Thị trường Trung Quốc hay Hàn Quốc luôn mạnh tay bài trừ những sản phẩm âm nhạc dung tục nhằm làm sạch môi trường nghệ thuật.
Thời
gian gần đây, thị trường âm nhạc Việt Nam ghi nhận sự xuất hiện của
nhiều sản phẩm gây tranh cãi về nội dung và ca từ. Các ca khúc như Con mèo xuân (Khuyến Dương), Một Việt Nam mới tinh, Về miền Tây chơi (V.STAR), Không thử sao biết (VIN), Last Night (Quốc Kang), Pickleball (Đỗ Phú Quí) hay Đánh bắt cá xa bờ (Trương
Thảo Nhi)… bị một bộ phận khán giả nhận xét là thiếu chiều sâu nghệ
thuật, mang tính giải trí dễ dãi hoặc chạy theo trào lưu.
Chỉ vài
tháng trước, ca sĩ Jack bị xử phạt 55 triệu đồng và đình chỉ biểu diễn 9
tháng vì trình diễn ca khúc có lời lẽ bị cho là phản cảm trong một đêm
nhạc tại Hà Nội.
Cùng thời điểm, một số tác phẩm cũng bị nhắc nhở có ngôn từ dung tục như Miền mộng mị (GDucky), Sự nghiệp chướng (Pháo), CLME (Hoàng Tôn x Andree x Tinle), Kẹo (Andree), Cao ốc 20 (B Ray x Đạt G), Trình (HIEUTHUHAI)… Sau đó, một số rapper chủ động gỡ MV.
Không
chỉ tại Việt Nam, việc siết chặt đối với các sản phẩm âm nhạc có nội
dung phản cảm đã được nhiều quốc gia thực hiện từ lâu.
Trung Quốc kiểm duyệt nghiêm ngặt ngành giải trí
Theo tờ People,
từ cách đây nhiều năm, Bộ Văn hóa Trung Quốc triển khai chiến dịch rà
soát quy mô lớn đối với các sản phẩm âm nhạc trực tuyến có dấu hiệu vi
phạm pháp luật và chuẩn mực xã hội. Kết quả, 120 ca khúc bị xác định
chứa nội dung khiêu dâm, bạo lực, kích động tội phạm hoặc làm tổn hại
đến đạo đức công cộng.
Các nền tảng phân phối nhạc trực tuyến bị
yêu cầu gỡ bỏ ngay lập tức những bài hát này, đồng thời bị cảnh báo sẽ
chịu chế tài nghiêm khắc nếu không tuân thủ. Trong danh sách bị điểm tên
có một số nghệ sĩ nổi tiếng.
Tới 2018, 4.664 sản phẩm âm nhạc
trực tuyến, hơn 100.000 video clip và 4.300 bình luận của người dùng đã
bị xóa vì vi phạm, theo hãng tin Tân Hoa Xã.
Trong bài viết vào cuối năm 2024, tờ CNN
đề cập chính quyền Trung Quốc coi văn hóa đại chúng là chiến trường tư
tưởng quan trọng nên từ lâu đã kiểm soát chặt chẽ ngành giải trí bằng
các biện pháp kiểm duyệt nghiêm ngặt. Nhưng họ cũng khuyến khích sự phát
triển của ngành này, đặc biệt là các ngành công nghiệp trong nước như
điện ảnh và âm nhạc, sử dụng chúng để khơi dậy lòng yêu nước.
Bàn
về sự ảnh hưởng của các bài hát nhảm nhí, dung tục với tờ People, một
chuyên gia Trung Quốc cho rằng việc nghe hoặc ngân nga những bài hát có
nội dung tục tĩu đôi khi được xem như cách giải tỏa cảm xúc tiêu cực.
Tuy nhiên, với thanh thiếu niên, điều này có thể hình thành thói quen
lệch lạc. Khi đối diện thất bại hoặc bất mãn, họ dễ tìm đến loại nhạc
này, từ đó làm suy giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và có nguy cơ dẫn đến
hành vi tiêu cực.
Nhà sản xuất âm nhạc Li Jin nhận định trách
nhiệm trước hết thuộc về các nền tảng phân phối nội dung. Theo ông,
nguyên nhân khiến một bài hát bị gỡ bỏ có thể đến từ lời ca phản cảm
hoặc giá trị mà tác phẩm truyền tải. Ngoài ra, đời sống cá nhân và hình
ảnh công chúng của nghệ sĩ cũng là yếu tố được cân nhắc. Ông cho rằng
những ca sĩ có nền tảng hoặc hành xử gây tranh cãi cần được giám sát
chặt chẽ hơn.
Ông nhấn mạnh âm nhạc không chỉ là hình thức giải
trí mà còn là phương tiện biểu đạt quan điểm của nghệ sĩ về xã hội và
con người. Nội dung âm nhạc phản ánh trải nghiệm, cảm xúc và hệ giá trị
của người sáng tác, đồng thời tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến
người nghe. Vì vậy, âm nhạc có vai trò xã hội và giáo dục quan trọng.
Đặc
biệt, đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 6 đến 18 tuổi - giai đoạn
đang hình thành nhận thức và nhân cách - việc tiếp cận các sản phẩm âm
nhạc lệch chuẩn có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận về bản thân, người
khác và thế giới xung quanh.
Hàng loạt ca khúc nhạy cảm bị cấm ở Hàn Quốc
Trong
khi đó, tại Hàn Quốc, việc kiểm soát nội dung âm nhạc phát sóng trên
truyền hình từ lâu đã được thực hiện khá chặt chẽ, với nhiều ca khúc
từng bị cấm vì ca từ được đánh giá là dung tục hoặc nhạy cảm.
Đài truyền hình KBS từng xác định 2 bài hát trong album Proof của BTS
không đủ điều kiện phát sóng vì lời ca được cho là “sử dụng từ ngữ tục
tĩu, thô thiển và mang sắc thái khiếm nhã”. Dù không công bố chi tiết
từng câu chữ vi phạm, phía đài khẳng định nội dung này không phù hợp với
tiêu chí phát sóng đại chúng.
 |
Ca khúc Wife của (G)I-DLE cũng bị KBS đưa vào danh sách cấm. Ảnh: CUBE. |
Tương tự, năm 2024, ca khúc Wife của
(G)I-DLE cũng bị KBS đưa vào diện cấm phát. Theo hãng tin Yonhap, đài
truyền hình không nêu cụ thể câu từ gây tranh cãi nhưng cho biết bài hát
chứa “nhiều ẩn dụ mang sắc thái tình dục”. Đại diện KBS lưu ý nếu nhóm
muốn quảng bá ca khúc trên truyền hình trong tương lai, việc chỉnh sửa
lời bài hát gần như là điều khó tránh khỏi.
Trước đó, KBS cũng từng có nhiều quyết định tương tự. Năm 2015, Dope của BTS bị cấm vì bị cho là có lời lẽ dung tục. Năm 2019, Kill This Love
của BlackPink cũng không được phát sóng với lý do trong MV có cảnh
thành viên Rosé lái xe mà không thắt dây an toàn. Ngoài ra, hàng loạt
sản phẩm khác như Joker (Dal Shabet) hay Mirotic (TVXQ)... cũng từng bị cấm với các lý do liên quan đến nội dung hoặc hình ảnh.
Hiện
nay, tất cả đài truyền hình lớn tại Hàn Quốc đều có bộ phận kiểm duyệt
riêng, nơi các bản nhạc mới phát hành - cả tiếng Hàn lẫn tiếng Anh -
phải được gửi duyệt trước khi lên sóng. Quy trình này vận hành song song
với danh sách đen do chính phủ ban hành và được giám sát bởi các cơ
quan kiểm duyệt do nhà nước chỉ định.
 |
Kill This Love của BlackPink bị cấm phát sóng trên đài KBS. Ảnh: YG Entertainment. |
Các
đài truyền hình có thể nhận cảnh báo hoặc đối mặt với rủi ro pháp lý
nếu phát sóng những ca khúc nằm trong danh sách cấm của chính phủ. Ngược
lại, các nhà sản xuất chương trình cũng có thể bị xử lý kỷ luật nội bộ
nếu phát bài hát đã được chính phủ cho phép nhưng bị chính đài của họ
đưa vào diện không phù hợp.
Ở thị trường phương Tây, nghệ thuật
được đón nhận thoải mái, tự do hơn. Nhưng ngay cả thế, giới hạn tự do
trong âm nhạc cũng nhiều lần là đề tài thảo luận trên truyền thông, mạng
xã hội. Chẳng hạn, ca khúc WAP của Cardi B phát hành năm 2025 gây tranh cãi dữ dội vì ca từ nhạy cảm.
Theo CNN,
âm nhạc hiện diện trong mọi khía cạnh của cuộc sống nên có thể ảnh
hưởng đến người nghe rất nhiều. Nó có thể tác động đến bệnh tật, trầm
cảm, thói quen chi tiêu, năng suất làm việc và nhận thức của chúng ta về
thế giới.
CNN trích dẫn một nghiên cứu, cho thấy các bài
hát bạo lực dẫn đến những suy nghĩ hung hăng hơn theo 3 khía cạnh khác
nhau. Tương tự, bài hát vui hay buồn đều có thể tác động tới cảm xúc của
người nghe. Do đó, việc những sản phẩm có nội dung nhảm nhí, dung tục
có thể ảnh hưởng xấu tới khán giả là điều khó tránh.