Mỹ và Iran sắp ký thỏa thuận

Ngày 13-6 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông sẽ được ký kết trong ngày 14-6, và eo biển Hormuz chiến lược sẽ "mở cửa toàn bộ" ngay sau đó.

Trước đó người phát ngôn Esmaeil Baqaei của Bộ Ngoại giao Iran đã nói rằng ngày ký kết vẫn chưa được xác định, nhưng "sẽ không phải là ngày mai". Tuy nhiên ông nói thêm: "Không thể loại trừ khả năng điều này sẽ xảy ra trong những ngày tới".

Trong khi đó, Thủ tướng Shehbaz Sharif của Pakistan, nước trung gian hòa giải, cũng cho biết một thỏa thuận đang đến gần "hơn bao giờ hết". 

"Với việc hoàn tất dự kiến trong 24 giờ tới, Pakistan đang chuẩn bị cho việc ký kết điện tử thỏa thuận hòa bình ngay sau đó, sau đó là các cuộc đàm phán cấp kỹ thuật vào tuần tới", Hãng tin AFP dẫn lời ông Sharif. 

Một tuyên bố của Bộ Ngoại giao Pakistan cũng nói việc ký kết "điện tử" đã được lên kế hoạch vào 14-6.

Iran vẫn nói khác

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei được cho là đã phủ nhận thông tin đưa ra từ phía Mỹ, đồng thời dẫn ra lý do mà ông mô tả là "sự do dự của phía bên kia". 

Theo truyền thông nhà nước Iran, ông Baqaei cũng nhấn mạnh rằng bất kỳ bản ghi nhớ (MoU) tiềm năng nào giữa Iran và Mỹ "sẽ chỉ đóng vai trò như một khuôn khổ để tiếp tục các cuộc đàm phán" và không nên được coi là "một thỏa thuận cuối cùng". 

Ông nói thêm rằng các cuộc thảo luận về vấn đề hạt nhân dự kiến sẽ tiếp tục trong khoảng thời gian 60 ngày.

Trong một diễn biến liên quan, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 13-6 đã tiến hành các cuộc tham vấn với Đại sứ Nga và Trung Quốc tại Tehran liên quan đến một MoU tiềm năng với Mỹ nhằm chấm dứt xung đột. 

Trên mạng xã hội X, Thứ trưởng Gharibabadi xác nhận về cuộc tham vấn này, đồng thời nhấn mạnh quan hệ đối tác chiến lược giữa Iran với Trung Quốc và Nga, cũng như sự phối hợp và hợp tác giữa ba nước, đang tiếp tục duy trì một cách tích cực.

Ông Trump nói sẽ loại bỏ uranium của Iran

Một điểm mấu chốt khác trong cuộc đàm phán là số phận của chương trình hạt nhân của Iran, đặc biệt là kho dự trữ uranium được làm giàu cao. Cuối tuần này, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết cách duy nhất để xử lý với uranium đã được làm giàu "là pha loãng nó bên trong Iran".

Ngày 13-6, ông Trump khẳng định "khi mọi chuyện lắng xuống, chúng tôi sẽ tiến vào và lấy bụi hạt nhân... rồi pha trộn và loại bỏ nó, cho dù ở Iran hay Mỹ". 

"Hy vọng rằng quá trình này sẽ diễn ra nhanh chóng, dễ dàng và suôn sẻ. Nếu không, chúng ta có giải pháp thay thế tối ưu, mà hy vọng sẽ không bao giờ được sử dụng nữa!", ông viết trên mạng xã hội Truth Social, như hàm ý sử dụng sức mạnh quân sự nhiều hơn.

Trước đó uranium của Iran được cho là đã bị chôn vùi bởi các cuộc tấn công của Mỹ vào năm ngoái. Mới đây Đài CNN dẫn các nguồn tin thân cận với tình báo Mỹ cho biết trong những tuần gần đây, Iran đã cố ý cho sập các đường hầm chứa uranium làm giàu và gài mìn ở lối vào, nhất là tại tổ hợp Isfahan ở miền trung Iran - địa điểm lưu giữ phần lớn vật liệu hạt nhân của nước này.

Triều Tiên nói phi hạt nhân hóa đã khép lại vĩnh viễn

Ngày 14-6, Triều Tiên lên án các cuộc thảo luận gần đây giữa Mỹ và Hàn Quốc về tăng cường răn đe hạt nhân đối với Bình Nhưỡng.

Trong tuyên bố được Hãng thông tấn KCNA đăng tải, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Triều Tiên khẳng định vị thế của nước này là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân là "không thể đảo ngược", đồng thời cho rằng những lời kêu gọi phi hạt nhân hóa từ Mỹ và các đồng minh sẽ không làm thay đổi thực tế đó. "Vấn đề phi hạt nhân hóa đã được giải và không thể đảo ngược", tuyên bố cho biết.

Tuyên bố được đưa ra sau khi các quan chức Mỹ và Hàn Quốc tuần trước nhóm họp tại Seoul thảo luận các biện pháp tăng cường năng lực răn đe và khả năng ứng phó trước chương trình vũ khí ngày càng phát triển của Triều Tiên.

Thụy sĩ bỏ phiếu giới hạn dân số

Ngày 14-6, cử tri Thụy Sĩ bỏ phiếu về đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người vào năm 2050. Sáng kiến do đảng cánh hữu chống nhập cư Swiss People's Party (SVP) đưa ra, với lý do dân số tăng nhanh đang gây áp lực lên nhà ở, giao thông, môi trường và các dịch vụ công.

Theo đề xuất, chính phủ sẽ phải hạn chế nhập cư khi dân số đạt 9,5 triệu người. Những người ủng hộ cho rằng biện pháp này giúp bảo vệ chất lượng sống và giảm áp lực lên hạ tầng. Tuy nhiên chính phủ, giới doanh nghiệp và nhiều chuyên gia phản đối, cảnh báo nền kinh tế Thụy Sĩ phụ thuộc lớn vào lao động nhập cư trong bối cảnh già hóa dân số và thiếu hụt nhân lực.

Hiện Thụy Sĩ có khoảng 9,1 triệu dân, trong đó gần 30% là người nước ngoài. Kết quả cuộc bỏ phiếu được đánh giá sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chính sách nhập cư và quan hệ giữa Thụy Sĩ với EU trong tương lai.

BRICS tăng cường hợp tác an ninh lương thực

Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp BRICS lần thứ 16 tại Ấn Độ đã thông qua Tuyên bố Indore nhằm thúc đẩy hợp tác nông nghiệp bền vững, tăng cường an ninh lương thực và hỗ trợ nông dân, đặc biệt là nông dân quy mô nhỏ.

Các nước BRICS cam kết thúc đẩy nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao vai trò của phụ nữ và thanh niên, đồng thời mở rộng hợp tác thương mại và đầu tư nông sản. Hội nghị cũng nhất trí triển khai nhiều sáng kiến mới như Diễn đàn toàn cầu về quyền của nông dân, Mạng lưới BRICS AGRIN về đầu vào nông nghiệp và nguồn gene, Mạng lưới nông nghiệp kỹ thuật số BRICS ứng dụng AI và IoT, cùng Sàn Giao dịch ngũ cốc BRICS.

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp Ấn Độ Shivraj Singh Chouhan, BRICS hiện chiếm gần 50% dân số thế giới, khoảng 42% diện tích đất nông nghiệp và 42% sản lượng lương thực toàn cầu. Vì vậy, tăng cường hợp tác nông nghiệp được xem là yếu tố quan trọng để bảo đảm an ninh lương thực và phát triển bền vững trên toàn cầu.

Bộ binh Ukraine chiến đấu trực tiếp tại tiền tuyến sẽ nhận được mức lương khủng 7.000 USD, tăng gấp ba lần so với hiện nay.

Mỹ tuyên bố "xóa sổ" hải quân Iran

Trong thời gian qua, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần khẳng định hải quân Iran đã “nằm dưới đáy biển”.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từng tuyên bố sẽ “xóa sổ" lực lượng này ngay trong ngày đầu tiên của cuộc chiến kéo dài 40 ngày. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nâng việc loại bỏ hải quân Iran thành một trong những mục tiêu chiến tranh chính thức.

Thế nhưng vài tuần sau, các lực lượng hải quân Iran vẫn thực hiện tuần tra tại tuyến hàng hải chiến lược này. Vài tháng sau đó, các tàu ngầm lớp Ghadir xuất hiện theo đội hình ngay trong eo biển Hormuz.

Và bản thân eo biển này đến nay vẫn chưa trở lại hoạt động thương mại bình thường. Điều đó đặt ra câu hỏi cho những tuyên bố của Mỹ, rằng vì sao Iran đã không còn hải quân, nhưng họ vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và chưa có dấu hiệu nhượng bộ trước Washington?

Giáo sư Alessio Patalano thuộc King's College London cho biết các hoạt động phong tỏa của Mỹ được triển khai “ở vị trí xa Iran hơn” nhằm “ngăn Iran tận dụng lợi thế từ các xuồng nhỏ và vũ khí tầm ngắn”.

Điều đó đồng nghĩa Mỹ thừa nhận các năng lực của Iran vẫn là mối đe dọa đáng kể. Mỹ tuyên bố phong tỏa cảng của Iran ở vòng ngoài của Hormuz trong khi Tehran trên thực chất vẫn là bên kiểm soát eo biển này.

Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết ít nhất 17 tàu Iran đã bị phá hủy hoặc đánh chìm trong những tuần đầu của cuộc chiến 40 ngày. Đến tháng 4, ông Trump tuyên bố đã phá hủy 158 tàu và “xóa sổ” hải quân Iran. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, nói Mỹ đã “vô hiệu hóa hiệu quả sự hiện diện hải quân chủ chốt của Iran trong khu vực”.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, gần như mọi tàu bị phát hiện, nhắm mục tiêu và đánh chìm đều thuộc hạm đội mặt nước thông thường của Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran. Các khinh hạm, tàu hộ tống và tàu neo tại những cảng đã được biết trước, có thể nhìn thấy qua vệ tinh và bị các cơ quan tình báo theo dõi nhiều năm, đã trở thành mục tiêu.

Mối đe dọa thực sự

Năng lực răn đe trên biển thực sự của Iran còn có một khía cạnh khác. Một đánh giá khách quan cho thấy Tehran đã dành 3 thập niên xây dựng chiến lược hải quân dựa trên giả định rằng trong bất kỳ cuộc chiến nào với một cường quốc lớn, hạm đội mặt nước truyền thống của họ sẽ bị loại bỏ. Học thuyết này được xây dựng dựa trên những gì vẫn còn sót lại và tiếp tục chiến đấu.

Thứ còn tồn tại chính là Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN) và cuộc chiến 40 ngày chưa làm thay đổi thực tế đó.

Hải quân IRGC không giống một lực lượng hải quân truyền thống và đó chính là mục đích của họ. Lực lượng này không sở hữu tàu sân bay hay tuần dương hạm mang tên lửa dẫn đường.

Thay vào đó, họ có hàng trăm xuồng tấn công tốc độ cao trang bị tên lửa chống hạm, có thể ẩn nấp trong các vịnh ven biển, giữa các đội tàu cá hoặc trong luồng tàu thương mại tại các cảng.

Từ trên không, trong thời gian phản ứng ngắn, việc phân biệt một xuồng cao tốc IRGC mang tên lửa với một tàu cá là rất khó khăn, ngay cả với những hải quân hiện đại nhất thế giới. Theo các chuyên gia quân sự, việc loại bỏ toàn bộ chúng trong một cuộc chiến kéo dài 40 ngày gần như là bất khả thi.

Bên cạnh đó, Iran còn có các tổ hợp tên lửa chống hạm bố trí trên bờ như Noor, Qader và Khalij Fars. Chúng được triển khai dọc theo bờ biển phía bắc eo biển Hormuz. Các hệ thống này đã được gia cố, phân tán và nâng cấp liên tục trong hơn 30 năm.

Chúng được đặt trong các đường hầm, hang động và trên bệ phóng cơ động có thể nhanh chóng di chuyển rồi lại ẩn nấp. Ngay cả quân đội với năng lực trinh sát vượt trội cũng khó có thể tìm và loại bỏ hết chúng.

Ngoài ra, Iran còn có thủy lôi. Trước chiến sự, một số đánh giá cho rằng Iran sở hữu khoảng 6.000 quả thủy lôi. Chúng có thể được triển khai bằng xuồng nhỏ, thuyền buồm hoặc tàu thương mại cải hoán.

Wall Street Journal dẫn nguồn tin cho biết, hơn 60% lực lượng IRGC được giao nhiệm vụ tuần tra eo biển Hormuz vẫn còn nguyên vẹn sau 6 tuần xung đột.

Đó chính là lực lượng có khả năng rải thủy lôi, kiểm soát tàu thuyền và biến eo biển thành một khu vực đầy rủi ro. Theo các chuyên gia quân sự, “hải quân chìm dưới đáy biển” mà Washington liên tục nhắc tới thực chất là phần nhỏ của hạm đội vốn chưa bao giờ là mối đe dọa chính.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh quân đội Ukraine đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực sau hơn bốn năm chiến tranh với Nga.

Chính phủ của ông Zelensky hồi tháng 5 cho biết sẽ nghiên cứu các biện pháp nhằm tăng quân số sau khi các cuộc đàm phán về chấm dứt xung đột với Nga rơi vào bế tắc.

“Chúng tôi đã thống nhất cách thức tăng cường năng lực tài chính cho quốc phòng và tiếp tục chuyển đổi quân đội Ukraine”, ông Zelensky nói trong bài phát biểu hằng ngày sau cuộc họp với các bộ trưởng chủ chốt.

“Nội các sẽ phê duyệt một cơ chế cụ thể và chính phủ sẽ bắt đầu các khoản chi trả mới đầu tiên ngay trong tháng 6", ông cho biết thêm.

Ukraine đã bảo đảm được khoản vay 90 tỷ euro (khoảng 103,7 tỷ USD) từ Liên minh châu Âu, cho phép chính phủ nâng chi tiêu quốc phòng lên mức kỷ lục 4.400 tỷ hryvnia (khoảng 126 tỷ USD) trong năm 2026. Dòng tiền từ khoản vay này dự kiến bắt đầu được giải ngân trong tháng 6.

Ngày 12/6, ông Zelensky cho biết chính phủ sẽ tăng lương cơ bản của quân nhân thêm 1/3, lên 30.000 hryvnia.

Động thái này nhằm đưa mức lương quân đội tiệm cận với mức lương trung bình hằng tháng của cả nước, vốn đã tăng đều trong thời gian xung đột do tình trạng thiếu lao động, theo các chuyên gia quân sự và kinh tế.

Các binh sĩ bộ binh chiến đấu ở tiền tuyến sẽ nhận mức lương trung bình 300.000 hryvnia mỗi tháng, tăng từ khoảng 100.000-150.000 hryvnia hiện nay.

Họ cũng sẽ được đề nghị một loại hợp đồng có thời hạn mới kéo dài 10, 14 hoặc 24 tháng dành cho nhiệm vụ chiến đấu.

Kiev cũng muốn tuyển thêm chiến binh nước ngoài.

“Tôi đã chỉ đạo tạo ra nhiều cơ hội hơn đáng kể để tuyển mộ các tình nguyện viên nước ngoài vào quân đội Ukraine, và sẽ có thêm nhiều kênh tuyển dụng mới cho mục tiêu này”, ông Zelensky nói.

Theo ước tính của các chuyên trang quân sự Ukraine, khoảng 10.000 tình nguyện viên nước ngoài từ hơn 70 quốc gia đã gia nhập quân đội Ukraine kể từ khi chiến sự bùng nổ.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, Ukraine có kế hoạch mở rộng hệ thống tuyển mộ quân sự cho người nước ngoài và đặt mục tiêu để người nước ngoài đảm nhiệm tới một nửa số vị trí trong lực lượng xung kích và bộ binh của quân đội nước này.

“Chúng tôi đang mở cửa thị trường tuyển mộ người nước ngoài nhằm tăng cường các đơn vị chiến đấu và bảo vệ tính mạng của quân nhân Ukraine”, ông Fedorov nói.

Theo bộ trưởng, mục tiêu của chính phủ là để công dân nước ngoài đảm nhiệm từ 30% đến 50% số vị trí trong lực lượng xung kích và bộ binh của quân đội Ukraine.

Ông Fedorov cũng cho biết chính phủ có kế hoạch bắt đầu giải ngũ dần những quân nhân đã phục vụ lâu nhất trong quân đội Ukraine và có thời gian tham chiến nhiều nhất. Quá trình này dự kiến sẽ bắt đầu trước cuối năm nay.

Ông mô tả sáng kiến này chỉ là giai đoạn đầu tiên của một chương trình cải tổ quân đội quy mô lớn hơn. Giai đoạn thứ hai sẽ tập trung vào việc cải cách các quy trình tuyển quân và động viên.

Ông Fedorov cho biết chính phủ đang hướng tới xây dựng một quân đội với các quy định rõ ràng hơn và tôn trọng quân nhân hơn, đồng thời nhấn mạnh việc bảo vệ tính mạng binh sĩ vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Theo ông, một quân đội như vậy sẽ giúp Ukraine có vị thế thuận lợi hơn để chấm dứt chiến sự.