Phát biểu trước các nhà lãnh đạo thế giới tại New York, Tổng thống Donald Trump cho biết mình đang đứng trước "một quyết định lớn" với Iran, song vẫn tin Washington và Tehran có thể đạt được thỏa thuận sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vào tháng 11.

Quyết định lớn với Iran

Theo Đài CNN, Iran trở thành tâm điểm trong bài phát biểu lần này của vị tổng thống, khi ông Trump bảo vệ quyết định tiến hành cuộc chiến và cho rằng hành động quân sự của Mỹ đã ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

"Không có ví dụ nào rõ ràng hơn về một mối nguy đã được để mặc cho lớn mạnh, đe dọa cả thế giới, hơn Cộng hòa Hồi giáo Iran", ông Trump nói.

Theo ông, Iran từng là "kẻ bắt nạt ở Trung Đông", nhưng cuộc chiến đã làm suy yếu sức mạnh của Tehran trong khu vực. Tổng thống Mỹ cũng cáo buộc Iran từng tích lũy tên lửa và máy bay không người lái với quy mô có thể đe dọa châu Âu.

Iran lâu nay nhất quán bác bỏ cáo buộc nước này tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân.

Ông Trump sau đó đưa ra hai lựa chọn đối với Tehran. "Liệu chúng tôi có đạt được một thỏa thuận với Iran, cho phép họ tái thiết và xây dựng một đất nước lớn mạnh hơn rất nhiều so với trước đây?", ông đặt câu hỏi.

"Hay tôi sẽ xóa sổ Cộng hòa Hồi giáo Iran và làm điều đó thật nhanh chóng, không bao giờ cho họ cơ hội tiếp tục giết hại và tàn phá con người cũng như các quốc gia khác?", ông tiếp tục, đồng thời đặt vấn đề liệu có nên "đẩy họ xuống địa ngục, không còn cơ hội sống sót".

Dù đưa ra cảnh báo quyết liệt, ông Trump vẫn cho rằng hai bên có thể đạt thỏa thuận sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3-11.

"Tôi tin rằng chúng tôi sẽ đạt được thỏa thuận ngay sau cuộc bầu cử, bởi chẳng có lý do gì để họ không làm như vậy", ông nói.

Ông Trump cũng kêu gọi các nước tiếp tục gây sức ép và cô lập Iran về kinh tế nhằm buộc Tehran trở lại bàn đàm phán.

Theo ông, Hải quân Mỹ gần đây đã hộ tống hơn 1 tỉ thùng dầu qua eo biển Hormuz và lượng dầu vận chuyển qua tuyến đường này hiện cao hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Trong phần đầu bài phát biểu, ông Trump cũng nhấn mạnh sức mạnh của nước Mỹ, tuyên bố nền kinh tế nước này "khiến cả thế giới phải ngưỡng mộ", quân đội "hùng mạnh nhất thế giới" và công nghệ "không ai sánh kịp".

Ông cho rằng trong khi các nhà lãnh đạo khác chỉ nói về hòa bình, ông đã hành động. "Trong khi những người khác phớt lờ các mối đe dọa, tôi đã đối mặt với chúng. Trong khi những người khác nói về lòng dũng cảm, nước Mỹ đã thể hiện điều đó", ông nói.

Bác thông tin Mỹ cạn kho đạn dược

Một nội dung khác được ông Trump đề cập là tình trạng kho vũ khí Mỹ sau nhiều tháng chiến sự với Iran.

Ông tiếp tục bác bỏ thông tin Washington đang thiếu đạn dược, khẳng định Mỹ có "nhiều đạn dược hơn mức chúng tôi có thể nghĩ tới chuyện có thể sử dụng hết".

Theo ông, Mỹ đang sản xuất đạn dược ở quy mô chưa từng có và bổ sung kho dự trữ với tốc độ nhanh nhất từ trước đến nay, đồng thời xây dựng thêm các nhà máy sản xuất mới.

Tăng hiện diện quân sự tại Greenland

Về Greenland, ông Trump thông báo Mỹ sẽ "ngay lập tức bắt đầu quá trình xây dựng lực lượng quân sự quy mô lớn" tại hòn đảo, trong đó có hai căn cứ quân sự lớn.

Ông Trump cho biết thỏa thuận sẽ được ký trong ngày 22-9, đồng thời khẳng định việc mở rộng hiện diện của Mỹ tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương sẽ giúp bảo vệ cả Mỹ lẫn châu Âu và tăng cường sức mạnh của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Kêu gọi các nước rời ICC, muốn gọi AI là siêu trí tuệ

Ông Trump cũng dành một phần bài phát biểu để công kích Tòa án Hình sự quốc tế (ICC), gọi đây là một thể chế "mất kiểm soát".

"Mỹ cũng phản đối cơ quan đang dần mất kiểm soát mang tên Tòa án Hình sự quốc tế", ông tuyên bố. "Tôi kêu gọi tất cả các quốc gia thành viên ICC chính thức rút khỏi thể chế bất trị này ngay lập tức".

Trong bài phát biểu, nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố từ nay các tài liệu của Chính phủ Mỹ sẽ sử dụng thuật ngữ "siêu trí tuệ" (super intelligence) thay cho "trí tuệ nhân tạo" (artificial intelligence), đồng thời tiếp tục bác bỏ những cảnh báo về AI mà ông cho là phóng đại.

Ông Trump khẳng định sẽ không kìm hãm sự phát triển của AI, bởi công nghệ này theo ông "sẽ còn lớn hơn cả cuộc Cách mạng công nghiệp".

Ông Zelensky gặp ông Trump ở New York trong 40 phút

Ngày 22-9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông đã thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc chấm dứt xung đột Nga - Ukraine, trong đó có khả năng hai bên ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng, giữa lúc tình hình đàm phán Mỹ - Iran cũng phát đi những tín hiệu tích cực.

Cuộc gặp kéo dài 40 phút tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York. Ông Zelensky khẳng định Ukraine sẵn sàng tham gia bất kỳ hình thức thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng nào với Nga. Tuy nhiên, hai bên không thảo luận việc Ukraine đơn phương dừng các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga.

Ông Zelensky tái khẳng định sẵn sàng gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc gặp ba bên với ông Trump, đồng thời hy vọng Washington có thể đưa Matxcơva trở lại bàn đàm phán.

Nhà lãnh đạo Ukraine cũng đề nghị Mỹ cung cấp tên lửa phòng không Patriot để ngăn chặn các tên lửa đạn đạo của Nga. Ông nói dù Tổng thống Trump chưa đồng ý, song việc nhà lãnh đạo Mỹ chưa bác bỏ đề xuất đã là "một bước tiến tốt".

Ông Trump gần đây bày tỏ lo ngại về thiệt hại lớn đối với năng lực lọc dầu của Nga, cho rằng điều này góp phần đẩy giá diesel toàn cầu tăng.

Iran chuyển tới Mỹ điều kiện mở lại eo biển Hormuz

Theo Hãng tin Reuters, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hôm 22-9 đã gặp đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York.

Truyền thông Iran cho biết tại cuộc gặp, Iran đã chuyển tới Mỹ các điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, bao gồm: dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa bằng hải quân, lập tức giải phóng các tài sản Iran đang bị đóng băng và chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận "kháng chiến".

Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận hai bên đã tiến hành đàm phán và tin rằng họ sẽ đạt được thỏa thuận.

"Tôi nghĩ rằng sẽ đạt được một thỏa thuận. Họ muốn nói chuyện với chúng tôi. Họ đã nói chuyện với chúng tôi, thậm chí hôm nay họ vẫn đang nói chuyện với chúng tôi, và mối quan hệ đang phát triển. Nhưng chúng ta không thể để họ sở hữu vũ khí hạt nhân, họ hiểu điều đó", ông Trump nói sau cuộc gặp với Thủ tướng Anh Andy Burnham bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc.

Phát biểu của ông Trump dường như có phần dịu giọng hơn so với tuyên bố của ông tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, khi ông cảnh báo có thể sẽ hủy diệt Iran nếu không sớm đạt được thỏa thuận.

Các Lực lượng vũ trang Iran đã bác bỏ những tuyên bố của ông Trump tại Liên hợp quốc, đồng thời khẳng định "sẵn sàng giáng những đòn mạnh hơn, mang tính hủy diệt và khó đoán hơn".

Ông Trump cho biết các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã có "một cuộc gặp rất hiệu quả" với các bên trung gian của Iran. Tổng thống Mỹ cũng gặp lãnh đạo các nước Trung Đông, trong đó có nhiều nước là nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ và đã bị tấn công trong suốt cuộc chiến Mỹ - Iran.

"Chúng tôi nghĩ tình hình với Iran có thể kết thúc ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hoặc có thể sớm hơn. Tôi không biết. Không ai biết trước được", ông Trump nói khi gặp các nhà lãnh đạo.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã gặp Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani.

Ông Trump ký thỏa thuận an ninh với Greenland và Đan Mạch

Ngày 22-9, bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký thỏa thuận an ninh với lãnh đạo Đan Mạch và Greenland.

Bản thỏa thuận dài 10 trang cho biết Mỹ sẽ xây dựng 2 căn cứ quân sự mới tại Narsarsuaq ở phía nam và Mestersvig ở phía đông Greenland. Thỏa thuận tái khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, đồng thời công nhận quyền tự quyết của Greenland.

Thỏa thuận cũng hạn chế các nước ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Liên minh châu Âu (EU) tham gia những lĩnh vực chiến lược tại Greenland, nhằm ngăn Trung Quốc và Nga tạo chỗ đứng tại Bắc Cực.

Ông Trump khẳng định đây sẽ là mối quan hệ "tuyệt vời và lâu dài". Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nói nước này "đang ở vị thế tốt hơn", trong khi Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen cho rằng thỏa thuận thể hiện trách nhiệm của Greenland khi hòn đảo này đóng vai trò quan trọng với an ninh Bắc Mỹ và xuyên Đại Tây Dương. EU và Đức cũng hoan nghênh thỏa thuận.

Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, có diện tích hơn 2,1 triệu km², nằm ở vị trí chiến lược giữa Bắc Mỹ và châu Âu. Hòn đảo này sở hữu nhiều mỏ đất hiếm chưa được khai thác và dự kiến sẽ đóng vai trò then chốt khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới.

Giới tinh hoa công nghệ Mỹ tự lập trường đào tạo, các CEO hàng đầu đứng lớp

Quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz đang thành lập Horowitz Andreessen Academy (HAA) - chương trình đào tạo tư thục 2 năm dành cho người trẻ với định hướng thay thế mô hình đại học truyền thống.

Dự án được hai nhân vật lớn trong ngành công nghệ là Marc Andreessen và Ben Horowitz hậu thuẫn, đến nay đã huy động 42 triệu USD.

Sinh viên sẽ được nghe giảng từ các lãnh đạo công nghệ như CEO Jensen Huang của Nvidia, CEO Satya Nadella của Microsoft, nhà sáng lập Uber Travis Kalanick hay cựu lãnh đạo OpenAI Mira Murati.

CEO HAA Gagan Biyani cho biết chương trình sẽ thay thế các môn học nặng về lý thuyết bằng những dự án độc lập mang định hướng kinh doanh, gần với mô hình hướng dẫn của Oxford hoặc phương pháp Montessori.

HAA cho rằng trong thời đại "tri thức vô hạn" và "hành động vô hạn", giáo dục cần chuẩn bị hành trang cho sinh viên trong tương lai thay vì giậm chân tại chỗ trong quá khứ.

Hơn 30 công ty, trong đó có Anthropic, Coinbase, Meta, Nvidia, OpenAI, Palantir và Stripe, sẽ hỗ trợ HAA thông qua cơ hội làm việc, cố vấn và tín dụng điện toán, đổi lại việc được tiếp cận sớm với nguồn nhân tài.

HAA đang tuyển 50 sinh viên cho năm thí điểm miễn học phí từ tháng 9-2027. Chương trình chính thức sau đó sẽ kéo dài hai năm và sẽ thu học phí, dự kiến tương đương các đại học tư thục hàng đầu.

Hiện học phí hằng năm của Stanford cho năm học 2026 - 2027 là 67.731 USD, chưa gồm chi phí ăn ở.

Châu Âu đối mặt nguy cơ khủng hoảng năng lượng

Nguồn cung nhiên liệu tại châu Âu đang chịu sức ép ngày càng lớn trong bối cảnh hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài và các cơ sở năng lượng tại Trung Đông tiếp tục bị tấn công.

Trong thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen mới đây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề nghị EC tạm thời nới một số tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu của EU, liên quan đến mật độ, độ bay hơi và khử lưu huỳnh, qua đó có thể giúp các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng khoảng 5 - 20%.

Paris cũng đề xuất cho phép sử dụng rộng rãi hơn diesel B10, chứa tối đa 10% nhiên liệu sinh học, thay cho B7 hiện phổ biến.

EU hiện phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu từ Trung Đông, trong đó khu vực này cung cấp 36% lượng nhiên liệu hàng không và 18% lượng diesel nhập khẩu của EU.

Pháp đề nghị EU hoãn một năm nghĩa vụ báo cáo và xác minh lượng methane trong các lô dầu thô và khí đốt nhập khẩu, đến ngày 1-1-2028.

Paris đồng thời đề nghị EC xem xét mở rộng cơ chế mua chung khí đốt của EU sang diesel và nhiên liệu hàng không, nhằm tăng khả năng phối hợp bảo đảm nguồn cung. EC cho biết nguy cơ thiếu nhiên liệu tại các nước thành viên đang được đặt ở mức ưu tiên rất cao và sẽ sớm thảo luận vấn đề này với các nước EU và ngành công nghiệp.

Magnificent Seven quy tụ bảy công ty AI hàng đầu của Mỹ đang tính toán những gì ? Hay đơn giản đây là một hình thức bảo hộ, chận đường AI Trung Quốc tranh giành thị phần ?

Trí tuệ Nhân tạo (AI) không chỉ gây ra những lo ngại cướp đi công việc làm của con người hay cướp đi các nguồn điện và nước của nhân loại vì các công trình khổng lồ xây dựng trung tâm xử lý dữ liệu. Giờ đây, những tập đoàn AI báo động về nguy cơ những mô hình do chính họ kiến tạo vì phát triển quá nhanh, vượt ngoài sự hiểu biết của con người và rồi những phương trình AI càng lúc càng thông minh và hiệu quả sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát của những người đang lập ra chúng.

Hôm 12/09/2029 Dario Amodei, tổng giám đốc Anthropic, một trong những công ty hàng đầu trong lĩnh vực này, đã kêu gọi chủ động giảm tốc độ phát triển những mô hình AI mạnh nhất của mình. Lập tức các đối thủ của ông đã hưởng ứng lời kêu gọi đó -từ Elon Musk đến kình địch của Dario Amodei là Sam Altman, chủ nhân OpenAI. Tiếp theo đó các chính trị gia ở Mỹ nhập cuộc. Tất cả cùng đòi chính phủ can thiệp, lập ra những khung pháp lý kiểm soát các hoạt động trong một lĩnh vực còn quá mới mẻ này. Chỉ có mỗi tổng thống Donald Trump chủ trương phải để cho các doanh nghiệp của Mỹ thực sự « tự do » phát triển và có như vậy mới có thể dẫn đầu cuộc chạy đua công nghệ, không lo bị Trung Quốc qua mặt.

Điều đáng nói ở đây là chính chủ nhân những tập đoàn công nghệ AI của Mỹ, những người đã đầu tư hàng trăm tỷ đô la để phát triển một công cụ mới lại dóng lên tiếng chuông báo động và đòi Nhà nước kiểm soát các hoạt động phát triển AI. Theo thẩm định của hãng tin Anh Reuters Google, Amazon, Meta và Microsoft đầu tư 650 tỷ đô la trong năm nay để có những công cụ càng lúc càng « thông minh hơn và hiệu quả hơn ».

Thắng gấp một đoàn tàu cao tốc 

Làm thế nào để hiểu được nghịch lý giữa một bên là những khoản đầu tư rất lớn để đào tạo các mô hình AI thông minh nhất, mạnh nhất và hiệu quả nhát với lời kêu gọi giảm tốc độ phát triển những mô hình này, trước nguy cơ AI phát triển quá nhanh và ngày càng độc lập với những chức năng mà con người đặt ra cho chúng ? Sáng lập viên công ty SaferAI, Siméon Campos với chủ trương phát triển Trí tuệ Nhân tạo an toàn hơn cho nhân loại ví von : kêu gọi điều tiết nhịp độ cho ra đời những mô hình AI mới như thể là đòi « thắng gấp một đoàn tàu đang chạy hơn 300 km/giờ ».

Quyền lực trong tay một vài tập đoàn hàng trăm tỷ của Mỹ

Trên đài truyền hình Pháp France24, Edouard Fillias, đồng sáng lập viên và giám đốc điều hành công ty tư vấn chuyên về kỹ thuật số JIN, cho rằng tranh cãi về mức độ nguy hiểm của AI có phần « chệch hướng »

« Bởi vì thực tế cho thấy vấn đề không phải là AI có nguy hiểm hay không và nguy hiểm đến mức nào. Điều đáng sợ ở đây là nhờ công cụ mới là Trí tuệ Nhân tạo mà một vài tập đoàn của Mỹ có thể áp đặt những biện pháp bảo hộ trên thị trường Mỹ và với toàn thế giới. Cho nên những cảnh báo gần đây chính từ phía các đại tập đoàn AI rằng chỉ vài năm nữa công nghệ này sẽ làm chủ nhân loại … chẳng qua là do một thủ thuật của chính các đại công ty này khai thác sự hoang mang của công luận. Không biết trước được AI sẽ thay đổi đời sống của chúng ta như thế nào và đến đâu. Cho nên một tiếng nói như của Jacob Coxon, một cựu nhân viên Anthropic cũng đủ làm mọi người rúng động. Các tập đoàn AI khai thác nỗi sợ hãi của con người trước một công nghệ hoàn toàn mới mẻ và họ đưa ra những tai họa tiềm tàng kiểu như AI sẽ điều khiển thế giới, sẽ là một dạng ‘siêu quyền lực’ kiểm soát và chi phối đời sống của mỗi chúng ta… Thực tế chỉ là một vấn đề kinh tế »

Cũng trên đài France24, nhà kinh tế Julien Pillot, giảng dậy tại trường INSEEC xem những báo động về mức độ nguy hiểm của AI và kêu gọi chính phủ can thiệp, đặt ra những khung pháp lý là một sự giả dối từ phía các đại tập đoàn AI Mỹ. Mục tiêu sau cùng của họ là áp đặt một chính sách bảo hộ :   

« Khai thác nỗi sợ hãi để tiếp cận công luận, để kiếm lời là mục đích của các tập đoàn AI ở Mỹ vào thời điểm mà công luận hoang mang vì những hệ quả từ công nghệ Trí tuệ Nhân tạo tạo sinh. Sau một thời gian đầu tư rất nhiều và rất tốn kém vào AI, giới trong ngành bắt đầu cần bảo đảm thu lại tiền lãi,  Họ cần đưa ra những tín hiệu rằng AI là một lĩnh vực có tiềm năng và dễ kiếm lời …

Để đạt được mục đích này, thì các ‘ông lớn’ trong ngành vừa phải dẫn đầu cuộc đua, vừa phải áp đảo và thậm chí là loại bớt các đối thủ. Cho nên khi những ông chủ công nghệ AI của Mỹ kêu gọi ‘điều tiết’, ‘đưa ra những chuẩn mực’ để quản lý công nghệ mới này… trước hết là để bảo vệ công nghệ AI của Hoa Kỳ, để bảo vệ kỹ thuật của Mỹ.

Qua đó cấm các đối thủ khác xâm nhập vào thị trường Mỹ. Hiện tại Hoa Kỳ và Trung Quốc đang đi theo hai mô hình phát triển khác nhau, sử dụng những công nghệ và kỹ thuật khác nhau … Cho nên những báo động về mối nguy AI, những kêu gọi kiểm soát thị trường AI … vừa cho phép các hãng của Mỹ tự vệ, vừa loại bỏ các đối thủ cạnh tranh, mà nguy hiểm nhất trong mắt họ là các mô hình Trí tuệ Nhân tạo của Trung Quốc ».  

Mũi tên nhắm vào AI Trung Quốc

Hiện tại chỉ có Trung Quốc là đối thủ duy nhất khiến các ông lớn trong lĩnh vực AI của Hoa Kỳ lo ngại. Siméon Campos sáng lập viên công ty SaferAI phân tích

« Liên quan đến Trung Quốc, vấn đề khá phức tạp bởi vì Trung Quốc vừa có một đội ngũ các chuyên gia về AI rất giỏi, công nghệ của họ cũng rất tốt. Tuy nhiên so với Hoa Kỳ thì ở thời điểm hiện tại Trung Quốc thua Mỹ trên hai phương diện : một là năng xuất của các bộ xử lý đồ họa GPU của Mỹ cao gấp 20 lần so với của Trung Quốc. Nhược điểm thứ hai là công nghệ Trung Quốc phát triển từ những mô hình của Hoa Kỳ : Trung Quốc vẫn đi sau Mỹ một bước ».

Điều đó không cấm cản Trung Quốc có hướng đi riêng của chính mình. Lãnh đạo SafeAI Siméon Campos nhắc lại : 

« Trong lịch sử của chủ nghĩa tư bản, Anthropic là công ty có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất : Doanh thu của tập đoàn này đang từ 10 tỷ đô la đầu năm, mà hiện tại là  60 tỷ. Để so sánh, tập đoàn Meta đã mất rất nhiều năm mới có được nhịp độ phát triển tương đương ».

Chính sách bảo hộ trá hình

Cho nên theo giới trong ngành, các tập đoàn Mỹ chẳng chỉ « giả vờ báo động để bảo vệ quyền lợi của chính mình, kêu gọi chính phủ đặt ra quy định đạo đức trong ngành AI để áp đặt những chuẩn mực của mình với thế giới ».

Theo chuyên gia kinh tế Julien Pillot Magnificent Seven ở Mỹ đang rất cần trấn an các cổ đông rằng AI là một lĩnh vực cho phép nhanh chóng thu về lợi nhuận và cần xua tan đe dọa « một quả bóng AI vỡ tung »  

« Quả thực, OpenAI hiện phải đối mặt với một vấn đề, đó là không chứng minh khả năng sinh lời từ những mô hình AI họ phát triển. Trong khi đó thì Anthopic trong hai quý gần đây đã hòa vốn. Đây không là thời điểm thuận lợi để đưa OpenAI lên sàn chứng khoán. Tuy nhiên không thể phủ nhận là các công ti Trí tuệ Nhân tạo đã đầu tư rất, rất nhiều - chủ yếu là qua nhóm 7 tập đoàn lớn nhất ở Mỹ. Đầu tư của họ tiếp tục tăng hàng năm và đã đạt đến những số tiền không tưởng : Có lẽ đến cuối năm nay, tổng vốn đầu tư vào AI vượt quá ngưỡng 750 tỷ đô la, trong đó bao gồm đầu tư xây dựng hạ tầng (data center) và đầu tư để huấn luyện cho các mô hình AI càng lúc càng thông minh hơn. Những khoản đầu tư không lồ đó có thể sẽ dẫn đến hiện tượng vỡ bong bóng. Câu hỏi còn lại là quả bóng công nghệ AI sẽ vỡ tung, hay chỉ âm ỉ xì hơi ».  

Vào lúc tranh luân tại Mỹ đang cao trào nhất là trước nguy cơ AI đe dọa tương lai của nhân loại, thì tại Bắc Kinh bộ trưởng bộ An Ninh Trần Nhất Tân hôm 14/09/2026 cảnh báo AI có thể đe dọa « an ninh chính trị » và « sự kiểm soát của đảng Cộng Sản Trung Quốc ».

Không ai tự bắn vào chân mình

Về câu hỏi liệu các tập đoàn Mỹ sẽ giảm đầu tư và điều tiết nhịp độ phát triển các mô hình AI mới hay không, thì câu trả lời rõ ràng là không. Julien Pillot phân tích : 

« Hiện tại có rất ít lý do để nghĩ rằng giữa hai cường quốc trên thế giới là Mỹ và Trung Quốc cuộc chạy đua về AI và đầu tư trong lĩnh vực này sẽ giảm tốc độ. Cả hai cùng lâm vào thế ‘tiến thoái lưỡng nan’ : không bên nào có lợi khi giảm tốc nếu họ không chắc chắn rằng đối thủ của mình cũng sẽ điều tiết nhịp độ phát triển. Là bên đầu tiên dừng bước, chẳng khác nào tự bắn vào chân mình. Thêm vào đó còn có một hiện tượng thứ hai được biết đến dưới tên gọi ‘bi kịch của chân trời thời gian’, có nghĩa là các khoản đầu tư vào AI đang hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của Mỹ và của Trung Quốc - ở một mức độ thấp hơn. Trong ngắn hạn, hai quốc gia này cùng cần tăng trưởng : đây là một cái thước đo lường chắc chắn, khác hẳn với những cảnh báo về những mối rủi ro - nếu có, còn vừa mơ hồ, vừa xa xôi… Kết hợp cả hai lý do này, ít có hy vọng Washington hay Bắc Kinh yêu cầu các tập đòn AI quốc gia giảm tốc độ phát triển. Nhưng nếu Trung Quốc và Mỹ có thể bắt đầu đàm phán về những phương tiện để kiểm soát những rủi ro mà công nghệ này gây ra cho nhân loại, thì đó đã là một điểm khởi đầu ».

Thất bại cay đắng của đảng cánh hữu của thủ tướng Đức tiếp tục là chủ đề chính của nhiều báo Pháp. Chức thủ tướng của Merz bị thách thức sau « thảm bại bầu cử » là hồ sơ trang nhất của Le Figaro. Thủ tướng Đức « trong vòng xoáy địa ngục » là tựa lớn trang nhất của nhật báo kinh tế Les Echos với câu hỏi đầy ám ảnh : Vì sao người đứng đầu chính phủ Đức, vừa ban hành chính sách giảm giá xăng dầu và đầu tư hàng tỉ euro vào cơ sở hạ tầng lại ít được yêu mến đến như vậy tại Đức ?

5 lý do khiến uy tín của lãnh đạo Đức « sụp đổ mạnh mẽ và nhanh chóng »

Mới được bầu làm thủ tướng cách nay chưa đầy một năm rưỡi nhưng Friedrich Merz hiện chỉ được 10% dân Đức có thiện cảm. Trong cuộc bầu cử cấp bang hôm qua ở Mecklenburg-Western Pomerania, đảng CDU của thủ tướng còn không đạt đủ 5% để có mặt tại Nghị Viện bang, lần đầu tiên trong lịch sử nước Đức sau Đệ nhị Thế chiến. Les Echos dành hồ sơ chính để chỉ ra 5 lý do chủ yếu khiến uy tín của lãnh đạo Đức « sụp đổ mạnh mẽ và nhanh chóng ».

Lý do được nêu bật đầu tiên là ông Merz đã gây những kỳ vọng lớn, khi còn ở đối lập, với các chỉ trích đầy khinh thị nhắm vào thủ tướng đảng Dân chủ Xã hội, và cam kết sẽ thực thi chính sách nghiêng hẳn về hữu, giảm mạnh nợ công. Tuy nhiên, sau khi đắc cử, thủ tướng Merz đã đảo ngược chính sách, với mục tiêu chủ yếu để lôi kéo đảng Dân chủ Xã hội tham gia liên minh cầm quyền. Đối với đông đảo cử tri đảng cánh hữu CDU, đây là một hành động phản bội.

Lý do thứ hai, thủ tướng Merz trước đây làm việc chủ yếu trong lĩnh vực tư nhân, thiếu hoàn toàn kinh nghiệm lãnh đạo chính trị. Đây là thủ tướng đầu tiên của nước Đức chưa bao giờ điều hành một khu vực hay thành phố nào. Theo Les Echos, thái độ quá tự tin của thủ tướng Merz, đánh giá quá thấp khối lượng công việc cần phải làm khiến ông thường tự đẩy mình vào thế bí, với các tuyên bố đầy hứa hẹn.

Lý do căn bản thứ ba là thủ tướng Merz đã coi nhẹ mối quan hệ với đảng của mình cũng các quan chức dân cử của đảng. Đơn cử một ví dụ như ông đã thông báo cách chức bộ trưởng Giao Thông Vận Tải Patrick Schnieder qua tin nhắn, bất chấp việc ông Schnieder là người có uy tín trong đảng. Thủ tướng Merz - gắn bó sâu sắc với Tây Âu và các mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương - đã hầu như không có mối liên hệ nào với các chi nhánh đảng CDU tại khu vực Đông Đức. Lý do thứ tư liên quan đến phong cách nói năng của thủ tướng, mà nhiều người coi là chính trị gia « hay lên giọng dạy đời và quá xa rời thực tế cuộc sống thường ngày », thiếu sự thông cảm với người dân.

Les Echos thừa nhận thủ tướng Merz phải đối mắt với các khủng hoảng lớn và dồn dập, từ những hệ quả từ cuộc chiến ở Ukraina, sự cạnh tranh của Trung Quốc, chính sách thuế quan của Donald Trump và xung đột Trung Đông khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt. Tuy nhiên, khác với cựu thủ tướng Angela Merkel, thủ tướng Merz đã không xác định được một lộ trình cụ thể, thiết thực để giảm nhẹ các hậu quả của khủng hoảng. Đây là lý do chính thứ năm. Les Echos nhắc lại sự kiện khủng hoảng tị nạn biên giới 2015, thủ tướng Merkel đã đề nghị các nhân vật chủ chốt của liên minh cầm quyền cho bà thời hạn sáu tuần để đàm phán thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ.

Thảm bại bầu cử với chính phủ Đức đe dọa Liên Âu

« Nước Đức : Merz đối mặt với ‘‘thảm bại bầu cử’’ » cũng là hồ sơ chính trang nhất của Le Monde. Vị thế của thủ tướng Đức Friedrich Merz suy yếu nặng nề là một tin rất xấu đối với Liên Âu. Ảnh hưởng tăng mạnh của đảng cực hữu AfD khiến chính phủ Đức có xu hướng rơi vào tình trạng tê liệt và gây bế tắc cho Liên Âu vào thời điểm mà khối 27 nước phải đưa ra nhiều quyết định quan trọng, đặc biệt là các đàm phán về ngân sách EU giai đoạn 2028-2034 sắp diễn ra cuối năm nay. Đức đang chuyển sang lập trường cứng rắn, đứng hẳn về nhóm các nước ủng hộ chính sách thắt lưng buộc bụng, kiên quyết từ chối tạo nguồn thu riêng cho Liên Âu hoặc gia hạn các khoản vay cứu trợ hậu Covid, đề xuất cắt giảm chi tiêu hàng loạt, bao gồm chính sách Nông nghiệp Chung (PAC) của Liên Âu.

Trục Pháp - Đức, vốn là trụ cột của Liên Âu, đang bị suy yếu nghiêm trọng do cả hai quốc gia đều đang lâm vào các khó khăn chồng chất về chính trị và tài chính. Trong tình huống hiểm nghèo này, Le Monde nêu bật sự tương phản trong chính sách với Liên Âu giữa Berlin và Paris. Thủ tướng Đức ưu tiên hoàn toàn lợi ích quốc gia, sẵn sàng tăng mạnh chi tiêu quân sự nội địa nhưng lại hạn chế đóng góp vào ngân sách chung châu Âu. Trong khi Paris thúc đẩy một châu Âu mạnh mẽ hơn, Berlin chọn giải pháp co cụm dân tộc chủ nghĩa.

Ngành công nghiệp Đức, bị phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc, đang ngăn cản khối 27 nước đưa ra được các quyết sách đối ngoại hiệu quả về kinh tế. Lập trường của thủ tướng Merz bị chính chính trị gia Đức cùng đảng CPU, Manfred Weber, lãnh đạo nhóm đảng cánh hữu PPE, đảng đông nghị viên nhất tại Nghị Viện Châu Âu chỉ trích. Chính trị gia Đức Manfred Weber kêu gọi các nước châu Âu đoàn kết để tạo một bước nhảy vọt về hợp tác quốc phòng toàn khối, như thúc đẩy của Pháp, tương tự như khi châu Âu đã đoàn kết thiết lập nên đồng euro. Chính trị gia Đức cũng nêu bật nỗi lo của người châu Âu, khi quân đội Đức trở nên quá hùng mạnh nằm dưới sự chỉ đạo của đảng cực hữu AfD trong tương lai.

« Xu thế co cụm dân tộc chủ nghĩa chỉ dẫn đến ngõ cụt »

Xã luận Le Monde, mang tựa đề « Xu thế co cụm dân tộc chủ nghĩa chỉ dẫn đến ngõ cụt », nhấn mạnh đến hậu quả thê thảm đối với các nước châu Âu, khi để chính sách của các lực lượng cực hữu dân tộc chủ nghĩa chiếm thế thượng phong. Hiểm họa đã trở nên nhãn tiền với việc hai đảng cực hữu AfD và đảng Tập hợp Dân tộc RN đang trở thành các đảng dẫn đầu các thăm dò dư luận tại Đức và Pháp, điều chưa từng có kể từ sau khi kết thúc Đệ nhị Thế chiến.  

Le Monde cảnh báo con đường co cụm theo chủ nghĩa dân tộc là đi vào « ngõ cụt ». Khi đối mặt với các chính sách thuế quan áp đặt của tổng thống Mỹ Donald Trump và tình trạng dư thừa công suất của ngành công nghiệp Trung Quốc, một quốc gia châu Âu đơn lẻ với dân số chỉ vài chục triệu người sẽ không có đủ sức nặng. Ngược lại, một thị trường chung với 450 triệu người tiêu dùng cùng đồng tiền chung sẽ tạo ra đòn bẩy cần thiết để đối trọng với Mỹ, Nga và Trung Quốc, các đại cường có chung tham vọng làm suy yếu Liên Âu.

« Các đảng cánh trung suy yếu hơn bao giờ hết »

La Croix có bài ghi nhận « Các đảng cánh trung nước Đức suy yếu hơn bao giờ hết ». Nhật báo Công giáo dẫn nhận định của ông Wolfgang Schroeder thuộc Đại học Kassel, nhấn mạnh đến « khả năng quy tụ của các đảng trung dung » (gồm hai đảng chính CPU và SPD), vốn là hạt nhân của hệ thống chính trị Đức đang bị suy yếu « bởi sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy, một hiện tượng đang diễn ra ở hầu khắp thế giới, từ Nhật Bản đến Brazil ». Theo La Croix, sự suy yếu của các đảng cánh trung mang lại lợi thế cho các đảng cấp tiến, đặc biệt là phe cực hữu.

Hai ngôi sao chính trị mới : Các thành trì ngăn chặn đảng cực hữu Đức

Trái ngược với cách nhìn của La Croix, cũng như không khí ảm đảm bao trùm trên truyền thông sau thảm bại của đảng cánh hữu Đức, nhật báo thiên tả Libération tỏ ra lạc quan hơn với hồ sơ : « Hai ứng viên đảng cánh tả triệt để và đảng Xã hội Dân chủ SPD, các thành trì ngăn chặn đảng cực hữu ». Hai nữ chính trị gia Elif Eralp (đảng Die Linke) và Manuela Schwesig (đảng SPD) đạt thắng lợi bất ngờ tại hai vùng Berlin và Mecklenburg-Vorpommern nhờ chiến lược vận động tranh cử tập trung vào cá nhân thay vì vào đảng phái.

Tại Berlin, Elif Eralp dẫn đầu với 25 % số phiếu, vượt đảng CDU 7 điểm, kỷ lục lịch sử cho đảng Die Linke. Ứng cử viên này, với cha mẹ là người gốc Thổ Nhĩ Kỳ, được xem như đại diện cho thế hệ cánh tả khai sáng, thu hút cử tri trẻ bằng chương trình xã hội táo bạo như trưng thu bất động sản lớn để giải quyết nạn nhà ở đắt đỏ. Được biệt danh là « Zorro nhà đất » (tên thị trưởng New York), Eralp thúc đẩy vận động trực tiếp từng nhà, tổ chức các cuộc hội họp nhỏ tại khu phố. Bà có khả năng trở thành thị trưởng Berlin, thông qua liên minh với đảng Xanh và SPD, và thị trưởng gốc nhập cư đầu tiên của thủ đô.

Tại bang Mecklenburg-Vorpommern, thủ hiến đảng SPD Manuela Schwesig đã tạo nên cú lội ngược dòng ngoạn mục, dù bị dự đoán kết thúc sự nghiệp. Dù về nhì sau đảng cực hữu AfD, bà đạt hơn 35 % số phiếu, chỉ kém AfD 2 điểm. Thay vì tấn công trực diện AfD, Schwesig tập trung vào giải quyết việc làm tại khu vực ven biển Baltic, nạn nhân của suy thoái công nghiệp, giữ vững lập trường ủng hộ viện trợ quân sự cho Ukraina, dù quan điểm thân Nga khá phổ biến tại khu vực miền Đông Đức. Bà chủ động giữ khoảng cách với các chính sách không được lòng dân của chính phủ liên bang, loại bỏ logo của đảng SPD của chính mình trên một số áp phích. Kết quả này có thể giúp bà tiếp tục giữ ghế thủ hiến bang. Manuela Schwesig cũng được xem là ứng viên tiềm năng cho chức chủ tịch SPD và thậm chí là ứng viên thủ tướng Đức đại diện cho phe cánh tả. Thành công của hai nữ chính trị gia cánh tả được xem là đang truyền đi cảm hứng và hy vọng mới cho cử tri Đức trước đe dọa của phe cực hữu.

Theo nhà chính trị học Albrecht von Lucke, tổng biên tập tạp chí chính trị Blätter, « thành công của hai chính trị gia này đánh dấu sự sụp đổ của mô hình hoạt động truyền thống ở các đảng lớn » tại Đức.

Khủng hoảng xăng dầu Pháp : Phẫn nộ gia tăng trong xã hội

Giá xăng dầu tăng vọt đang ngày một gây thêm nhiều phẫn nộ trong xã hội Pháp là hồ sơ chính của Libération. Nhật báo Pháp cho biết « đây là vấn đề đang gây lo ngại sâu sắc ở cấp cao nhất của chính phủ », vẫn còn bị ám ảnh bởi bóng ma của phong trào « Áo vàng » năm 2018. Chính phủ đang nỗ lực hết sức để xoa dịu tình hình.

Hai cuộc họp chuyên đề về vấn đề này đã diễn ra vào hôm qua, tại phủ thủ tướng. Một cuộc họp báo công bố « các biện pháp hỗ trợ mới » dự kiến ​​diễn ra vào lúc cuối giờ chiều nay. Tổng thống Emmanuel Macron sẽ trình bày về chủ đề này vào 8 giờ tối ngày thứ Năm, 24/9, trên kênh truyền hình TF1 và kênh France 2. Ngư dân, phong tỏa cảng Cannes (Alpes-Maritimes) vào thứ Hai, cùng với nông dân, thợ thủ công, người lao động bình thường và các công ty xây dựng, đều đang lên tiếng và cảnh báo về những khó khăn mà họ phải đối mặt. Các điều dưỡng viên và nhân viên chăm sóc tại nhà nằm trong những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của cuộc khủng hoảng này. Libération hôm nay có bài về chủ đề này.

Khủng hoảng nhiên liệu còn kéo dài: Cần tránh những tuyên truyền pháp mỵ dân

Về khủng hoảng xăng dầu tại Pháp, Les Echos có bài xã luận « Khủng hoảng nhiên liệu: một cú sốc dai dẳng », chỉ ra những nguyên nhân sâu xa về « địa chính trị và địa kinh tế », Donald Trump và Iran đang sa vào thế đối đầu kéo dài, trong khi Nga và Ukraina liên tục oanh kích các cơ sở lọc dầu của nhau, nguồn cung đang không đáp ứng đủ nhu cầu. Les Echos chỉ trích « các giải pháp được đề xuất chỉ mang tính mị dân thuần túy » nhấn quá mạnh vào vai trò của chính phủ, cho dù chính phủ Pháp cũng có phần trách nhiệm, khi thuế nhiên liệu cao hơn mức trung bình của châu Âu.

Chính sách trục xuất dân nhập cư của Trump: « Hố đen thông tin » và sứ mệnh của truyền thông

Cuộc điều tra quốc tế về các chính sách trục xuất dân nhập cư hung hãn của chính quyền Trump, do nhóm Forbidden Stories điều phối, là hồ sơ chính của La Croix. Nhật báo Công giáo nhấn mạnh đến ý nghĩa to lớn của cuộc điều tra này đối với việc bảo vệ quyền tự do báo chí, và một nền báo chí có chất lượng, trong bối cảnh ngặt nghèo hiện nay.

Cuộc điều tra kéo dài sáu tháng, với sự tham gia của 72 nhà báo thuộc 26 cơ quan truyền thông đến từ 15 quốc gia, trong đó có La Croix, đã cho phép làm sáng tỏ những khía cạnh chưa từng được biết đến trong chính sách nhập cư của chính quyền Trump, cụ thể là việc trục xuất hơn 25.000 người về những quốc gia mà họ không hề có mối liên hệ nào. Điều tra cho thấy 35 quốc gia đã ký các thỏa thuận bí mật với Washington, đồng ý tiếp nhận người di cư để đổi lấy tổng số tiền 81 triệu đô la.

La Croix nêu bật một số trường hợp cụ thể như Kilmar Abrego Garcia, một người đàn ông gốc El Salvador bị Nhà Trắng ráo riết truy đuổi và hiện đối mặt với nguy cơ bị trục xuất đến một nơi chẳng hề liên quan, Liberia, cũng như trường hợp Gisèle, một phụ nữ đến từ Cộng hòa Dân chủ Congo, ngay khi đang ở trên máy bay, bà mới hay tin mình bị trục xuất sang Camerun. La Croix nhấn mạnh « cuộc điều tra này cũng phản ánh cam kết của tờ báo đối với quyền tự do báo chí và tinh thần làm báo nghiêm túc, luôn hướng sự chú ý vào những ‘‘hố đen thông tin’’, nơi các phóng viên phải đánh cược cả tính mạng để thực hiện công việc điều tra. »

Tôn chỉ của Forbidden Stories, tổ chức đứng sau dự án này, là tiếp nối công việc của những nhà báo từng bị đe dọa, bỏ tù hoặc sát hại. Với La Croix, đây « cũng là dịp để gửi lời tri ân tới độc giả trên khắp thế giới. Chính bạn đọc trung thành và các nhà hảo tâm giúp duy trì nền báo chí chất lượng, yếu tố thiết yếu đối với nền dân chủ. »