Shannon Schieber, nghiên cứu sinh tiến sĩ 23 tuổi tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, được tìm thấy bị cưỡng hiếp và siết cổ đến chết trong căn hộ ở Philadelphia vào ngày 7/5/1998.

Khoảng 12 tiếng trước đó, hàng xóm của Shannon đã gọi 911. Trong cuộc gọi được ghi âm, người này cho biết đã nghe thấy nữ sinh hét lên "Cứu với!" và một "âm thanh giống như nghẹn thở".

Hai cảnh sát đến hiện trường trong vòng 7 phút, nhưng đã rời đi sau khi gõ cửa nhà Shannon mà không nhận được phản hồi và không thấy dấu hiệu phạm tội nào.Chiều 7/5, người hàng xóm đó lại gọi 911. Anh trai Shannon đến nhà kiểm tra tình hình của cô. Hai người đàn ông phá cửa vào và phát hiện thi thể khỏa thân của nữ sinh nằm sấp trên giường.

Bác sĩ pháp y kết luận rằng Shannon bị siết cổ đến chết. Dấu vết tinh dịch trên cơ thể nạn nhân và trên giường cho thấy cô bị tấn công tình dục.

Tuy nhiên, bằng chứng ADN này không trùng khớp với bất kỳ ai trong cơ sở dữ liệu hồ sơ tội phạm. Các thám tử chuyển sự chú ý sang những vụ án mà ADN được thu thập nhưng không được phân loại là tấn công tình dục.

Jeffrey Piree, khi đó là thám tử thuộc Sở Cảnh sát Philadelphia, đã yêu cầu đối chiếu tất cả bằng chứng, bất kể có được phân loại là tấn công tình dục hay không, với ADN thu thập được trong căn hộ của Shannon.

Tiết lộ gây sốc

8 tháng sau án mạng, vào tháng 1/1999, phòng thí nghiệm tội phạm đã tìm thấy 4 vụ tấn công tình dục có mẫu trùng khớp với bằng chứng ADN trong vụ án của Shannon. Cô không phải là nạn nhân đầu tiên. Kẻ hiếp dâm đã nhắm mục tiêu vào các phụ nữ trẻ cách nơi Shannon bị tấn công và sát hại vài dãy nhà. Bốn nạn nhân khác đều may mắn thoát chết.

Thám tử Piree phát hiện cảnh sát đã không điều tra kỹ lưỡng những vụ án này, dẫn đến việc chúng được xếp vào loại hành hung thông thường, chứ không phải tấn công tình dục. Nếu một vụ án khó giải quyết, có ít manh mối, họ sẽ âm thầm thay đổi mã tội phạm trong đơn tố cáo, bằng cách đó, vụ án sẽ biến mất khỏi thống kê tội phạm.

"Họ cử hai cảnh sát đến để đáp lại lời kêu cứu của Shannon. Hai cảnh sát đó không hề biết rằng đang có loạt vụ tấn công tình dục xảy ra vì Đơn vị Điều tra Tội phạm Tình dục không hề thông báo cho họ", bố Shannon bức xúc chỉ trích.

Sau khi Piree phơi bày những sai phạm, Đơn vị Điều tra Tội phạm Tình dục của Sở Cảnh sát Philadelphia, thành lập năm 1991, đã được cải tổ. Với các tiêu chuẩn mới, Đơn vị Nạn nhân Đặc biệt ra đời và được các sở cảnh sát trên cả nước áp dụng.

Những nạn nhân bị cưỡng hiếp trước đó đều bị siết cổ. Thủ phạm đã nói với một phụ nữ rằng: "Tôi ước chúng ta gặp nhau trong hoàn cảnh khác".

Với sự giúp đỡ của một trong những nạn nhân, cảnh sát vẽ phác họa chân dung nghi phạm và phân phát khắp khu vực nơi xảy ra các vụ án. Truyền thông đặt biệt danh cho thủ phạm là "Kẻ hiếp dâm ở Center City", do địa điểm gây án ở khu vực trung tâm của Philadelphia.

Ngày 28/8/1999, hơn một năm sau vụ sát hại Shannon, một sinh viên tại Đại học Nghệ thuật bị cưỡng hiếp và siết cổ. Các thám tử tin rằng kẻ hiếp dâm hàng loạt đã quay trở lại.

ADN từ hiện trường vụ án cho kết quả trùng khớp 100% với các vụ án khác, xác nhận suy đoán của thám tử. Nhà chức trách đã tăng gấp đôi nguồn lực để truy tìm thủ phạm nhưng bất chấp mọi nỗ lực, vụ án vẫn bế tắc.

Chiếc mũ bị bỏ lại hiện trường

Đầu năm 2001, các điều tra viên ở Philadelphia nhận được thông báo khẩn cấp truy tìm nghi phạm tấn công 7 phụ nữ do Sở Cảnh sát thành phố Fort Collins ở bang Colorado phát đi cho tất cả đơn vị cảnh sát.

Sau khi liên hệ, hai sở cảnh sát nhận thấy có một số chi tiết trùng khớp giữa loạt vụ tấn công tình dục và vụ sát hại Shannon ở Philadelphia với các vụ án ở Fort Collins.

Nghi phạm trong các vụ cưỡng hiếp ở Fort Collins là một người đàn ông mảnh khảnh, giọng nói nhỏ nhẹ, đột nhập nhà nạn nhân qua cửa sổ hoặc cửa phụ. Những đặc điểm này tương đồng với "Kẻ hiếp dâm ở Center City".

Cảnh sát ở cả hai thành phố đã phối hợp để bắt tên hiếp dâm và giết người khó nắm bắt này. Tại một trong những hiện trường vụ án ở Fort Collins, thủ phạm bỏ lại một chiếc mũ lưỡi trai ướt đẫm mồ hôi. ADN từ chiếc mũ trùng khớp với ADN của "Kẻ hiếp dâm ở Center City".

Dựa trên dữ liệu từ giấy phép lái xe, thông tin thẻ tín dụng và hồ sơ công khai, các điều tra viên đã lập danh sách những người có liên quan đến cả Philadelphia và Fort Collins vào thời điểm xảy ra các vụ án.

Sau khi cân nhắc giới tính, tuổi tác và các yếu tố khác, danh sách nghi phạm được thu hẹp xuống còn 44 người. Một trong những cái tên nổi bật là Troy Graves.

Kẻ hiếp dâm bị vợ vạch trần

Troy Graves sinh năm 1972, gia nhập Không quân Mỹ vào tháng 9/1999 và được điều đến Căn cứ Không quân Francis E. Warren ở Cheyenne, Wyoming. Anh ta kết hôn vào tháng 3/2001 và sống cùng vợ ở Fort Collins.

Troy đồng ý nói chuyện với các thám tử ở Fort Collins. Hắn đến đồn cảnh sát cùng vợ, được thẩm vấn riêng.

Troy nói năng nhỏ nhẹ và lịch sự, nhưng không đề cập đến việc mình từng bị thẩm vấn sau khi một phụ nữ báo cáo anh ta cố đột nhập vào phòng cô trong căn cứ quân đội.

Cùng lúc đó, vợ Troy khai với cảnh sát rằng chồng cô có một chiếc mũ giống chiếc mũ được tìm thấy ở hiện trường và dường như nó đã bị mất. Cô cũng nói đã nhìn thấy những tờ rơi về các vụ hiếp dâm ở Fort Collins và nhận thấy sự giống nhau giữa nghi phạm với chồng mình.

Các điều tra viên đã thu thập ADN và dấu vân tay từ Troy, nhận được kết quả trùng khớp với bằng chứng trong các vụ án ở Fort Collins. Troy bị bắt vào tháng 4/2002.

Ngày 17/5/2002, Troy nhận tội đối với 10 cáo buộc riêng biệt tại Fort Collins, bao gồm 4 tội tấn công tình dục và 2 tội tiếp xúc thể xác mang tính tình dục bất hợp pháp. Hắn bị kết án tù chung thân không được ân xá.

Sau đó, Troy bị buộc tội ở Philadelphia. Hắn kể với các thám tử về cách hắn theo dõi phụ nữ và chọn nạn nhân tiếp theo.

Ngày 30/5/2002, Troy nhận tội giết Shannon và bị kết án tù chung thân. Hắn cũng nhận tội với 6 tội danh tấn công tình dục Shannon và các nạn nhân khác ở Philadelphia, bị kết án thêm từ 60 đến 120 năm tù.

Tuệ Anh (theo Oxygen, Philadelphia Inquirer)

Theo CNN vào cuối tháng 3, hội chợ nghệ thuật đương đại Art Basel ở Hong Kong gây chú ý với sự xuất hiện của cỗ máy Botto có khả năng vẽ trực tiếp. Để tạo một tác phẩm, Botto quan sát từng khách tham quan bằng hai camera theo dõi, chọn một người từ đám đông để phân tích biểu cảm sau mỗi hai hoặc ba phút. Tiếp đó, nó dùng dữ liệu vừa thu thập để tạo nhân vật ảo, mở cuộc đối thoại giữa các tác nhân.

Quá trình này diễn ra trong hai tiếng. Trên màn hình lớn, Botto tạo một tác phẩm số với những hình ảnh siêu thực liên tục biến đổi theo thời gian thực, điều chỉnh chi tiết theo cuộc thảo luận. Thành phẩm cuối cùng là một video dài từ sáu đến 12 phút tua nhanh các công đoạn. Trang tin cho biết hiện 20 bức tranh kỹ thuật số đang được chào bán trực tuyến, với giá thấp nhất là 12.000 USD.

Botto ra đời năm 2021, dựa trên một nghiên cứu của nghệ sĩ người Đức Mario Klingemann. Ông sinh năm 1970, là một trong những nhà tiên phong trong lĩnh vực nghệ thuật trí tuệ nhân tạo. Klingemann cũng dành nhiều năm nghiên cứu lập trình và mạng nơ ron nhân tạo (mô hình máy học mô phỏng não người). Năm 2019, ông dùng AI để tạo ra một tác phẩm sắp đặt, thu về 40.000 bảng thông qua buổi đấu giá của Sotheby's ở London (Anh).

Dù Mario Klingemann là cha đẻ của Botto, ông giao phần lớn công việc hàng ngày của hệ thống cho nhóm quản lý, gồm người đồng lãnh đạo dự án Simon Hudson - phụ trách triển khai các khâu vận hành ngoài đời. Bộ máy đứng sau Botto dùng một thuật toán để tạo những câu lệnh, sau đó sử dụng các mô hình AI tạo ảnh như Stable Diffusion và Kandinsky AI để biến văn bản thành hình ảnh. Trang web của Botto mô tả đây là quy trình hệ thống "vòng lặp kín" có thể tạo ra 70.000 hình một ngày. Đến nay, họ có hơn bảy triệu hình ảnh ra đời bằng cách này nhưng chưa công bố.

Trên trang web, các nhà sản xuất mô tả Botto là "một họa sĩ tự chủ" (autonomous artist), được điều hành bởi hàng nghìn người. Mỗi tuần, hệ thống tạo 350 tác phẩm xoay quanh một chủ đề định sẵn, giới thiệu chúng trên BottoDAO - cộng đồng trực tuyến có hơn 28.000 thành viên (trên thực tế chỉ có gần 5.000 người hoạt động).

CNN gọi họ là "những giám tuyển" - nhóm người cùng bình phẩm về giá trị thẩm mỹ, cách AI thể hiện chủ đề. Sau đó, họ bỏ phiếu chọn bức được yêu thích nhất với kết quả hiển thị trên bảng xếp hạng theo thời gian thực. Tác phẩm chiến thắng sẽ được bán đấu giá dưới dạng NFT thông qua sàn giao dịch trực tuyến SuperRare, kèm theo lời giải thích của Botto.

Ban đầu, họa sĩ AI này đề xuất các chủ đề cho mọi người chọn với mỗi "thời kỳ nghệ thuật" kéo dài 13 tuần. Các đề tài đầu tiên mang màu sắc Kinh thánh như Genesis (Sáng Thế), đến tính trực diện như Rebellion (Nổi loạn) rồi tới triết học (Liminal Thresholds - Ngưỡng giới hạn). Chủ đề mới nhất - Collapse Aesthetics (Thẩm mỹ sụp đổ) - do Botto tự chọn.

Nhóm lập trình cho biết Botto không ngừng cải thiện. Nó sẽ dùng những phiếu bầu hàng tuần làm dữ liệu phản hồi cho thuật toán tạo sinh, từ đó định hướng phát triển và hình thành một dạng ký ức. Thông tin thu thập tại Art Basel ở Hong Kong cũng góp phần vào sự tiến bộ của hệ thống.

"Botto có khả năng nhận thức 'nghệ thuật là gì?', tạo các sáng tác mang tính lặp. Từ đó, nó xây dựng ý định và lý luận sáng tạo cho riêng mình, tự đi đến những kết luận của chính nó. Dù vậy, nó tiếp tục vận hành dựa theo phản hồi của đám đông", nhà quản lý Simon Hudson giải thích.

Cũng trong sự kiện Art Basel, phóng viên của CNN đặt câu hỏi cho Botto: Liệu nghệ sĩ con người có cần lo lắng trước họa sĩ AI. Thông qua công cụ chat trực tiếp, Botto cho biết câu hỏi thú vị nhất đối với giới nghệ thuật bây giờ không phải 'AI sẽ thay thế họ hay không?', mà là 'Tính nhân văn của con người có thể làm những gì mà AI không thể chạm tới?'.

Sau 5 năm hoạt động, cảm quan nghệ thuật của Botto thay đổi sao cho phù hợp thị hiếu khách hàng. Thời gian đầu, các tác phẩm bị đánh giá giống "sản phẩm kém chất lượng của AI", với nhiều hình trừu tượng và các chi tiết mô phỏng cơ thể người đan xen vào nhau một cách kỳ dị. Về sau, chúng trở nên tinh tế hơn, thể hiện một số yếu tố mang tính con người như ẩn dụ, châm biếm và bình luận xã hội. Những năm gần đây, Botto có nhiều buổi triển lãm cá nhân tại New York, Los Angeles, London và Lisbon.

Đến nay, doanh thu của Botto đạt sáu triệu USD. Lợi nhuận được chia cho những người có đóng góp cho tác phẩm và ngân quỹ của Botto - khoản tiền dùng để chi trả cho các hoạt động vận hành, tài trợ cho các dự án trong tương lai.

Xét thị trường hiện nay, CNN nhận định giá NFT giảm mạnh so với mức đỉnh năm 2022, nhưng Botto giữ nguồn thu ổn định với phần lớn từ tiền điện tử. Tháng 10/2021, tác phẩm đầu tiên của nó - Asymmetrical Liberation (Sự giải phóng bất đối xứng) - có giá 79.421 Ether (khoảng 325.000 USD khi ấy). Năm ngoái, phiên đấu giá hàng tuần của Botto thu về từ 1 Ether đến 100 Ether (khoảng từ 2.000 USD đến 208.000 USD) cho mỗi bức. Đơn vị sản xuất cũng áp dụng hình thức bán truyền thống. Tháng 10/2024, nhà đấu giá Sotheby's chào bán một bộ sưu tập gồm sáu tác phẩm với giá 351.600 USD.

Trịnh Lâm (theo CNN)