Năm ngoái, chính quyền của Tổng Thống Donald Trump đã yêu cầu các nhà ngoại giao của Mỹ ở Việt Nam không tham dự các sự kiện kỷ niệm kết thúc chiến tranh VN.

Không ít người xem đây là một đòn giáng mạnh của Washington vào những nỗ lực hòa giải giữa hai nước. Ông John Terzano, người sáng lập Quỹ Cựu chiến binh Mỹ ở VN nói mình thực sự không hiểu điều này. Ông cho rằng VN không đòi hỏi bất cứ điều gì từ Mỹ. Đó chỉ là nghi lễ.

Bản thân Đại sứ Mỹ tại VN là Marc Knapper từng nói để củng cố mối quan hệ Mỹ-Việt, Mỹ cần tham gia sâu sắc và trực tiếp với người dân và các nhà lãnh đạo của VN. Theo ông Terzano, sự vắng mặt của các nhà ngoại giao Mỹ sẽ làm gia tăng những nghi ngờ của thế giới về nước Mỹ. Ông này cho rằng sự tránh né những sự kiện kỷ niệm của Mỹ là “nhỏ nhen và vô nghĩa”.

Thế nhưng nhiều người dân VN không đồng tình với ông Terzano, trong có một độc giả của báo Tiếng Dân. Vị này nói : “Ông Terzano bảo quyết định tránh né những sự kiện kỷ niệm của Mỹ là nhỏ nhen và vô nghĩa. Thế Ba Đình luôn làm rùm beng những sự kiện dạng này quá mức cần thiết nhằm ra vẻ ta đây, trong khi ra rả ‘bỏ qua quá khứ, hướng tới tương lai’, thì có nhỏ nhen và vô nghĩa không?”. Theo độc giả trên, bước đi này của Tòa Bạch Ốc thể hiện quan điểm “đi với ma mặc áo giấy”.

Liên quan tới việc Washington yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ không tham gia các sự kiện kỷ niệm kết thúc chiến tranh VN, Bộ Ngoại Giao VN cho rằng “kỷ niệm 50 năm đất nước thống nhất là để tôn vinh các giá trị bất diệt của lòng vị tha, của tinh thần gác lại quá khứ hướng tới tương lai. Từ chỗ là cựu thù, VN và Mỹ đã thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1995, xác lập quan hệ đối tác toàn diện vào năm 2013 và nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào Tháng Chín 2023”.

Song trước tuyên bố này của Bộ Ngoại Giao VN, cây bút Nguyễn Hữu Vinh viết : “VN leo lẻo rằng VN và Mỹ là đối tác chiến lược toàn diện, là Mỹ và VN khép lại quá khứ, hướng tới tương lai. Nhưng cứ đến ngày 30 Tháng Tư thì lại lôi Mỹ và không chỉ Mỹ, mà cả cha ông, họ hàng hang hốc nhà Mỹ ra mà chửi, mà xỉa xói, mà tự sướng, mà vinh quang, là chói lọi, là vô địch… đủ cả”.

Một vị khác  cho rằng giờ là thời điểm nước Mỹ và Âu Châu phải hiểu ra rằng Ngoại Giao Cây Tre chỉ là trò bịp của nhà cầm quyền VN, chứ từ lâu rồi nước Việt giồng như thuộc địa kinh tế của Trung Quốc.

Trên hết, rất nhiều người tin rằng vấn đề then chốt của VN từ trước tới nay chính là sự hòa hợp hòa giải dân tộc. Hòa giải thực sự, chứ không phải hòa giải suông. Họ cho rằng hòa giải là thuốc chữa lành cho quá khứ đau thương do chiến tranh gây ra. Theo ông Vũ Đức Khanh, nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng sự thống nhất trên bản đồ chưa đồng nghĩa với sự thống nhất trong lòng người Việt. Ông cho rằng hòa giải là nền tảng để khôi phục phẩm giá của tất cả các bên đã trải qua đau thương. Và rằng cho tới hôm nay, VN vẫn chưa có một tiến trình hòa giải dân tộc đúng nghĩa.

Thiết nghĩ, ông Vũ Đức Khanh hoàn toàn có lý khi cho rằng để gọi là hòa giải thực sự, thì tổ quốc không được là tài sản riêng của bất kỳ ai, dù đó là một đảng phái, một tổ chức hay một tầng lớp. Và một nửa dân tộc không thể bị buộc phải im lặng vì quá khứ của họ “sai lý lịch”, vì tư tưởng của họ “trái chiều”, hay vì họ dám nói một điều gì đó khác biệt.

Tổ chức rầm rộ kỷ niệm 50 năm “giải phóng miền Nam”, nhà cầm quyền VN nên suy nghĩ vì sao tới giờ này, khi chiến tranh đã qua lâu rồi, rất nhiều người miền Nam chỉ muốn nói lái từ “giải phóng”!

   TRẦN THẾ KỶ ( HNPD )