
Chiều
ngày 26 tháng 4 năm 2026, vào lúc 14 giờ, anh Vũ Ngọc Hoàng đã rời cõi
tạm, hưởng thọ 74 tuổi. Tin buồn đến với tôi trong một buổi chiều lặng,
nhưng dư âm của nó thì không hề lặng.
Nó
gợi lên một khoảng trống – không chỉ trong ký ức cá nhân, mà còn trong
một tầng sâu hơn của những mối quan hệ trí tuệ, của những cuộc đối thoại
mà nay sẽ không còn được tiếp nối. Với riêng tôi, đó không chỉ là sự ra
đi của một người quen biết lâu năm, mà là sự chia xa của một người bạn
tri kỷ.
Chúng
tôi – một nhóm nhỏ vẫn gọi vui là “bộ tứ” gồm anh Nguyễn Minh Nhị nguyên
Chủ tịch tỉnh An Giang, anh Vũ Ngọc Hoàng nguyên Phó trưởng ban thường
trực Ban Tuyên giáo Trung ương, nhà báo Kim Dung và tôi đã duy trì sự
kết nối suốt hơn chục năm qua. Không cần những cuộc gặp mặt rình rang,
không cần hình thức, chỉ là những dòng tin nhắn qua lại, những chia sẻ
ngắn mà sâu, đôi khi là những câu hỏi bỏ ngỏ về những vấn đề lớn của đất
nước, của xã hội.
Trong
không gian trao đổi đó, anh Hoàng luôn là một điểm tựa đặc biệt. Anh
không nói nhiều, nhưng mỗi lần lên tiếng đều có trọng lượng. Ở anh có
một sự điềm tĩnh rất riêng – không phải sự lặng im né tránh, mà là sự
chín chắn của người đã suy nghĩ kỹ trước khi nói. Và khi đã nói, thì
luôn đi thẳng vào cốt lõi.
Tôi
vẫn nhớ lần đầu tiên gặp anh, cách đây khoảng hai mươi năm. Một cuộc
điện thoại bất ngờ từ một người chưa từng quen biết. Giọng xứ Quảng mộc
mạc, chân tình, không khách sáo : Anh nói đang ở Đà Nẵng, chủ động hẹn
gặp khi biết tôi có dịp đi công tác từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội.
Buổi sáng hôm ấy, ở một nhà hàng ở thủ đô chỉ là phở và cà phê, nhưng
câu chuyện thì không hề giản đơn.
Anh
rất ấn tượng và tâm đắc về các bài viết của tôi đa dạng, thổi được hơi
thở cuộc sống vào từng trang viết. Khi tâm sự, anh chia sẻ những điều
mình trăn trăn trở từ những vấn đề cụ thể của địa phương, đến những câu
chuyện lớn hơn về thể chế, về con đường phát triển cảu đất nước. Ngay từ
lần gặp đầu tiên, tôi đã có cảm nhận rõ ràng : Đây là người không chỉ
làm việc theo chức trách, mà là người suy nghĩ một cách có trách nhiệm
về những gì mình đã và đang làm.
Càng
về sau, sự cảm nhận ấy càng được củng cố. Anh không chấp nhận những
cách lý giải đơn giản cho những vấn đề phức tạp. Anh luôn tìm cách đi
sâu hơn, nhìn đa chiều hơn, và quan trọng nhất là giữ được sự độc lập
trong tư duy.
Trong
cuộc đời mình, tôi có may mắn được tiếp xúc và gần gũi với một số trí
thức lớn. Trong đó, cố Giáo sư Hoàng Tụy là một hình mẫu tiêu biểu – một
trí tuệ lớn, một nhân cách lớn, một người xứ Quảng với khí chất thẳng
thắn, sắc sảo và đầy bản lĩnh. Và khi nghĩ về anh Vũ Ngọc Hoàng, tôi
nhận ra một sợi dây tinh thần gần gũi giữa họ.
Đó
là một kiểu trí tuệ không dễ dãi. Một kiểu khí tiết không thỏa hiệp với
những điều hời hợt. Và một bản lĩnh không dựa vào vị trí, mà dựa vào
nội lực bên trong.
Người
xứ Quảng, như nhiều người vẫn nói, thường mang một cái “cốt” rất riêng :
thẳng, thật, và có phần khắc khổ trong suy nghĩ. Nhưng không phải ai
cũng giữ được cái cốt ấy khi đi qua những vị trí cao, những môi trường
phức tạp. Điều làm anh Hoàng trở nên đáng quý, theo tôi, chính là ở chỗ :
Anh giữ được điều đó một cách bền bỉ.
Trong
suốt quá trình công tác, đặc biệt là trong lĩnh vực tuyên giáo – một
lĩnh vực vốn đòi hỏi sự cân bằng rất tinh tế – Anh không biến mình thành
người chỉ “truyền đạt”. Anh vẫn là người suy tư. Anh hiểu rằng nếu
không có nền tảng tư duy vững chắc, thì mọi lời nói đều có thể trở nên
rỗng.
Trong những
cuộc trao đổi riêng, Anh không né tránh những vấn đề khó kể cả về lý
luận. Nhưng cách anh đặt vấn đề luôn mang tính xây dựng để trân trọng
lắng nghe ý kiến của trí thức có tư duy độc lập. Anh không tìm cách
“đúng” trong tranh luận, mà tìm cách “đúng” với bản chất sự việc. Điều
đó đòi hỏi một sự trung thực trí tuệ – thứ không phải lúc nào cũng dễ
giữ, nhất là trong môi trường nhiều áp lực.
Tôi
nghĩ, khi nói anh là “của hiếm” trong hàng ngũ những người từng giữ vị
trí lãnh đạo cấp cao, thì không phải là một cách nói cảm tính. Cái
“hiếm” ở đây không nằm ở tài năng đơn thuần, mà nằm ở sự kết hợp giữa
trí tuệ, khí tiết và bản lĩnh – ba yếu tố không phải lúc nào cũng đi
cùng nhau trong một con người.
Anh
không bao giờ tỏ ra mình “hơn” người khác. Nhưng chính sự giản dị đó
lại khiến người đối diện cảm nhận rõ hơn chiều sâu của anh. Anh lắng
nghe, kể cả những ý kiến khác mình. Và khi phản biện, anh làm điều đó
bằng lý lẽ, chứ không bằng vị thế.
Những
năm gần đây, dù tuổi đã cao, anh vẫn giữ được sự minh mẫn đáng nể. Anh
vẫn theo dõi sát tình hình, vẫn trao đổi đều đặn cùng chúng tôi. Có
những tin nhắn của anh, đọc xong không thể lướt qua. Nó buộc mình phải
dừng lại, suy nghĩ, và cùng nhau tìm lời giải.
Giờ
đây, khi anh đã đi xa, những dòng tin nhắn ấy trở thành những dấu vết
còn lại – lặng lẽ nhưng bền bỉ. Một giọng nói đã dừng lại, nhưng một
cách tư duy thì vẫn còn lan tỏa.
Sự
ra đi của anh khiến tôi nghĩ nhiều hơn về ý nghĩa thực sự của một cuộc
đời. Không phải là đã giữ chức vụ gì, đã đi qua những vị trí nào, mà là
sau khi rời đi, mình còn lại gì trong lòng người khác. Với anh Vũ Ngọc
Hoàng, điều còn lại không chỉ là kỷ niệm, mà là một chuẩn mực. Một chuẩn
mực về cách suy nghĩ độc lập, về sự trung thực trí tuệ, và về nhân cách
của một con người sống có trách nhiệm với những gì mình tin tưởng.
Nhóm
“bộ tứ” của chúng tôi từ nay sẽ không còn đủ nữa. Một tiếng nói đã vắng
đi. Nhưng tôi tin rằng, tinh thần của anh – cách anh đặt vấn đề, cách
anh suy nghĩ sẽ vẫn còn ở lại trong những cuộc trao đổi sau này, như một
điểm tham chiếu thầm lặng.
Tiễn
biệt anh, lòng buồn là điều không tránh khỏi. Nhưng bên cạnh nỗi buồn,
còn có một sự trân trọng sâu sắc. Bởi không phải ai cũng có thể sống một
cuộc đời để khi nhắc đến, người khác nghĩ ngay đến hai chữ : “nhân
cách”. Và càng không nhiều người có thể để lại một dấu ấn trí tuệ đủ sâu
để người khác còn tiếp tục đối thoại với mình, ngay cả khi mình đã đi
xa.
Xin được cúi đầu tiễn biệt anh – một người bạn tri kỷ, một người đồng hành, một nhân cách hiếm có.
TÔ VĂN TRƯỜNG 27.04.2026