưởng thành) nhưng dù bao nhiêu vợ thì vua nào cũng có một sủng phi, là bà Sudairi. Bảy người con trai của bà thì có hai lên ngôi vua, một người giận lẫy và một người hiện bị quản chế. Vua Salman hiện nay là con áp út.

Năm 2017, Mohammad bin Salman (tức là Mohammad con của Salman) trở thành thái tử. Năm 2015, khi 30 tuổi, ông là bộ trưởng quốc phòng và đã vung gươm đánh Yemen rồi. Từ 2022 ông thay cha làm thủ tướng và tuy cha ông còn sống, MBS (theo tục gọi) là người lãnh đạo Saudi.

Tại Saudi, hội đồng hoàng tộc chọn nhà vua và chia nhau các chức vị. Số hoàng thân hiện nay lên đến 7.000 hay 10.000. Thường thì thái tử không phải là con vua vì ông đã làm vua rồi thì đời sau còn phải để đến lượt anh em có chút nắng.

Quyền lực dựa trên quân đội, vệ binh quốc gia và lực lượng an ninh tình báo được chia nhau trong họ. Anh này làm tướng thì anh kia cũng phải có tí chức, kể cả dạng chức kiểu gác đường phạt xe chạy nhanh quá tốc độ quy định.

Nhưng nay tới đời MBS thì anh lại nắm hết cả ba. Mà thường thì một phe làm vua, một phe làm thái tử thì phe khác được nắm dầu hỏa, nên hai em ruột của MBS thì một người là bộ trưởng quốc phòng, người còn lại là bộ trưởng dầu khí, nghĩa là nhà này không cho ai chút cháo cầm hơi.

Thành tựu của MBS là cải tổ nội bộ hoàng gia Saudi. Ông mạnh dạn và quyết đoán, mang cải cách đến trong lúc chế độ quân chủ kiểu bộ lạc này đã đuối sức. Ai còn nhớ chuyện hồi năm 2018, nhà báo Khashoggi từng bị ông ám sát và cưa ra nhiều mảnh thì cũng đã biết chuyện ông nhà báo thuộc phe thủ cựu gần gũi với giới chức Mỹ và truyền thông Tây phương.

Dầu hỏa rồi sẽ hết, MBS hiểu rõ điều này và với bản "Viễn tượng Saudi 2030", ông đặt cược vào phát triển kỹ thuật, du lịch với thành phố Neom tân kỳ.

Trước năm 2019, Saudi không có visa du lịch, người nước ngoài vào phải có visa lao động hoặc giấy mời. MBS bắt đầu cắt giảm lao động nước ngoài, hầu bắt người Saudi phải nhắc đít khỏi ghế mà làm chút việc thay vì ăn tiền trợ cấp của nhà nước. Phụ nữ Saudi được phép lái xe (từ năm 2018), như vậy là bớt tài xế nước ngoài.

Năm 2017, MBS bắt giam mấy trăm hoàng thân và lãnh đạo kinh tế trong mấy tháng liền, nhốt trong khách sạn Ritz Carlton lộng lãy của thủ đô Ryadh, dưới lý do "chống tham nhũng". Trong số nhóm bị câu lưu ấy có hai con của tiên vương Abdallah và vương Alwaleed bin Talal - tỉ phú nổi tiếng trên thế giới.

Họ được thả ra sau khi các hoàng thân quốc thích nhả 100 tỉ USD, chẳng hiểu bao nhiêu cho quỹ nhà nước và bao nhiêu vào túi MBS. Một tướng lãnh bị thiệt mạng trong khi bị giam, và phần hoàng thân còn lại kẻ ăn mấy roi, người ăn mấy tát.

Để có tiền, MBS đưa công ty dầu khí nhà nước Aramco lên sàn chứng khoán vào tháng 12-2019. Số cổ phần 1,5% mang về 29 tỉ USD, tuy là kỷ lục nhưng vẫn không đạt được mục tiêu, Aramco chỉ được định giá là 1.700 tỉ USD thay vì 2.000 tỉ.

Ngay trước đó, vào tháng 9 -2019, Houthi đánh nhà máy Abqaiq-Khurais, khiến trong vài tuần số sản xuất dầu của cả nước xuống gần một nửa. Ba tháng sau, Aramco lên sàn nhưng không còn được chuộng như dự kiến nữa.

Phần lớn IPO này là do chính nhà nước Saudi mua, và các quỹ đầu tư của vùng Vịnh như UAE, Kuwait. Đây không phải là thất bại nhưng cũng chẳng là thành công. Riêng dự án TP Noem lòe loẹt cũng gặp trắc trở khi thực hiện.

Cớ sự bất hòa Saudi - Yemen từ lâu

MBS nắm quyền lực quốc phòng năm 2015 khi 30 tuổi. Phó thái tử (lúc đó) bèn khởi động can thiệp vũ lực vào Yemen - một trong những nước nghèo nhất thế giới. Trong số 40 triệu dân của Yemen, có 2 triệu lao động ở Saudi, tiền kiều hối họ gửi về xứ chiếm tới 13%-20% tổng sản lượng quốc gia. Nói thêm khúc này: tỉ phú bin Laden là người gốc Yemen bỏ làng sang Saudi làm phu bốc vác, sau này có cậu con là Osama.

Nội chiến Yemen theo trục Đông Tây và Nam Bắc. Phái Houthi, ở Tây Bắc, hiện kiểm soát 70%-80% dân số và thủ đô Sanaa nhưng bị gọi là phiến loạn. Phái PLC, phía Đông Nam, là chánh phủ được Saudi ủng hộ và quốc tế công nhận, về mặt lãnh thổ chiếm 2/3 là sa mạc không người.

Saudi dẫn đầu một liên minh 9 nước đánh vệ binh Houthi và bế quan khu vực họ kiểm soát miền Bắc. Việc này gây nạn đói chết cỡ 135.000 người, trong đó 85.000 là trẻ em. Nhưng không thắng được và dẫn đến ngưng bắn tạm thời năm 2022. MBS chắc vẫn còn uất ức sao đó và phe Saudi ngày 13-7-2026 đã đánh phi trường Sanaa, khi phi cơ Iran đến đưa đón phái đoàn Houthi đi dự tang lễ của lãnh đạo tối cao Khamenei. Houthi bèn phản công đầu tháng 9, đưa đến tình hình hiện nay.

Như vậy MBS chuốc oán từ đại gia đình hoàng tộc và ngay cả trong nhà gồm 7 anh em cùng mẹ là bà Sudairi. Còn lại 3 người con sống sót, thì ngoài vương Salman ra, 2 vương còn lại thì dỗi không hợp tác hay bị quản chế.

Nhà Saud theo một phiên bản khắt khe của Hồi giáo là Wahabi, sinh ra trong các ốc đảo sa mạc chứ không phải là phồn hoa đất Thánh. Về xã hội, khi cởi mở hơn và được giới trẻ ủng hộ thì MBS lại làm các giáo sĩ bất mãn.

Về quân sự, ông thất bại hồi 2015-2022 tại Yemen chưa đủ, còn gây thù chuốc oán thêm với Houthi trong lúc nóng bỏng này, có lẽ vì ông nghĩ là sẽ được Mỹ trực tiếp yểm trợ. Nhưng đây là con tính nhầm to, vì Mỹ chưa gỡ được eo Hormuz thì sao lại muốn mang thêm eo Bab el Manded vào thân.

Ngoài việc Mỹ không có đủ khả năng trong lúc này, eo biển Bab el Manded chỉ là chuyện thứ yếu đối với họ, bởi đây là đường vận chuyển hàng giữa Âu và Á chứ không tác hại gì ngay đến Mỹ cả.

Về ngoại giao, MBS từng tìm cách thoát khỏi ảnh hưởng Hoa Kỳ bằng cách gia nhập khối BRICS, lập liên minh địa phương do họ dẫn đầu (và chi tiền), có hiệp ước quân sự với cả Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Hiệp ước này mực chưa ráo, nhưng nay khi cần đến, các đồng minh trên lại còn đứng thổi cho mực khô thay vì can thiệp.

MBS còn được cho là mang "hội chứng MBZ". MBZ là vương Mohammad bin Zayef của Abu Dhabi. Hình mẫu phát triển của UAE chính là hình mẫu mà thái tử MBS mong học hỏi và áp dụng cho vương quốc Saudi, nhưng trong tâm thế vừa trông theo và bắt chước, lại vừa ganh ghét.

Nguyên do là vì UAE tuy chỉ vào hàng một tỉnh của Saudi, nhưng lại lúng liếng Mỹ và lúng liếng Israel. UAE từng hợp tác gửi quân sang cùng đánh Houthi với Saudi, nhưng quyền lợi của UAE với Saudi về mặt địa dư hoàn toàn khác biệt. UAE không quan tâm đến phía Bắc giáp ranh với Saudi do Houthi kiểm soát.

Thất bại của MBS về mặt ngoại giao, quân sự, kinh tế như thế giờ vẫn chưa đến độ trầm trọng. Nếu về mặt quân sự mà tiếp tục bất lợi thì cả họ nhà Saud chỉ đang đợi có thế để ăn thịt ông này. 

Thí dụ, nếu Houthi chốt chặt eo Bab el Manded, đánh tiếp cảng Yanbu ở Biển Đỏ và đường ống dẫn dầu, chiếm các thành Marib và Taizz, tiến về cố đô Aden ở miền Nam, thì khả năng cao là MBS sẽ phải đi xuống vai thái tử và thủ tướng, đến ở khách sạn Ritz Carlton đã được các vương thân giữ trước phòng cho ông.

Em trai ông có thể lên thay nhưng nếu không xoay chuyển được tình thế thì quyền lực sẽ rơi trở lại vào tay nhóm đang đuổi gà cho phu nhân hiện nay. Nhóm này, như ta biết, cũng chẳng có Napoleon nào cả.

Tình hình tiếp tục xấu thì 3 tỉnh của Saudi kế cận Yemen có thể trở về cố chủ. Thành phần Saudi phố thị miền Tây bị chinh phục bởi nhà Saud 100 năm trước có thể ly khai. Trước kia họ theo Hồi giáo truyền thống và dị ứng với phiên bản Wahabi khắc khổ của nhà Saud.

Dân chúng thuộc khu vực giếng dầu theo giáo phái Shia (10%-15% dân số Saudi) và trước giờ bị đối xử tệ hại, có thể độc lập, nhất là các giếng dầu lại nằm trong khu vực họ là đa số. Saudi như thế có thể sẽ bị chia làm 4, con cháu nhà Saud chạy trở về chốn chúa Ibn Seoud vung gươm năm 1902 với 63 thuộc hạ.

Saudi sẽ rơi vào hỗn mang dai dẳng như Libya chẳng hạn, hoặc một thời gian dài có thể lâm cảnh điêu linh như Syria, Afghanistan hay Iraq, và đằng nào thì cũng ra khỏi tầm kiểm soát của Hoa Kỳ.

Mỹ đã "mất" Iran năm 1979 và khi can thiệp bằng võ lực hòng lấy lại ảnh hưởng thì đến nay chưa thấy hiệu quả. Mai kia, có thể sẽ "mất" luôn Saudi và cả khu vực vùng Vịnh? Lúc đó, ở một nơi nào lưu vong mát mẻ như London chẳng hạn, thái tử Saudi MBS và vương Abu Dhabi MBZ sẽ không còn ganh ghét nhau nữa mà ngồi ôn lại cùng nhau những kỷ niệm vàng đen, vàng ròng của một thời vang bóng.