Nhân Vật

Alexandre Yersin: Người ‘khai sinh’ Đà Lạt và tìm ra vi trùng dịch hạch

Cuộc đời nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin như một huyền thoại, nhưng người dân Nha Trang vẫn gọi Yersin là “ông Năm” – rất gần gũi và thiện cảm.


Trên ngọn đồi lộng gió nằm cạnh quốc lộ 1 qua địa phận xã Suối Tân, huyện Cam Lâm (Khánh Hòa) có phần mộ một người nước ngoài đã an nghỉ 71 năm. Ông là người tìm ra cao nguyên Lang Bian – Đà Lạt, đưa cây cao su, canh ki na vào Đông Dương, rồi tìm ra vi trùng, điều chế huyết thanh chống bệnh dịch hạch, tìm ra độc tố bệnh bạch hầu, xây dựng các trại chăn nuôi thuộc Viện Pasteur Đông Dương, thành lập Viện Pasteur Nha Trang, Trường Y Đông Dương…
Ông là nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin. Cuộc đời như một huyền thoại, nhưng người dân Nha Trang vẫn gọi Yersin là “ông Năm” – rất gần gũi và thiện cảm.

1.  Alexandre Yersin sinh ngày 22-9-1863 tại Aubone, tổng Vaud, hạt Lavaux, tỉnh Morges – Thụy Sĩ, và là con út trong gia đình 3 người con. Thân mẫu là hậu duệ những người Huguenot ở Cévennes đào thoát khỏi Pháp để sang Thụy Sĩ vì những lý do tôn giáo dưới thời Vua Louis XIV. Thân phụ là giáo viên khoa học tự nhiên tại những trường trung học ở Aubonne, Morges và đã có một số công trình nghiên cứu về côn trùng.
Ba tuần trước khi Yersin chào đời, thân phụ ông ra đi vì xuất huyết não. Từ đó mẹ ông mở trường dạy nữ công gia chánh ở Morges và nuôi dưỡng 3 người con.
Tốt nghiệp trung học Lausanne năm 1883, Yersin theo ngành Y trong Viện Hàn lâm Lausanne, sau đó tiếp tục học ở Marburg – Đức. Khi đến Pháp năm 1885 để nghiên cứu tại Hootel-Dieu – một bệnh viện lâu đời nhất ở Paris liên kết với Đại học Paris Descartes, Yersin may mắn gặp gỡ Louis Pasteur khi nhà khoa học nổi tiếng này đến thăm bệnh nhân bị chó dại cắn đang điều trị bằng vacine do Louis Pasteur phát minh. Lúc đó, Yersin làm việc tại Phòng thí nghiệm vi trùng của Pasteur ở phố Ulm – Paris, trực tiếp giúp việc bác sĩ Émili Roux.
Với luận án “Nghiên cứu về sự phát triển của bệnh lao bằng thực nghiệm”, Yersin nhận bằng Tiến sĩ y khoa năm 25 tuổi. Tiếp đó ông sang Berlin – Đức học lớp vi trùng học kỹ thuật rồi trở về Paris nhập quốc tịch Pháp để vào Viện Pasteur Paris hình thành ngày 1-1-1889 và cộng tác với Roux để khám phá độc tố bạch hầu do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae tạo ra.
Không được thụ giáo bên cạnh Pasteur lâu năm như nhiều người khác, nhưng Yersin luôn là học trò xuất sắc, hấp thụ tinh thần, phương pháp nghiên cứu theo Pasteur kết hợp tình thương nhân loại và đam mê nghề nghiệp.
Trong thư Yersin gửi mẹ – bà Fanny, dịp tết 1888, ông viết: “Ngài Pasteur đề cập đến công trình nghiên cứu rất quan trọng của ông Roux vừa thực hiện và công bố trong tập biên niên mới xuất bản của Viện Pasteur Paris. Thật vậy, công trình này chứng minh có thể chủng ngừa một số bệnh nhiễm trùng nặng, không phải bằng chính những vi khuẩn gây bệnh nữa, vì dù đã được làm yếu đi nhưng vi khuẩn này vẫn còn khả năng gây nguy hiểm, mà có thể ngăn ngừa với những độc tố do chúng tiết ra”.
2. Khát vọng thám hiểm những vùng đất mới thôi thúc Yersin rời Pháp sang Đông Dương tìm kiếm trải nghiệm ở vùng nhiệt đới còn nhiều tiềm ẩn. Yersin nói: “Tôi luôn mơ ước thám hiểm, khám phá nơi này nơi nọ. Khi ta còn trẻ chẳng có gì là không thể”.
Noel Bernard, nguyên Viện trưởng Viện Pasteur Sài Gòn thời bấy giờ đã viết về Yersin: “Ông không thể cưỡng lại cái khuynh hướng bẩm sinh, mặc dù ông biết rằng làm như vậy tức là làm cho phức tạp thêm cuộc đời của mình”.
Còn Pasteur viết trong nhật ký: “Bỗng chốc ý muốn cuồng nhiệt đi du lịch xa đến với Yersin, thế là không có gì có thể giữ ông lại bên cạnh chúng tôi”. Pasteur viết thư đề cử Yersin làm bác sĩ cho Công ty Vận tải hàng hải Message Maritimes, trực tiếp chăm sóc sức khỏe thủy thủ, hành khách tàu Volga vận hành bằng buồm và hơi nước theo hải trình Sài Gòn – Manila. Trong những chuyến đi, Yesrin tranh thủ thám du Philippines và Nam Kỳ, một năm sau ông chuyển sang tàu Saigon đi tuyến Sài Gòn – Hải Phòng khi chưa có đường bộ xuyên Việt.
Ngoài công việc chuyên môn, Yersin nhờ thuyền trưởng hướng dẫn ký họa địa hình, sử dụng kính lục phân, nghiên cứu trắc địa và tìm hiểu kiến thức toán học để quan sát thiên văn học. Nha Trang đầy nắng gió với vẻ đẹp hoang sơ của núi và biển đã cuốn hút Yersin. Trong bộ sưu tập H.H Mollaret, Yersin kể rằng: “Điểm dừng chân đầu tiên sau Sài Gòn là Nha Trang. Phải mất 28 giờ mới tới được. Chúng tôi phải neo cách bờ một dặm và chỉ đậu lại một giờ, do vậy không thể lên bờ được. Thật đáng tiếc vì vùng này có nhiều núi non và phong cảnh thì rất ngoạn mục…”.
Cùng lúc này người cháu ruột và là môn đệ của Pasteur tìm gặp Yersin vận động thành lập Viện Pasteur Australia, nhưng ông từ chối đến đô thị ở lục địa đang phát triển để đến với Nha Trang giữa tháng 7-1891. Yersin sinh sống trong căn nhà gỗ ở xóm Cồn nằm phía nam hạ lưu sông Cái, ở đó có phòng khám bệnh của ông – người Âu đầu tiên hành nghề y ở vùng đất này. Ông nhận tiền người giàu, miễn phí bệnh nhân nghèo và mở các cuộc thám du từ vùng biển đến miền núi.
Ở đâu Yersin cũng nhân ái với người nghèo; ông học ngôn ngữ và tìm hiểu tập tục người Việt. Nhiều đêm Yersin khao khát tìm đường bộ Nha Trang – Sài Gòn. Từ Sài Gòn ông đi ngựa ra Phan Rí, thuê người dẫn đường lên Di Linh nhưng không đi được nữa nên xuống Phan Thiết, lên thuyền về Nha Trang. Dẫu vậy ông vẫn quyết chí khám phá tiềm ẩn của đại ngàn Trường Sơn và cuộc sống những bộ tộc thiểu số.

Chuyến thám hiểm đầu tiên Yersin cùng 6 người khởi hành bằng ngựa và voi từ ngày 23-9-1892 để tìm kiếm con đường từ Nha Trang băng qua dãy Trường Sơn đến Mê Kông. Từ Nha Trang, đoàn thám hiểm ra Ninh Hòa, xuyên rừng, vượt dốc cao, suối sâu 3 tháng mới đến Stungtreng – Campuchia.
Tại đó, họ bán ngựa và voi, lên thuyền gỗ xuôi dòng Mê Kông về Phnôm Pênh rồi ra đảo Phú Quốc trước khi về cảng Sài Gòn. Những tấm bản đồ vẽ lại trong cuộc thám hiểm được Yersin mang về Pháp đối chiếu những ghi nhận của Cupet – người phụ trách Phái đoàn Auguste Pavie thám hiểm Đông Dương. Lúc này, Yersin lưu lại Pháp ba tháng học hỏi kiến thức địa lý ở Đài thiên văn Montsouris để tiếp tục thám hiểm bằng sự trợ giúp kinh phí do Pasteur vận động từ một hãng đường biển.

Theo ủy thác của Jean Marie de Lanessan – Toàn quyền Đông Dương, tháng 6-1893, Yersin dẫn đoàn thám hiểm con đường Sài Gòn – Di Linh để tìm hiểu đời sống dân tộc thiểu số, tài nguyên và tiềm năng đất đai. Trong chuyến đi này, Yersin khám phá vùng đất lý tưởng Lang Bian ở độ cao 1.500m so với mặt biển, để đến năm 1899 Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer xây dựng khu nghỉ dưỡng dành cho người Âu và sau này nơi đó trở thành Đà Lạt.
Trong bài “Khám phá cao nguyên Đà Lạt” trên báo Đông Dương năm 1942, Yersin cảm nhận: “Ngày 21-6-1893: Tôi xúc động sâu sắc khi vượt khỏi rừng thông đã đối diện một cao nguyên mênh mông, nhấp nhô, hoang vu, không cây cối, có dáng hình một vùng biển xao động mãnh liệt bởi một loạt sóng nhấp nhô màu xanh. Dãy núi Lang Bian đứng sừng sững phía chân trời Tây Bắc của cao nguyên làm cho phong cảnh tăng thêm vẻ hùng vĩ”.

Chuyến thám hiểm thứ ba dài ngày và đầy tham vọng nhất của Yersin cuối năm 1893. Khởi hành từ Biên Hòa lên Đà Lạt rồi sang Đăk Lăk, đoàn thám hiểm đến Attopeu – Lào mới xuôi về Đà Nẵng ngày 17-5-1894.
Giai đoạn 1890-1894, những vùng đất bên dãy Trường Sơn chưa khai khẩn, ngoài một vài bộ tộc thiểu số du canh du cư, hiếm có người khác đến đó. Thế nhưng Yersin – một thanh niên ngoại quốc chưa đến tuổi 30, bất đồng ngôn ngữ, chưa hiểu biết tập tục người dân bản địa, vẫn dấn thân vượt mọi hiểm nguy 3 tháng liền giữa rừng thiêng, nước độc và thú dữ đe dọa sinh mệnh. Giúp việc cho Yersin trong các cuộc thám hiểm có ông Nguyễn Văn Nuôi – sau này nấu bếp cho ông ở xóm Cồn – Nha Trang.

3. Cuộc thám hiểm thứ tư chưa thực hiện thì cuối tháng 5-1894 dịch hạch khởi phát phía Nam Trung Hoa và bùng phát mạnh ở Hồng Kông, khiến hàng loạt người tử vong nhưng không ai biết căn nguyên và phương pháp điều trị. Nhà cầm quyền thuộc địa Đông Dương cử Yersin đến Hồng Kông ngày 15-6-1894 khi một nửa dân số rời khỏi vùng lãnh thổ này vì 95% người bệnh dịch hạch tử vong.
Lúc đó Kitasato – Giáo sư sinh học người Nhật đã đến Hồng Kông mở phòng thí nghiệm trong Bệnh viện Kennedy Town, trong khi Yersin dựng phòng thí nghiệm “độc nhất vô nhị” bằng nhà lá, thiếu nhiều dụng cụ kỹ thuật. Phát hiện Giáo sư Kitasato chỉ xét nghiệm máu, khảo cứu tử thi, nhưng không xem xét hạch bệnh, Yersin tìm cách vào nhà xác lấy hạch tử thi đặt dưới kính hiển vi và đã tìm ra vi trùng dịch hạch sau 5 ngày đến Hồng Kông.
Từ nghiên cứu nêu trên và kết quả hỗ trợ xét nghiệm kiểm tra ở Viện Pasteur Paris, Yersin nhận định, vi khuẩn dịch hạch tồn tại trong đất, vật nhiễm bệnh trước tiên là chuột rồi gây bùng phát dịch khi có điều kiện.
Sau nhiều cuộc tranh luận về người tìm ra trực khuẩn gây bệnh dịch hạch, giới khoa học thừa nhận Yersin công bố kết quả khám phá ngày 20-6-1894. Ông cũng là người đầu tiên chứng minh trực khuẩn ở chuột và người bệnh là một, để lý giải phương thức truyền bệnh. Khám phá của ông được Viện Hàn lâm khoa học Pháp đề cập trong bài báo “Bệnh dịch hạch ở Hồng Kông” (La Peste Bubonnique de Hong Kong) của Émile Duclaux.
Trở lại Viện Pasteur Paris năm 1895, Yersin tiếp tục nghiên cứu điều trị dịch hạch dựa trên nguyên tắc vi trùng học của Pasteur, đồng thời phối hợp Émile Roux, Albert Calmette và Armand Borel điều chế huyết thanh đặc hiệu chống dịch hạch.
Bằng những vấn đề có tính nguyên tắc đã được khẳng định từ công trình nghiên cứu trực khuẩn gây bệnh ở Hồng Kông và kết quả điều chế huyết thanh tại Viện Pasteur Paris, Yersin có ý tưởng lập phòng thí nghiệm thứ hai tại Đông Dương để điều chế huyết thanh bằng phương pháp gây miễn dịch cho ngựa, mà nơi ông lựa chọn là Nha Trang – vùng đất ông mến yêu sâu sắc.
27 năm sau ngày Yersin về cõi vĩnh hằng, tại Hội nghị sinh vật học thế giới lần thứ 10 năm 1970, các nhà khoa học đã cho vi khuẩn dịch hạch mang tên người khám phá ra nó: “Yersinia Pests”.
Chị Nguyễn Thị Lan – nguyên Giám đốc Trung tâm sinh học lâm sàng thuộc Viện Pasteur Nha Trang chia sẻ: “Không có những người như Yersin thì những năm cuối thế kỷ 19 trở về sau nhân loại còn phải đối mặt với những cái chết vì dịch hạch. Thế hệ hậu sinh đã và đang kế thừa nghiên cứu vệ sinh, dịch tễ, phòng chống dịch bệnh… tại cơ sở khoa học do ông sáng lập; luôn tưởng nhớ, cảm phục tài năng, trí tuệ và lòng nhân ái của Yersin”.

GS.TS khoa học Nguyễn Thị Thế Trâm, Chủ tịch Hội ái mộ Yersin – nguyên Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang, nói rằng: “Ông xứng đáng vinh danh công dân danh dự của Việt Nam”.

PHAN THẾ HỮU TOÀN

Bàn ra tán vào (0)

Comment




  • Input symbols

Alexandre Yersin: Người ‘khai sinh’ Đà Lạt và tìm ra vi trùng dịch hạch

Cuộc đời nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin như một huyền thoại, nhưng người dân Nha Trang vẫn gọi Yersin là “ông Năm” – rất gần gũi và thiện cảm.


Trên ngọn đồi lộng gió nằm cạnh quốc lộ 1 qua địa phận xã Suối Tân, huyện Cam Lâm (Khánh Hòa) có phần mộ một người nước ngoài đã an nghỉ 71 năm. Ông là người tìm ra cao nguyên Lang Bian – Đà Lạt, đưa cây cao su, canh ki na vào Đông Dương, rồi tìm ra vi trùng, điều chế huyết thanh chống bệnh dịch hạch, tìm ra độc tố bệnh bạch hầu, xây dựng các trại chăn nuôi thuộc Viện Pasteur Đông Dương, thành lập Viện Pasteur Nha Trang, Trường Y Đông Dương…
Ông là nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin. Cuộc đời như một huyền thoại, nhưng người dân Nha Trang vẫn gọi Yersin là “ông Năm” – rất gần gũi và thiện cảm.

1.  Alexandre Yersin sinh ngày 22-9-1863 tại Aubone, tổng Vaud, hạt Lavaux, tỉnh Morges – Thụy Sĩ, và là con út trong gia đình 3 người con. Thân mẫu là hậu duệ những người Huguenot ở Cévennes đào thoát khỏi Pháp để sang Thụy Sĩ vì những lý do tôn giáo dưới thời Vua Louis XIV. Thân phụ là giáo viên khoa học tự nhiên tại những trường trung học ở Aubonne, Morges và đã có một số công trình nghiên cứu về côn trùng.
Ba tuần trước khi Yersin chào đời, thân phụ ông ra đi vì xuất huyết não. Từ đó mẹ ông mở trường dạy nữ công gia chánh ở Morges và nuôi dưỡng 3 người con.
Tốt nghiệp trung học Lausanne năm 1883, Yersin theo ngành Y trong Viện Hàn lâm Lausanne, sau đó tiếp tục học ở Marburg – Đức. Khi đến Pháp năm 1885 để nghiên cứu tại Hootel-Dieu – một bệnh viện lâu đời nhất ở Paris liên kết với Đại học Paris Descartes, Yersin may mắn gặp gỡ Louis Pasteur khi nhà khoa học nổi tiếng này đến thăm bệnh nhân bị chó dại cắn đang điều trị bằng vacine do Louis Pasteur phát minh. Lúc đó, Yersin làm việc tại Phòng thí nghiệm vi trùng của Pasteur ở phố Ulm – Paris, trực tiếp giúp việc bác sĩ Émili Roux.
Với luận án “Nghiên cứu về sự phát triển của bệnh lao bằng thực nghiệm”, Yersin nhận bằng Tiến sĩ y khoa năm 25 tuổi. Tiếp đó ông sang Berlin – Đức học lớp vi trùng học kỹ thuật rồi trở về Paris nhập quốc tịch Pháp để vào Viện Pasteur Paris hình thành ngày 1-1-1889 và cộng tác với Roux để khám phá độc tố bạch hầu do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae tạo ra.
Không được thụ giáo bên cạnh Pasteur lâu năm như nhiều người khác, nhưng Yersin luôn là học trò xuất sắc, hấp thụ tinh thần, phương pháp nghiên cứu theo Pasteur kết hợp tình thương nhân loại và đam mê nghề nghiệp.
Trong thư Yersin gửi mẹ – bà Fanny, dịp tết 1888, ông viết: “Ngài Pasteur đề cập đến công trình nghiên cứu rất quan trọng của ông Roux vừa thực hiện và công bố trong tập biên niên mới xuất bản của Viện Pasteur Paris. Thật vậy, công trình này chứng minh có thể chủng ngừa một số bệnh nhiễm trùng nặng, không phải bằng chính những vi khuẩn gây bệnh nữa, vì dù đã được làm yếu đi nhưng vi khuẩn này vẫn còn khả năng gây nguy hiểm, mà có thể ngăn ngừa với những độc tố do chúng tiết ra”.
2. Khát vọng thám hiểm những vùng đất mới thôi thúc Yersin rời Pháp sang Đông Dương tìm kiếm trải nghiệm ở vùng nhiệt đới còn nhiều tiềm ẩn. Yersin nói: “Tôi luôn mơ ước thám hiểm, khám phá nơi này nơi nọ. Khi ta còn trẻ chẳng có gì là không thể”.
Noel Bernard, nguyên Viện trưởng Viện Pasteur Sài Gòn thời bấy giờ đã viết về Yersin: “Ông không thể cưỡng lại cái khuynh hướng bẩm sinh, mặc dù ông biết rằng làm như vậy tức là làm cho phức tạp thêm cuộc đời của mình”.
Còn Pasteur viết trong nhật ký: “Bỗng chốc ý muốn cuồng nhiệt đi du lịch xa đến với Yersin, thế là không có gì có thể giữ ông lại bên cạnh chúng tôi”. Pasteur viết thư đề cử Yersin làm bác sĩ cho Công ty Vận tải hàng hải Message Maritimes, trực tiếp chăm sóc sức khỏe thủy thủ, hành khách tàu Volga vận hành bằng buồm và hơi nước theo hải trình Sài Gòn – Manila. Trong những chuyến đi, Yesrin tranh thủ thám du Philippines và Nam Kỳ, một năm sau ông chuyển sang tàu Saigon đi tuyến Sài Gòn – Hải Phòng khi chưa có đường bộ xuyên Việt.
Ngoài công việc chuyên môn, Yersin nhờ thuyền trưởng hướng dẫn ký họa địa hình, sử dụng kính lục phân, nghiên cứu trắc địa và tìm hiểu kiến thức toán học để quan sát thiên văn học. Nha Trang đầy nắng gió với vẻ đẹp hoang sơ của núi và biển đã cuốn hút Yersin. Trong bộ sưu tập H.H Mollaret, Yersin kể rằng: “Điểm dừng chân đầu tiên sau Sài Gòn là Nha Trang. Phải mất 28 giờ mới tới được. Chúng tôi phải neo cách bờ một dặm và chỉ đậu lại một giờ, do vậy không thể lên bờ được. Thật đáng tiếc vì vùng này có nhiều núi non và phong cảnh thì rất ngoạn mục…”.
Cùng lúc này người cháu ruột và là môn đệ của Pasteur tìm gặp Yersin vận động thành lập Viện Pasteur Australia, nhưng ông từ chối đến đô thị ở lục địa đang phát triển để đến với Nha Trang giữa tháng 7-1891. Yersin sinh sống trong căn nhà gỗ ở xóm Cồn nằm phía nam hạ lưu sông Cái, ở đó có phòng khám bệnh của ông – người Âu đầu tiên hành nghề y ở vùng đất này. Ông nhận tiền người giàu, miễn phí bệnh nhân nghèo và mở các cuộc thám du từ vùng biển đến miền núi.
Ở đâu Yersin cũng nhân ái với người nghèo; ông học ngôn ngữ và tìm hiểu tập tục người Việt. Nhiều đêm Yersin khao khát tìm đường bộ Nha Trang – Sài Gòn. Từ Sài Gòn ông đi ngựa ra Phan Rí, thuê người dẫn đường lên Di Linh nhưng không đi được nữa nên xuống Phan Thiết, lên thuyền về Nha Trang. Dẫu vậy ông vẫn quyết chí khám phá tiềm ẩn của đại ngàn Trường Sơn và cuộc sống những bộ tộc thiểu số.

Chuyến thám hiểm đầu tiên Yersin cùng 6 người khởi hành bằng ngựa và voi từ ngày 23-9-1892 để tìm kiếm con đường từ Nha Trang băng qua dãy Trường Sơn đến Mê Kông. Từ Nha Trang, đoàn thám hiểm ra Ninh Hòa, xuyên rừng, vượt dốc cao, suối sâu 3 tháng mới đến Stungtreng – Campuchia.
Tại đó, họ bán ngựa và voi, lên thuyền gỗ xuôi dòng Mê Kông về Phnôm Pênh rồi ra đảo Phú Quốc trước khi về cảng Sài Gòn. Những tấm bản đồ vẽ lại trong cuộc thám hiểm được Yersin mang về Pháp đối chiếu những ghi nhận của Cupet – người phụ trách Phái đoàn Auguste Pavie thám hiểm Đông Dương. Lúc này, Yersin lưu lại Pháp ba tháng học hỏi kiến thức địa lý ở Đài thiên văn Montsouris để tiếp tục thám hiểm bằng sự trợ giúp kinh phí do Pasteur vận động từ một hãng đường biển.

Theo ủy thác của Jean Marie de Lanessan – Toàn quyền Đông Dương, tháng 6-1893, Yersin dẫn đoàn thám hiểm con đường Sài Gòn – Di Linh để tìm hiểu đời sống dân tộc thiểu số, tài nguyên và tiềm năng đất đai. Trong chuyến đi này, Yersin khám phá vùng đất lý tưởng Lang Bian ở độ cao 1.500m so với mặt biển, để đến năm 1899 Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer xây dựng khu nghỉ dưỡng dành cho người Âu và sau này nơi đó trở thành Đà Lạt.
Trong bài “Khám phá cao nguyên Đà Lạt” trên báo Đông Dương năm 1942, Yersin cảm nhận: “Ngày 21-6-1893: Tôi xúc động sâu sắc khi vượt khỏi rừng thông đã đối diện một cao nguyên mênh mông, nhấp nhô, hoang vu, không cây cối, có dáng hình một vùng biển xao động mãnh liệt bởi một loạt sóng nhấp nhô màu xanh. Dãy núi Lang Bian đứng sừng sững phía chân trời Tây Bắc của cao nguyên làm cho phong cảnh tăng thêm vẻ hùng vĩ”.

Chuyến thám hiểm thứ ba dài ngày và đầy tham vọng nhất của Yersin cuối năm 1893. Khởi hành từ Biên Hòa lên Đà Lạt rồi sang Đăk Lăk, đoàn thám hiểm đến Attopeu – Lào mới xuôi về Đà Nẵng ngày 17-5-1894.
Giai đoạn 1890-1894, những vùng đất bên dãy Trường Sơn chưa khai khẩn, ngoài một vài bộ tộc thiểu số du canh du cư, hiếm có người khác đến đó. Thế nhưng Yersin – một thanh niên ngoại quốc chưa đến tuổi 30, bất đồng ngôn ngữ, chưa hiểu biết tập tục người dân bản địa, vẫn dấn thân vượt mọi hiểm nguy 3 tháng liền giữa rừng thiêng, nước độc và thú dữ đe dọa sinh mệnh. Giúp việc cho Yersin trong các cuộc thám hiểm có ông Nguyễn Văn Nuôi – sau này nấu bếp cho ông ở xóm Cồn – Nha Trang.

3. Cuộc thám hiểm thứ tư chưa thực hiện thì cuối tháng 5-1894 dịch hạch khởi phát phía Nam Trung Hoa và bùng phát mạnh ở Hồng Kông, khiến hàng loạt người tử vong nhưng không ai biết căn nguyên và phương pháp điều trị. Nhà cầm quyền thuộc địa Đông Dương cử Yersin đến Hồng Kông ngày 15-6-1894 khi một nửa dân số rời khỏi vùng lãnh thổ này vì 95% người bệnh dịch hạch tử vong.
Lúc đó Kitasato – Giáo sư sinh học người Nhật đã đến Hồng Kông mở phòng thí nghiệm trong Bệnh viện Kennedy Town, trong khi Yersin dựng phòng thí nghiệm “độc nhất vô nhị” bằng nhà lá, thiếu nhiều dụng cụ kỹ thuật. Phát hiện Giáo sư Kitasato chỉ xét nghiệm máu, khảo cứu tử thi, nhưng không xem xét hạch bệnh, Yersin tìm cách vào nhà xác lấy hạch tử thi đặt dưới kính hiển vi và đã tìm ra vi trùng dịch hạch sau 5 ngày đến Hồng Kông.
Từ nghiên cứu nêu trên và kết quả hỗ trợ xét nghiệm kiểm tra ở Viện Pasteur Paris, Yersin nhận định, vi khuẩn dịch hạch tồn tại trong đất, vật nhiễm bệnh trước tiên là chuột rồi gây bùng phát dịch khi có điều kiện.
Sau nhiều cuộc tranh luận về người tìm ra trực khuẩn gây bệnh dịch hạch, giới khoa học thừa nhận Yersin công bố kết quả khám phá ngày 20-6-1894. Ông cũng là người đầu tiên chứng minh trực khuẩn ở chuột và người bệnh là một, để lý giải phương thức truyền bệnh. Khám phá của ông được Viện Hàn lâm khoa học Pháp đề cập trong bài báo “Bệnh dịch hạch ở Hồng Kông” (La Peste Bubonnique de Hong Kong) của Émile Duclaux.
Trở lại Viện Pasteur Paris năm 1895, Yersin tiếp tục nghiên cứu điều trị dịch hạch dựa trên nguyên tắc vi trùng học của Pasteur, đồng thời phối hợp Émile Roux, Albert Calmette và Armand Borel điều chế huyết thanh đặc hiệu chống dịch hạch.
Bằng những vấn đề có tính nguyên tắc đã được khẳng định từ công trình nghiên cứu trực khuẩn gây bệnh ở Hồng Kông và kết quả điều chế huyết thanh tại Viện Pasteur Paris, Yersin có ý tưởng lập phòng thí nghiệm thứ hai tại Đông Dương để điều chế huyết thanh bằng phương pháp gây miễn dịch cho ngựa, mà nơi ông lựa chọn là Nha Trang – vùng đất ông mến yêu sâu sắc.
27 năm sau ngày Yersin về cõi vĩnh hằng, tại Hội nghị sinh vật học thế giới lần thứ 10 năm 1970, các nhà khoa học đã cho vi khuẩn dịch hạch mang tên người khám phá ra nó: “Yersinia Pests”.
Chị Nguyễn Thị Lan – nguyên Giám đốc Trung tâm sinh học lâm sàng thuộc Viện Pasteur Nha Trang chia sẻ: “Không có những người như Yersin thì những năm cuối thế kỷ 19 trở về sau nhân loại còn phải đối mặt với những cái chết vì dịch hạch. Thế hệ hậu sinh đã và đang kế thừa nghiên cứu vệ sinh, dịch tễ, phòng chống dịch bệnh… tại cơ sở khoa học do ông sáng lập; luôn tưởng nhớ, cảm phục tài năng, trí tuệ và lòng nhân ái của Yersin”.

GS.TS khoa học Nguyễn Thị Thế Trâm, Chủ tịch Hội ái mộ Yersin – nguyên Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang, nói rằng: “Ông xứng đáng vinh danh công dân danh dự của Việt Nam”.

PHAN THẾ HỮU TOÀN

BẢN TIN MỚI NHẤT

Điểm Tin Thứ Tư 26/6/2019

Kêu cứu cho những tù chính trị đang tuyệt thực chống bạc đãi tại Trại 6

Xem Thêm

Giá vàng hôm nay 25/6: Vàng tăng sốc, lên cao nhất kể từ tháng 4/2013

Chớ dại bán vàng đổi lấy bạc "cụ" Hồ

Xem Thêm

CON KỲ NHÔNG XANH TRÊN LUỐNG DÂU

Ở Úc họ trồng dâu tây (Strawberry) trên những luống đất thật dài, được bọc kỷ bởi một loại vải nhựa dệt thưa, nhưng có độ bền để có thể chịu đựng được nắng mưa,

Xem Thêm

Vì sao TT Trump hủy quyết định tấn công Iran?

Quyết định tối 20/6 không tấn công Iran có lẽ là quyết định quan trọng nhất cho đến nay trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Có vẻ các bình luận trên TV đã có ảnh hưởng lớn.

Xem Thêm

THƠ XƯỚNG HOẠ: SÓNG HƯƠNG GIANG MINH LƯƠNG - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Đò dọc lênh đênh từ cuối biển Trôi lên nguồn cội tẩm lăng vương

Xem Thêm

Tại sao Người Việt thông minh mà nước Việt vẫn nghèo?

Các tuyên truyền loại thùng rỗng của csvn hôm nay không ngừng nêu lên vấn đề “trí tuệ” này: Đỉnh cao trí tuệ loài người; Bác Hồ kiệt xuất; Đảng là văn minh là ánh sáng…

Xem Thêm

BÀN RA TÁN VÀO

Đề bài :Trung Quốc đứng trước lựa chọn ‘sinh tử’ ở thượng đỉnh G20

Dang luc tang gia boi roi,kinh te sa xut,bi bao vay tu phia va bi lat mat na lua dao-trom cuop...Tap da sang tham nga,von di ca hai da luon khong hoa thuan va nghi ky.Chang la Nga cung dang lam canh ket dan,bi cam van va the gioi tay chay vi xam chiem lan quoc.Tap da lam cu chi dep,cho nga vay,lai chia phan...nghia la mang loi loc moi nhu putin,va nay lai sang tham bac han ,tham chu Un,nhu vay tap da yen tri ve huong tay,khong so bi phan thung va y ranh rang huong ve bien dong.Thien bat dung gian,gio day lai noi ra mot hongkong,Vu nay,cung co the boi ban tay nao do gay dung,tap dang can co cho de tao ra tieng vang hau khoa lap that bai kinh te,Mo da dang mieng meo,rat ngon an vi la dat nha,co don quan ra de dep loan,binh dinh an ninh...la chinh danh.Nhung day moi la khoi dau cho roi loan noi bo va tu do 04 quoc gia da bi chiem dong va dong hoa se noi len cung voi hoi giao,cac vu kien tan sat Thien an mon... Thu trong-giac ngoai chay dau cho khoi thien la dia vong?Chua ke,putin co tinh hay phan thung,cho tien anh,anh cu lay,chia phan loi nhuan:ok,nhung thang My no hua hen cho anh nhieu hon chu tap a ! bac han cung cung mot kieu...ROAD MAP da duoc vach ra cu vay ma di vao vung oanh kich tu do tap oi la tap.

Xem Thêm

Đề bài :Trận Long Tranh Hổ Đấu : Giang hồ và Công An

Công an,chó với côn đồ Tuy ba là một cùng lò đảng ra Tuy cùng bảo vệ đảng ta Thế nhưng có lúc xẩy ra bất hoà

Xem Thêm

Đề bài :Cần trừng trị tập đoàn Huawei cố tình xuyên tạc tiếng Việt là của Trung Quốc

Không biết đã có ai thữ Add tiếng Việt china của Huawei này chưa...?? Nếu có chắc họ sẽ load loai tiếng Viêt của TS đảng Bùi Hiền...???

Xem Thêm

Đề bài :Xin đừng gọi tôi là: Việt cộng - Lê Dinh

" May thang vit con"nua chu ong Nhac si.Toi mang rau muong vao nam diet thu,diet chua xong thi chay tuot den My,moi o duoc nua doi thi lai loay hoay chua biet roi se chay di dau ? o Canada,bon chung cung da tran tre,sang toi cali thi oi thoi ho hang hang hoc nha cong day duong.con di thoi mom ca si no con hung hang doi nhuom do little Saigon.Va moi day,doc duoc trang bao o Cyprees,thanh pho spring,Texas co nguyen ca mot khu ho goi la khu rua tien,gia nha dau do cung 500-01 trieu dollars.doc den dau,rung roi den do,phen nay lai quyet bau cho ong cu de diet sach,tich thu toan bo tai san nhung ke tham nhung...nhu ong Marcos cua Philippine.Dung de bon no LUA nua.

Xem Thêm

Đề bài :Trung Quốc đang chuốc lấy thảm họa ở Hồng Kông

Day chi la moi khoi dau cho giai doan :" NOI LOAN"Sau khi da bua vay dong tay-nam bac,da danh vao kinh te va giai doan ke la noi loan,ngay ca tai hau cu van con 04 quoc gia bi chiem dong va dang xoa so,va con 03 nuoc nua dang cho doi de DUOC vao ro.Tran chien da thanh hinh va vi vay,tap moi keu goi DAI HAN va truong chinh chien dau.Con cho cung duong se can can,va day la road map dang cho doi vao bai phao tu do.Taiwan van vung nhu dong,neu tap muon clean-up vai trieu nguoi thi hay de dong giong nha tau noi chuyen voi nhau : DAP TAM HIEP ".My ho dang keu goi nhung nhan chung cho Thien an Mon,nhan chung cho cac trai tu cua 04 quoc gia bi chiem dong va hoi giao...dong loat dung len :" Tora ! Tora ! Tora danh mot tran but luon den tan goc CNXH va phan chia lam 04 tieu quoc,cong voi 04 nua da bi chiem dong,The la tan hoang ke chuyen gay roi va lung doan the gioi.

Xem Thêm

Đề bài :Trung Cộng ‘dán mác’ Made-in-Vietnam lên hàng hóa để tránh thuế Mỹ

Bay gio loi ra cai lau ca vat.bon Ba dinh da biet rat ro la My da nam duoc viec hang hoa cua tau chuyen sang VN-Thai-Cambo-...dong dau nuoc so tai va nhap khau vao My.Mom thi la lang cach yeu ot,nhung tay thi van kheu cho hang tau chuyen sang.Muc dich la minh da co gang ngan ngua,nhung khong the lam duoc,My hay nhe tay vi day la bat kha khang,neu co danh thue hay lam gi gi di nua thi cung xin chua bon Ba Dinh ra.Hay de day cac chu,nham nho gi ba cai le te do? Ban co chua toi phien con chot qua song ,cac chu cho day,viec gi phai la lang thanh minh,thanh nga?Chot sap du hi vao cung thoi,lo gi !

Xem Thêm

Đề bài :Trận Long Tranh Hổ Đấu : Giang hồ và Công An

Hết thuốc chữa...!!. Một đất nước vô k̉ỷ luật..!!.Đây cũng là hậu qủa mà CA chơi với Giang Hồ, dùng họ làm lực lượng trừ bị để đàm ãp dân...Đến khi chúng phản là buà hết thiêng....Lần này mới là cảnh cáo sơ sơ....!!!!

Xem Thêm

Đề bài :Trận Phước Long 1975: Qua Hồi Ký… Nguyễn Quang Duy

Da 44 nam troi qua,nhung moi lan nghe nhac den,doc duoc nhung but ky,hoi ky,nhung tran danh bao ve dat nuoc,bao ve tu do cho VNCH,tuong chung nhu van con dau day mui thuoc sung,mui tu khi bao trum va long nguoi cuu linh van hung huc lua dau thuong uat han.Den nay,toc da bac,rang da rung nhieu,tri nho khong con minh man nhung moi tran danh,moi thuoc dat van tran day trong long nguoi linh VNCH.

Xem Thêm

Đề bài :Thông Báo

Cam on ong : Trinh van Toan,da rat can dam khi duong cao thong bao nay cho bon bo vang,bo xanh,It ra,phai vay,phai co nguoi can dam dam do cao khau hieu,dam thach do cong san,de lam dung hien phap ma bon no ve ra.Biet rang rat nguy hiem va mat mang nhu choi,vao tu nhu an chuoi,nhung tu nhung buoc khoi dau,tu nhung kho khan de thuc duc long nguoi yeu nuoc, dan toc moi bung sang va dung len.Xin on tren phu ho va anh linh giong noi LAC VIET luon bao ve ong.Than Kinh !

Xem Thêm

Đề bài :33 tấm hình mà Triều Tiên không bao giờ muốn thế giới trông thấy

Doi voi chung ta,nhung nguoi viet song trong long xa nghia cua mien bac VN (VNDCCH) va mien nam VN(VNCH)bi xam lang va chiem doat,chung ta khong la lung gi nhung hinh anh nay,va no van am anh kinh hoanh vao tam tri cua moi nguoi chung ta.Nhung doi voi nhung nuoc tu do chua he biet den Cong san,ho khong the tin rang,co nhung noi nhu the nay,noi con nguoi khong co nhan pham,noi khong co mot luat phap nao ro rang cho bang luat cua nguoi CS,Luat rung,no muon noi luat,thi da la luat.va vi khong the tin va biet ve xa hoi man ro nay,nen ho rat ngay tho va vo tinh tro thanh nguoi ung ho va tin tuong ve dep thien duong cua cs,VIEN THUOC DOC , BOC DUONG,nhin thi dep,khong rac ruoi,ban thiu,nhung ho co biet dau,dan chung khong co rac de ma xa,khong co dan dum,khong tham vieng than nhan,ban be vi di dau cung bi dom ngo va luon luon o trang thai DOI AN thi lay gi ma di tham?

Xem Thêm

TIN MỚI

Giá vàng hôm nay 25/6: Vàng tăng sốc, lên cao nhất kể từ tháng 4/2013

Chớ dại bán vàng đổi lấy bạc "cụ" Hồ

Xem Thêm

CON KỲ NHÔNG XANH TRÊN LUỐNG DÂU

Ở Úc họ trồng dâu tây (Strawberry) trên những luống đất thật dài, được bọc kỷ bởi một loại vải nhựa dệt thưa, nhưng có độ bền để có thể chịu đựng được nắng mưa,

Xem Thêm

Vì sao TT Trump hủy quyết định tấn công Iran?

Quyết định tối 20/6 không tấn công Iran có lẽ là quyết định quan trọng nhất cho đến nay trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Có vẻ các bình luận trên TV đã có ảnh hưởng lớn.

Xem Thêm

THƠ XƯỚNG HOẠ: SÓNG HƯƠNG GIANG MINH LƯƠNG - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Đò dọc lênh đênh từ cuối biển Trôi lên nguồn cội tẩm lăng vương

Xem Thêm

Tại sao Người Việt thông minh mà nước Việt vẫn nghèo?

Các tuyên truyền loại thùng rỗng của csvn hôm nay không ngừng nêu lên vấn đề “trí tuệ” này: Đỉnh cao trí tuệ loài người; Bác Hồ kiệt xuất; Đảng là văn minh là ánh sáng…

Xem Thêm

Sinh tố D và bệnh lú lẫn (Alzheimer) Bài CHU TẤT TIẾN, M.S.P.

Bệnh Alzheimer (AD, SDAT) mà từ xưa đến nay, phần đông chúng ta vẫn quen gọi là bệnh “lú lẫn” hay bệnh “lẫn,”

Xem Thêm

Điểm Tin Thứ Ba 25/6/2019

Sợ dân biểu tình, Nguyễn Thiện Nhân lắp camera ‘theo chuẩn độc tài Trung Cộng’

Xem Thêm

Ngày Tỵ Nạn Thế Giới tại San Diego (Cập nhật) - World Refugee Day Celebration in San Diego

Gian hàng Việt Nam được trang trí bằng những sản phẩm mỹ thuật, áo dài, khăn đóng cổ truyền đóng góp cho ngày tỵ nạn thêm phần khởi sắc.

Xem Thêm

VIỆN NGHIÊN CỨU TRẦN NHÂN TÔNG tại Đại Học Harvard, Hoa Kỳ

Mấy ai biết rằng, cách xa nửa vòng trái đất, tên tuổi của vị vua anh minh Trần Nhân Tông đã được đặt tên cho một viện nghiên cứu đặt tại thành phố Boston, Hoa Kỳ.

Xem Thêm

Lễ giáo phong kiến liên quan gì với nạn ăn thịt người ở TQ thời xưa?

Tam Cương Ngũ Thường, gọi tắt Cương Thường, là tư tưởng quan trọng nhất trong văn hóa luân lý Nho giáo Trung Quốc, được tầng lớp phong kiến sử dụng để giáo hóa dân, qua đó duy trì sự tồn tại của chế độ phong kiến

Xem Thêm