Theo Reuters, các lực lượng Mỹ dự kiến rời những căn cứ cuối cùng tại Irak vào ngày 30/09/2026 này. Quyết định này được thỏa thuận từ năm 2024, dưới thời tổng thống Joe Biden, và được chính quyền Donald Trump tiếp tục thực hiện. Nhưng điều đáng chú ý là việc rút quân diễn ra trong lúc Mỹ và Iran đang đối đầu trong một cuộc chiến khu vực.

Nhà phân tích an ninh Irak, chuyên theo dõi các nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shia Jasim al-Bahadli nhận định với Reuters rằng Iran có thể đạt được lợi ích chiến lược đáng kể từ việc liên quân rút đi, bởi sự hiện diện quân sự của Mỹ trong nhiều năm qua đã tạo ra một đối trọng với ảnh hưởng của Teheran tại Irak. Theo ông, các nhóm vũ trang thân Iran không chỉ coi đây là một thắng lợi biểu tượng, mà còn có thể tìm cách chuyển lợi thế đó thành ảnh hưởng lớn hơn đối với an ninh và các quyết định chính trị của Irak. Đây chính là điểm khiến việc Mỹ rút quân trở nên nhạy cảm.

Irak là một trường hợp đặc biệt ở Trung Đông : Baghdad duy trì quan hệ với cả Washington lẫn Teheran, trong khi hai cường quốc này lại coi nhau là đối thủ. Trong nhiều năm, lãnh thổ Irak trở thành một dạng chiến trường gián tiếp giữa Mỹ và Iran. Các nhóm vũ trang thân Teheran nhiều lần tấn công lực lượng Mỹ, trong khi Washington tiến hành các cuộc không kích trả đũa. Theo AFP, sau khi liên quân rút đi, chính phủ Irak sẽ phải tự giải quyết một vấn đề mà lâu nay Washington gây sức ép : kiểm soát và giải giáp các lực lượng vũ trang thân Iran.

Thủ tướng Irak,  Ali al-Zaïdi đã cam kết các phe phái này sẽ giao nộp vũ khí sau khi liên quân rời Irak. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Một số nhóm tuyên bố sẵn sàng giải giáp, trong khi những lực lượng mạnh hơn từ chối. AFP dẫn một nguồn ngoại giao tại Baghdad cho biết chính phủ hiện chưa có một lộ trình rõ ràng cho quá trình này.

Nhà phân tích Irak Sajad Jiyad cho rằng vấn đề không thể được giải quyết chỉ bằng một quyết định hành chính. Theo ông, chừng nào cuộc xung đột khu vực còn tiếp diễn, Iran khó từ bỏ những công cụ chiến lược cho phép họ tấn công các lợi ích của Mỹ trong khu vực. Teheran có thể chấp nhận giảm hoạt động của các nhóm vũ trang mà mình hậu thuẫn, nhưng hoàn toàn không muốn các nhóm này từ bỏ vũ khí.

Vấn đề còn lớn hơn câu chuyện Iran

Reuters dẫn lời các quan chức an ninh Irak và người Kurdistan cảnh báo việc Mỹ rút quân có thể tạo điều kiện cho tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) phục hồi. Dù "vương quốc Hồi giáo" tự xưng đã bị đánh bại gần một thập niên trước, IS vẫn duy trì các mạng lưới chân rết ngầm. Chỉ huy người Kurdistan Sirwan Barzani cho rằng việc thiếu thông tin tình báo, hậu cần và drone của Mỹ có thể tạo cơ hội để IS tái tổ chức. Như vậy, quân Mỹ rút đi có thể làm giảm một nguồn căng thẳng tại chỗ, nhưng đồng thời cũng làm suy yếu một trong những đối trọng quân sự với Iran và một số năng lực chống khủng bố mà Baghdad từng dựa vào.

Tuy nhiên, nói rằng Irak sẽ rơi vào tay Iran là một cách nhìn quá đơn giản. Chính Irak mới là bên phải xử lý bài toán để có thể giữ được chủ quyền và tránh trở thành chiến trường giữa hai đối thủ bên ngoài. Sajad Jiyad cho rằng nếu Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận, vấn đề các nhóm vũ trang ở Irak sẽ trở nên dễ giải quyết hơn nhiều. Nhưng khi đối đầu Mỹ - Iran vẫn tiếp diễn, các lực lượng thân Teheran có lý do để giữ vũ khí và duy trì khả năng gây sức ép. Vì thế, cuộc rút quân của Mỹ không đồng nghĩa với việc Iran lập tức kiểm soát Irak, nhưng điều đó làm thay đổi cán cân ảnh hưởng.

Sau khi lực lượng Mỹ rời đi, Teheran sẽ không còn phải đối mặt với cùng mức độ hiện diện quân sự của Washington tại một quốc gia có vị trí chiến lược ngay sát biên giới Iran. Các đồng minh vũ trang của Iran có thêm không gian hoạt động, trong khi chính phủ Irak phải chứng minh rằng họ đủ khả năng kiểm soát các lực lượng này mà không cần đến sự bảo trợ trực tiếp của Mỹ. Đó có thể sẽ là phép thử lớn nhất đối với chủ quyền của Irak.

Báo Guardian đưa tin lúc đang di chuyển qua không phận Jordan hôm nay (30/9), máy bay chở khách của hãng hàng không FlyDubai bất ngờ chuyển hướng sang Ảrập Xêút và phát đi 3 tín hiệu khẩn cấp. Trong đó, một tín hiệu cho thấy khả năng xảy ra hành vi can thiệp bất hợp pháp.

Máy bay chở khách của hãng FlyDubai từ Dubai đến Israel đã đột ngột chuyển hướng, hạ độ cao và buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống Ảrập Xêút. Video: Flightradar24

Theo dịch vụ theo dõi chuyến bay Flightradar24, khoảng 2 giờ sau khi cất cánh, máy bay đã phát tín hiệu khẩn cấp, bao gồm mã báo hiệu khả năng bị không tặc. Máy bay đã hạ độ cao đột ngột, giảm gần 4.900m chỉ trong vòng 2 phút. Lúc xảy ra sự cố, chiếc Boeing 737 này được cho đang chở 174 hành khách, trong đó có 27 trẻ em.

Trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiến hành các cuộc tham vấn an ninh khẩn cấp, Tel Aviv đã điều động máy bay chiến đấu vì lo ngại nguy cơ không tặc đối với chuyến bay chở hàng chục công dân Israel. Máy bay sau đó đã hạ cánh xuống sân bay Tabuk ở tây bắc Ảrập Xêút.

Theo những bức ảnh được cho chụp sau khi máy bay hạ cánh an toàn xuống Tabuk, cú hạ độ cao đột ngột dường như đã làm hư hại phần đuôi máy bay.

Hãng hàng không FlyDubai xác nhận máy bay đã rơi vào trạng thái lao dốc nguy hiểm khi xảy ra một "vụ việc bạo lực”, nhưng toàn bộ hành khách đều an toàn khi máy bay đáp xuống Tabuk. Hãng cho biết một máy bay thay thế sẽ đưa các hành khách tiếp tục hành trình đến Israel.

Một hành khách chia sẻ với tờ Jerusalem Post rằng một phi công đã đâm đồng nghiệp và cố gắng đẩy người này ra khỏi buồng lái, khiến những hành khách người Israel khác phải lao vào khống chế kẻ tấn công khi máy bay bắt đầu lao xuống.

Truyền thông Israel đã đăng tải hình ảnh một hành khách có vết máu trên áo.

Cơ quan quản lý hàng không Ảrập Xêút thông báo toàn bộ hành khách đều an toàn, trong khi cơ trưởng và cơ phó của chuyến bay đã được đưa đến bệnh viện để điều trị. Không quân Israel đang chờ Ảrập Xêút cấp phép để đưa số hành khách bị mắc kẹt này trở về Israel.

Ban đầu, phát ngôn viên của Văn phòng Thủ tướng Israel tuyên bố việc chuyển hướng chuyến bay không phải do âm mưu không tặc. Tuy nhiên, nhà chức trách sau đó thông báo họ đang tiến hành điều tra vụ việc.

Truyền thông Israel dẫn lời các quan chức giấu tên tiết lộ họ đang xem xét liệu một trong các phi công có ý định đâm máy bay để tự sát hay không trước khi bị các thành viên phi hành đoàn ngăn lại. Các quan chức này cũng cho hay họ đang cân nhắc khả năng vụ việc là một âm mưu tấn công nhằm vào người Israel.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, Trung tướng Eyal Zamir đã hoãn chuyến thăm Mỹ dự kiến ​​vào tuần tới do sự cố này. Theo kế hoạch, ông sẽ có cuộc gặp với Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ và người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.

Hiện có nhiều thông tin trái chiều về diễn biến sự việc trên máy bay cũng như danh tính của các phi công. Theo đài truyền hình N12 của Israel, một trong hai phi công bị cáo buộc gây ra vụ tấn công trên máy bay là công dân Oman và mới làm việc cho FlyDubai chưa đầy một năm. 

Bộ trưởng Giao thông vận tải Israel Miri Regev đã yêu cầu FlyDubai dừng mọi chuyến bay đến Israel, đồng thời kêu gọi điều tra xem liệu Dubai có vi phạm thỏa thuận hàng không với Israel hay không. Thỏa thuận đó cấm phi công đến từ các quốc gia chưa bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel thực hiện các chuyến bay đến nước này.

Theo N12, các quan chức Israel cũng đang xem xét liệu phi công người Oman này có mang hai quốc tịch hay không. Nếu có, phi công được phép lên chuyến bay.

Theo tờ Guardian, Thủ tướng Anh Burnham ngày 29/9 thừa nhận rằng quyết định Brexit (Anh rời EU) đã gây ra nhiều tác động tiêu cực hơn lợi ích đối với nước này.

"Chúng ta cần xác định rõ hướng phát triển quan hệ lâu dài với EU, bởi châu Âu vẫn là thị trường lớn nhất của Anh. Chúng ta có các lựa chọn khác nhau và tôi sẽ tận dụng hội nghị thượng đỉnh Anh - EU vào cuối năm để thảo luận kỹ càng hơn", ông Burnham phát biểu tại Hội nghị Công đảng thường niên ở Liverpool.

Nhà lãnh đạo Anh sau đó cũng tiết lộ về những phương án ông sẽ thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh Anh - EU. Phương án đầu tiên là tái gia nhập EU, phương án thứ hai là trở lại thị trường chung của khối, phương án thứ ba là tham gia một liên minh thuế quan và phương án cuối cùng là giữ nguyên hiện trạng.

"Các phương án nên được đánh giá dựa trên ưu điểm và nhược điểm của chúng cũng như những gì mà Anh có thể thực hiện được", ông Burnham nói.

Những phát biểu của ông Burnham đánh dấu lần đầu tiên một Thủ tướng Anh công khai gợi ý về việc trở lại EU sau một thập kỷ. Vào năm 2016, Anh đã trưng cầu dân ý để rời khỏi EU, qua đó chấm dứt nhiều thập niên là thành viên của khối và kéo theo nhiều năm biến động chính trị, khi London liên tục phải đối mặt với những hệ quả kinh tế và ngoại giao từ quyết định này.

Theo giới quan sát, bất kỳ động thái nào nhằm tăng cường quan hệ với EU cũng có thể khơi lại cuộc tranh luận về Brexit vốn chưa hoàn toàn lắng xuống. Phe bảo thủ tại Anh từ trước tới nay luôn phản đối khả năng đưa vấn đề này trở lại tâm điểm chính trị, trong khi ngay trong Công đảng cũng có những ý kiến thận trọng trước việc tranh luận về tư cách thành viên EU.