Hồi tháng 2, bà về nước trong khoảng nửa tháng để ra mắt cuốn sách chân dung đầu tiên trong sự nghiệp, tưởng nhớ 25 năm nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời (1/4/2001 - 1/4/2026). Trong cuộc trò chuyện trước khi trở lại Mỹ, danh ca 81 tuổi nói về người tri kỷ của bà trong âm nhạc.

- Nhắc đến nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, bà nhớ nhất điều gì?

- Sinh thời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có nhiều nỗi oan, vì ông là người hay giữ im lặng. Dù vui hay buồn, ông đều nhẹ nhàng thế thôi. Ai nói ông một điều gì đó, ông chỉ bảo "Thật à", "Thôi kệ". Nghe ngậm ngùi nhưng cũng rất an yên. Ông là người an phận, biết chấp nhận dù có đau khổ đến đâu, không thích than thở với ai. Điều đó cũng hiển hiện trong ca từ của ông. Để hiểu nhạc sĩ, hãy đọc những lời ông viết: "Yêu em, lòng chợt từ bi bất ngờ".

Do vậy, mỗi lúc tuyệt vọng, tôi thường hát một ca khúc nhạc Trịnh để thấy được an ủi. Ông viết cho bản thân trước hết, tự động viên rằng "tôi ơi đừng tuyệt vọng". Có lẽ người nghe tìm thấy chính mình trong những bài hát của ông.

- Theo bà, nỗi oan nào nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng chịu?

- Có những điều nếu tôi nói ra sẽ có sự đụng chạm. Ông Trịnh Công Sơn phải là người như thế nào, âm nhạc của ông phải ra sao, thì mới được mọi người yêu như thế. Ông không bao giờ nói "tôi làm được cái này", "tôi để lại thứ kia", mà tự để người ta cảm nhận qua thời gian, qua đời sống. Đó là những tình khúc Da Vàng, lối sống của nhạc sĩ, cách ông chia sẻ với mọi người.

Tuy nhiên, có những người không thích ông và hay phản bác, chẳng hạn họ gán ghép ông là một người nát rượu, rồi thế này thế nọ. Không có chuyện như vậy. Theo tôi, khi đau khổ, buồn bã, không thể nói được cùng người khác, việc mượn một chút rượu, một hơi thuốc lá không hại ai cả. Để sống làm sao cho đúng thật khó nói, và đòi hỏi công đạo cho mọi người là chuyện không đơn giản. Nhưng, thời đại ngày càng tiến bộ, tôi tin mọi người rồi sẽ hiểu. Tôi nghĩ những hiểu nhầm về ông Sơn nên để thời gian trả lời.

- Sau hơn nửa thế kỷ, khán giả vẫn thắc mắc liệu có tình yêu giữa bà và nhạc sĩ. Bà nói sao?

- Nếu mọi người đã thắc mắc thì cứ cho là như thế đi, có sao đâu. Một người yêu một người đâu phải cái tội? Tôi có thể yêu con người, yêu muôn loài, cây cỏ, bằng tất cả trái tim của tôi. Nếu tôi yêu ông Trịnh Công Sơn, điều đó cũng rất hợp lý mà (cười).

Cũng có người nói tình yêu giữa tôi và ông Trịnh Công Sơn không thành vì tôi rời bỏ ông. Nếu bạn có một kho tàng trong tay, bạn có ngu dại mà rời bỏ không? Chắc chắn không. Chỉ là bạn không thể đến nơi mình muốn đến, và buộc phải dừng lại.

Tôi không thể cắt nghĩa được vì sao tình thương giữa tôi và ông Sơn lại kéo dài gần một đời người như thế. Tôi luôn giữ sự thủy chung với nhạc Trịnh, tình thân với nhạc sĩ, và không muốn đánh đổi bằng bất cứ điều gì. Tôi và nhạc sĩ may mắn không bước vào giai đoạn tình yêu nam nữ, vì mối quan hệ ấy có lẽ sẽ không đi đến đâu. Phải là thứ tình cảm của sự ngưỡng mộ, tôn thờ, khao khát, thì mới lâu dài được.

- Bài hát nào của nhạc sĩ khiến bà xúc động mỗi khi cất giọng?

- Bài nào của ông tôi cũng yêu, cũng thấy bản thân ở trong đó. Khó thể so sánh bài nào hay hơn, vì mỗi ngày, tôi lại tìm thấy một cái hay riêng. Mỗi lần hát nhạc ông, tôi nhẹ lòng hơn, thấy mình được chia sẻ. Tôi mất mấy chục năm để đi tìm những điều ông nhắn gửi qua âm nhạc. Điều đó không đơn giản.

- Thành công khi hát sáng tác của nhiều nhạc sĩ, vì sao bà muốn tên tuổi mình chỉ gắn với nhạc Trịnh?

- Tôi quan niệm một ca sĩ phải hát được nhiều bài của nhiều tác giả, còn được công nhận hay không là ở khán giả. Tôi hát trước hết vì tôi thích, dù có thể vài người nghe không hợp. Tuy nhiên, các ca khúc của ông Trịnh Công Sơn đến với tôi vào những lúc cô đơn, tuyệt vọng lẫn hạnh phúc, đồng thời hợp chất giọng tôi nhất. Sự đồng điệu ấy đôi khi khó lý giải lắm. Những tác phẩm của ông sống mãi trong tim tôi, và cứ thế tôi hát.

- Những lời dạy nào của nhạc sĩ khiến bà nhớ nhất?

- Ông Sơn chưa bao giờ nói với tôi rằng "em phải làm thế này, phải hát thế kia", mà để tôi tự biết bản thân có làm đúng hay không. Nhưng tôi khắc ghi những lời tâm sự của ông, để đứng vững hơn lúc gặp nguy nan. Ông nói: "Trong cơn gian nan, nên cất tiếng cười". Cười cũng là cách vượt qua cơn đau.

Tôi học cách sống của ông trong chính những lời ông viết: "Những người sống không vì mong/ Những người khuất không vì quên...". Cũng như ông đã khuất 25 năm rồi, nhưng có ai quên được ông đâu?

- Nếu muốn nhắn nhủ khán giả trẻ của mình, bà sẽ nói gì?

- Tôi mong các em đang ở độ tuổi rực rỡ sẽ đi được đường dài, làm đẹp cho con người, đất nước Việt Nam. Những điều tôi và thế hệ của tôi chưa thể làm, mong các em sẽ thực hiện được. Cho tôi nhắn gửi một cách chân thành rằng: Hãy nghe nhạc Trịnh, yêu Trịnh Công Sơn, và xin đừng quên tôi nhé.

Thoại Hà - Mai Nhật

Ngày 23/12/1985, cảnh sát tìm thấy hài cốt cháy đen trong đống đổ nát của một dinh thự ba tầng gần Milford Haven.

Các viên đạn súng hoa cải được tìm thấy trong bức tường của phòng ngủ tầng một, nơi phát hiện thi thể, gần đó có một vật trông giống như bịt mắt hoặc bịt miệng còn sót lại sau đám cháy.

Qua điều tra, Helen Thomas, 54 tuổi, đã bị trói và bắn chết vào ngày 22/12 cùng với anh trai Richard - triệu phú nông dân. Thi thể Richard được tìm thấy với một vết thương do đạn bắn thẳng vào bụng.

Ngày 29/6/1989, thi thể cặp vợ chồng du khách người Anh Peter và Gwenda Dixon được phát hiện trên con đường ven biển ở Pembrokeshire. Họ tới đây để đi bộ đường dài.

Cặp đôi bị trói, ép đưa thẻ ngân hàng và mã PIN, bị cướp 300 bảng Anh rồi bắn vào mặt bằng chính khẩu súng dùng để giết Helen và Richard.

Bất chấp mọi nỗ lực điều tra của cảnh sát, hung thủ trốn tránh pháp luật trong nhiều năm, không ai bị buộc tội trong các vụ giết người.

Kẻ sát nhân trên gameshow

Năm 2006, Thanh tra cảnh sát Steve Wilkins trở về xứ Wales sau một thời gian làm việc tại Scotland Yard và bắt đầu công việc mới với vai trò Phó giám đốc Sở cảnh sát Dyfed Powys.

Khi đó, khoa học pháp y ADN đang cho thấy tác động lớn, giúp nâng cao tỷ lệ phá án trong các vụ án nghiêm trọng. Vì vậy, Steve quyết định thành lập một nhóm điều tra lại hai vụ giết người kép xảy ra vào những năm 1980.

Steve biết rằng một số lượng lớn tang vật từ cuộc điều tra ban đầu vẫn còn được lưu giữ và hy vọng chúng sẽ cung cấp bằng chứng quan trọng mà ông cần.

Sau khi phân tích, nhóm của Steve xác định nghi phạm là John Cooper, sinh năm 1944, đang thụ án 14 năm tù vì nhiều vụ trộm cắp bạo lực ở Pembrokeshire.

Cooper nghiện cờ bạc, thường xuyên đánh đập vợ Pat và các con, có lần làm gãy lưng con trai. Hắn đã bắn chết con chó nhà nuôi bằng một phát súng vào đầu, giết chết những con gà cưng của các con để mua vui và dùng búa giết một con lợn trong vòng nửa giờ.

Steve tin rằng Cooper là hung thủ, nhưng cần phải tìm ra "bằng chứng thép" trước khi tên tội phạm được xem xét ân xá vì lo ngại hắn sẽ tiếp tục gây án.

Sau khi biết Cooper từng xuất hiện trên gameshow nổi tiếng Bullseye của đài ITV, Steve hợp tác với người dẫn chương trình Jonathan Hill để tìm kiếm đoạn phim lưu trữ năm đó. Trong chương trình, Cooper đã không trả lời đủ câu hỏi kiến thức tổng quát trong vòng đầu tiên, sau đó ném trượt cả ba mũi phi tiêu trong vòng chung kết.

Jonathan đối chiếu đoạn phim với bức phác họa nghi phạm của cảnh sát năm 1989. Nghi phạm được mô tả là người đàn ông râu tóc rậm rạp, được nhìn thấy đang sử dụng thẻ ATM của nạn nhân Peter Dixon tại một máy rút tiền sau án mạng.

Cooper ghi hình Bullseye vào ngày 28/5/1989, đúng một tháng trước vụ sát hại vợ chồng Dixon. Jonathan nhận ra ngay Cooper có ngoại hình rất giống với hình ảnh duy nhất về nghi phạm.

"Tôi không thể tin vào mắt mình khi thấy John Cooper lại tự tin đến mức trơ tráo như vậy", Jonathan nói.

Jonathan lập tức gửi ảnh đối chiếu cho thanh tra Steve. "Chỉ nhìn vào nó thôi, tôi có thể nói rằng trong 33 năm làm cảnh sát, dù đã xem hàng trăm bức phác họa nhưng tôi chưa từng thấy trường hợp nào giống đến thế. Đó là khoảnh khắc khiến tôi sững sờ và nghĩ 'Chính là hắn!'", Steve chia sẻ.

Ngoài diện mạo, những lời Cooper nói về tình yêu thiên nhiên hoang dã và mô tả chi tiết về địa lý vùng nông thôn phía tây xứ Wales càng làm dấy lên nhiều nghi ngờ. Điều đó cho thấy hắn có hiểu biết sâu sắc về khu vực nơi cặp đôi đi bộ đường dài người Anh bị giết.

Bằng chứng vô tình từ người vợ

Sau ba năm rưỡi tỉ mỉ điều tra, thanh tra Steve vẫn chưa có kết quả ADN như mong đợi. Cooper được thả tự do vào tháng 1/2009. Đêm đầu tiên hắn về nhà, Pat qua đời vì một cơn đau tim. Tuy nhiên, Pat vô tình cung cấp bằng chứng quan trọng giúp đưa Cooper ra trước công lý.

Một nữ cảnh sát nhận thấy chiếc quần shorts kaki bị thu giữ ở nhà Cooper trông giống chiếc quần trong ảnh phác họa và có vẻ là của phụ nữ. Quần shorts này sau đó được xác định thuộc về nạn nhân Gwenda Dixon và được Cooper giữ lại như một "chiến lợi phẩm" cùng với đồ trang sức, khung ảnh của các nạn nhân khác.

Vợ Cooper, vốn là thợ may, không hề hay biết nên đã lên gấu ống quần, nhờ đó đã giữ lại bằng chứng ADN quan trọng là vết máu nhỏ trong các đường may.

Mẫu ADN trùng khớp với ADN của con gái Peter Dixon. "Con gái Peter đang ở đảo Cyprus vào thời điểm xảy ra vụ giết người, vậy thì làm sao ADN của cô ấy lại có trong quần shorts của John Cooper trừ khi chúng thực sự thuộc về gia đình Dixon? Thật không thể tin được hành động đơn giản của Pat cuối cùng lại khiến hắn phải đối mặt với công lý", thanh tra Steve giải thích.

Một chiếc tất thuộc về Richard Thomas cũng được tìm thấy tại nhà Cooper, trong khi vết máu của Peter Dixon được tìm thấy bên dưới lớp sơn mới trên khẩu súng hoa cải của Cooper.

Cooper bị bắt vào tháng 5/2009 sau cuộc điều tra kéo dài và chi phí giám định pháp y vượt quá ngân sách hơn 1 triệu bảng Anh.

Tại tòa, con trai của Cooper kể lại việc cha mình thường lang thang khắp thị trấn Milford Haven ở Pembrokeshire, với một khẩu súng hoa cải giấu dưới áo khoác. Cooper bị cáo buộc đang tìm kiếm mục tiêu để đột nhập. Hắn sa vào con đường tội phạm sau khi mất hàng nghìn bảng Anh đầu tư vào thị trường bất động sản và đánh bạc thua hết 90.000 bảng Anh.

Cooper bị kết án về mọi tội danh và nhận 4 án tù chung thân vào tháng 5/2011.

Bồi thẩm đoàn cũng kết tội Cooper về tội dùng súng đe dọa 5 thiếu niên trong rừng ở Milford Haven vào năm 1996, cưỡng hiếp một thiếu nữ 16 tuổi và xâm hại tình dục một thiếu nữ 15 tuổi.

Kể từ khi bị bắt giam, Cooper còn bị nghi ngờ liên quan đến ít nhất 5 vụ án mạng khác có thể xảy ra ở khu vực Pembrokeshire. Cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục.

Tuệ Anh (theo Mirror, Independent)