TÌNH QUÊ -  ANH PHƯƠNG Trần Văn Ngà

Tình quê một thứ tình yêu ầm ĩ trong máu thịt không bao giờ phai mờ mà những đứa bé đã bắt đầu ý thức rõ ràng từ lúc lên sáu lên tám. Đó là thứ tình quê đã chôn chặt trong sâu thẩm tâm hồn non trẻ mới hiểu biết chuyện đời thường từ trong gia đình và tại quê hương, nơi chôn nhau cắt rốn.

Với tuổi xế chiều, có những đêm trằn trọc khó ngủ, tôi hồi tưởng và ôn nhớ lại thời quá khứ xa xôi đó làm cho tôi thêm vui sống cho cuộc đời mình dù thân xác đang tàn tạ với bao bịnh tật. Từ bên trong lục phủ ngũ tạng đến tứ chi rệu rã báo ngày về với cát bụi không còn xa xôi.

Với tâm thức của người cao niên vẫn còn yêu đời, lạc quan dù đã đến tuổi 92, còn thở nghĩa còn sống, tôi luôn cố gắng phấn đấu tiếp tục viết trang trải suy tư tình cảm mình với gia đình và các thế hệ trẻ tiếp nối. Tình quê của tôi bắt đầu với mùa nước nổi với những việc nhỏ mà lại nhớ dai sâu lắng và mùa khô lại có trăn trở mới của những chuyện đời của trẻ nít mãi cho đến tuổi 20, 21, tôi xin ghi lại theo thời gian.

Sau một đêm mưa giông dữ dội, sáng trời quang mây tạnh, gia đình chúng tôi ăn sáng với khoai lang nấu cả nồi lớn cho trên mười người lớn nhỏ và có mắm cá chốt ăn kèm, thêm chất mặn đậm đà lại có ớt hỉm đưa cay cùng gừng thái nhỏ, một bữa ăn sáng quá đã mang nặng chất quê thôn dã. Khi vào mùa thu hoạch bắp tươi, gia đình tôi cũng có cách ăn bắp nấu với mắm sống: cá chốt, cá linh, cá sặt, cá trèn... loại cá nhỏ con. Đặc biệt đến mùa nước nổi, ít thức ăn, nước ngập nền nhà trên dưới một mét rưỡi, đồng ruộng ngập sâu hơn 3 thước nước, trong nhà có dự trữ bắp (ngô) khô nguyên trái hay đã "lảy" bỏ "cùi" lấy hột rồi. Gia đình tôi có cách ăn sáng với bắp chà còn nguyên hột cũng ăn kèm với mắm sống, loại mắm cá nào cũng là món ăn ngon, cá lớn con thì xé nhỏ cho vừa miếng ăn. Mùa nước nổi, nước lênh láng lêu bêu như biển cả trong đồng ruộng ra đến nhà dân trong thôn xóm, thức ăn thường khan hiếm trong những ngày mưa bão.

Những món ăn dân dã đậm tình quê làm cho chúng ta nhớ mãi trong ký ức dù mộc mạc chất phác  luôn gần gũi với thiên nhiên và cuộc sống chân chất hiền hoà bình lặng của thôn xóm.

Mọi người ăn xong, người lớn có công việc của người lớn, còn tôi, lúc đó vừa lên tám tuổi. Chị tám lớn hơn tôi năm tuổi, bảo tôi bơi xuồng ra sau hè hái bông điên điển, bông súng và rau dừa, chị còn trộn thêm dừa nạo làm món "ghém" ăn với mắm kho thật bắt, ngon quên thôi. Ngoài ra, chị tôi còn chuẩn bị một nồi canh chua bông điên điển, bông súng cùng với một "ơ" cá kho tiêu và ớt chín đỏ thật cay để dành cho những ai không mặn mà với món mắm kho nặng mùi. Còn chị chín lớn hơn tôi ba tuổi lo làm cá, gần hai mươi con cá rô không lớn lắm vì là mùa nước lên chưa đến mùa nước giựt xuống nên cá rô chưa đủ lớn, dùng cho nồi canh chua.

Một ngày khác, sau bữa cơm chiều, mới hơn 4 giờ, cả gia đình chị em chúng tôi kể cả cô em gái út chưa đầy sáu tuổi cũng tham gia câu cá cho bữa ăn ngày mai và cũng là một hình thức giải trí nữa. Mỗi người một cần câu, lưỡi câu không ngạnh ngồi gần nhau chỉ có mồi cơm nguội trộn với cám, câu cá lòng tong, cá thiểu cá mại, cá linh và cả cá he cá chài con háu ăn đang bơi lội nhởn nhơ từng đàn dưới sàn nhà đã kê lên cao, cách mặt đất khoảng hai mét. Sau hơn một giờ, chị tám gom cá của các em lại, hơn nửa rổ khá lớn, chị bảo thôi không câu nữa vì làm cá con nhiều quá, trời tối có muỗi lại thêm cực và với số cá đó đủ nấu một nồi cá kho tiêu lại còn có nồi canh "tập tàng" (nhiều loại rau đồng) "chà bá" nữa thừa cho một bữa ăn "đủ chất".

Quê tôi chỉ là một cái ấp xa nhứt của xã Vĩnh Ngươn thuộc quận Châu Phú, tỉnh biên thuỳ Châu Đốc, cách văn phòng xã trên 10 cây số (đầu kinh Vĩnh Tế tiếp giáp với sông Hậu). Dân cư ít, nhà cửa thưa thớt từ nhà này cách nhà kia trung bình gần năm mươi mét và có nhiều nhà cách xa nhau một hai trăm mét. Cả chiều dài cùa ấp khoảng bốn cây số và tiếp giáp với xã Nhơn Hưng của quận Tịnh Biên.

Người dân trong ấp muốn đi chợ, chợ Núi Sam là chợ gần nhứt, hơn 4 cây số và chợ Nhà Bàn thuộc quận Tịnh Biên trên dưới 6 cây số, còn chợ tỉnh cách xa trên 10 cây số và ấp Bà Bài cách biên giới Miên Việt một cây số rưỡi.

Người dân Ấp Bà Bài được thiên nhiên ưu đải, chỗ nào có nước sâu sâu một chút là có cá. Một năm chỉ có hai mùa rõ rệt, mùa khô và mùa nước lên (còn gọi là mùa nước nổi). Mùa khô từ tháng 11 âm lịch đến tháng 5 và mùa nước nổi từ tháng 6 đến tháng 10. Có năm mùa nước nổi quá lớn, trong đồng ruộng ngập sâu trên 3 thước nước, nhiều vùng trũng thấp, ngọn lúa gần như bị nước nhận chìm, báo hiệu mùa thu hoạch lúa sạ sẽ không khá, thất thu. Đồng thời cũng báo hiệu một năm có nhiều cá tôm, tha hồ mà đánh bắt vì trời đất "bù lổ" cho con người, mất cái này lại được cái khác.

Cả một vùng đồng ruộng từ bờ kinh Vĩnh Tế suốt xã Vĩnh Nguơn chạy đến tỉnh Tà Keo (Miên) bao la hàng trăm ngàn mẫu đồng cỏ hoang và lác đác các ruộng lúa sạ cũng chìm ngập dưới làn nước bao la trắng xoá như biển cả mênh mông đến tận chân trời. Hàng trăm chủng loại cá con nước ngọt đang phát triển trong lòng Biển Hồ (Tonlé Sap) của xứ Chùa Tháp (Cao Miên). Cá tôm, nói chung loài thuỷ tộc, sẽ trôi theo dòng nước lũ từ thượng nguồn sông Cửu Long đổ xuống Biển Hồ. Và từ đây cá đang sinh cư lại bị dòng nước lũ xô đẩy mạnh chúng xuống miền Tây (Việt Nam).

Cá theo hai phụ lưu lớn và tản mác lan vào đồng cỏ hoang vu, ruộng lúa sạ đang ngập nước mênh mông tiếp tục sinh sản và phát triển không ngừng. Hai phụ lưu chính đó là con sông Tiền và sông Hậu nằm trên lãnh thổ Việt Nam mà nơi tiếp giáp là vùng địa đầu biên giới miên Việt thuộc tỉnh Châu Đốc. Sông Tiền chạy ngang quận Tân Châu - Châu Đốc qua các tỉnh Sa Đéc (Kiến Phong), ngang qua phà Mỹ Thuận, Mỹ Tho (Định Tường), Vĩnh Long, Vĩnh Bình đổ ra các cửa vào Biển Đông.

Điểm xuất phát của dòng sông Hậu, theo thuỷ lộ chảy ngang qua tỉnh lỵ Châu Đốc, bờ sông bên phải ngang tỉnh Long Xuyên (An Giang - có bến phà còn gọi bến Bắc Vàm Cống), xuyên qua Cần Thơ và Sóc Trăng. Bờ sông trái của Hậu Giang có các tỉnh Kiến Phong (Sa Đéc), Vĩnh Long, Trà Vinh (Vĩnh Bình). Hai con sông quan trọng nhứt của miền Tây là sông Tiền, sông Hậu cùng với các phụ lưu hợp cùng các kinh rạch chằn chịt, dòng nước ngọt được luân lưu đục ngầu mang nhiều phù sa cho cả đồng bằng sông Cửu Long (từ Long An đến Cà Mau).

Sông Cửu Long có tên quốc tế là MéKong dài trên 4 ngàn cây số phát xuất từ Tây Tạng và Trung quốc (vùng đồi núi cao) xuôi dòng qua các nước vùng thấp: Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cam Bốt, điểm cuối cùng của sông Mékong là Miền Tây nước Việt và đổ ra Biển Đông bằng chín cửa chính. Vì vậy, người Việt chúng ta gọi sông Mékong là sông Cửu Long là  sông 9 con rồng với 9 cửa chảy ra biển.

Quê tôi còn có tên là miền quê sông nước có đến 6 tháng mùa nước lên (nước nổi), vì vậy trẻ nhỏ từ ba bốn tuổi khi đã biết đi, để sinh tồn thích nghi với cuộc sống, cha mẹ hay anh chị đã tập cho các trẻ biết bơi tránh bị chết trôi sông. Phương tiện giao thông chính của quê tôi là ghe xuồng, nhà nào có nhiều ghe xuồng là nhà đó khá giả từ điền chủ đến đại điền chủ (điền chủ thời đó ở xã Vĩnh Nguơn có đất canh tác lúa sạ từ số trăm mẫu ta, còn đại điền chủ, số ruộng canh tác là tính từ ngàn mẫu). Canh tác một mẫu lúa cấy vùng đất cao - có bờ ruộng bao quanh giữ nước hoặc thoát nước. Hồi xa xưa, công sức chăm sóc và chi phí một mẩu lúa cấy sẽ có thể canh tác trên dưới 20 chục mẫu lúa sạ. Ruộng lúa sạ, muốn diệt cỏ, mùa khô chỉ có đốt đồng và còn có phân tro tự bón cho ruộng lúa. Khi cày bừa xong hay những vũng trũng, đất thấp, không cày được chỉ có bừa mà thôi cũng đươc sạ lúa giống xuống.

Từ đó người nông dân không còn làm gì giúp cho đồng ruộng lúa sạ nữa và chỉ đợi đến ngày thu hoạch vụ mùa. Được mùa hay thất mùa đều do trời đất thiên nhiên quyết định. Còn các ruộng lúa cấy, nhà nông lúc nào cũng tất bật từ cày bừa gieo hạt và luôn chăm sóc ruộng không bao giờ được thảnh thơi. Trời mưa nhiều hay không mưa cũng đều lo lắng chăm sóc các be bờ dư nước hay thiếu nước cũng quan trọng phải chỉnh sửa ngày, lại còn lo bón phân, làm cỏ...

Trong khi đó, các công việc bận rộn. này, các nhà nông canh tác ruộng lúa sạ "phẻ re" vì có trời đất bao sân hết. Đàn ông rổi rảnh tìm mồi nhậu, đờn ca tài tử hay chuẩn bị làm lờ, lọp, đan lưới chuẩn bị bắt cá sau mùa nước nổi hạ xuống. Đến lúc đồng cạn nước, khô dần đến đâu thì cắt gặt lúa đến đó. Vì vậy, thu hoạch vụ mùa của lúa sạ rất thấp so với lúa cấy. Hơn nữa, canh tác lúa sạ thu hoạch bấp bênh mỗi năm mỗi khác, tuỳ theo thời tiết... mưa thuận gió hoà hay nhiều mưa dông nhận chìm một phần ruộng lúa sạ.

Tình quê của tôi từ tấm bé đã gắn liền với sông nước, theo tử vi mạng thuỷ, nên tôi thích nước? Tôi biết bơi từ thời còn trẻ nít cho đến có dịp sống ở thành thị, có hồ bơi, tôi học thêm cách bơi kiểu, bốn cách bơi: sải, ngữa, ếch, bướm như kình ngư của thế vận hội (Olympic). Tôi cũng thích chạy bộ và đá banh ở hàng tiền đạo tấn công. Và nay vào tuổi xế chiều, bóng hoàng hôn dần dần lặn cuối chân trời, hai chân tôi có dịp cực lực trả thù cái tội tôi hành hạ chúng không xót thương nào chạy bộ Marathon, đá banh, bơi lội, hai chân hoạt động dữ quá (nói cho vui, vu oan). Nếu hai chân tôi không hoạt động mạnh nhiều thời trai trẻ đến tuổi già xế bóng chắc sẽ lê lết còn tệ hơn hiện tại và "sụm bà chè" thành "xi cà que"chỉ còn bó gối, ngồi một chỗ. Tức cảnh sanh tình (tôi vô đại một câu vọng cổ):

Nhìn trời hiu quạnh, rừng đêm sương khuya giá lạnh mà chạnh nổi niềm tiếc nuối dĩ vãng khôn nguôi...ơ...ơ.

Hiện nay hai đầu gối của tôi hình như có những con ốc, bù lon con tán siết chặt các khớp, nay lỏng le lỏng loét, đi đứng nghe lụp cụp lạc cạc như muốn "banh xà rong buông tay - bòn ơi". Vì vậy, tôi được trang bị thêm cái chân thứ ba hay "xe thiết giáp điếc" làm trợ huấn cụ khi cuốc bộ dù cách nhà một hai trăm mét cũng bở hơi rồi.

Tôi xin phép viết lang mang một chút vì nhớ lại kỷ niệm xưa của mối tình quê bất diệt trong người, năm 20, 21 tuổi có dịp tôi được tuyển chọn làm huấn luyện trại Hè học sinh toàn quốc Vũng Tàu hai năm liền 1956 và 1957. Sở trường thể thao của tôi là bơi lội, chạy bộ, có dịp tôi tập cho các em học sinh học bơi và làm quen với nước biển nhiều sóng khó và nguy hiểm hơn bơi lội trong hồ hay sông rạch. Tôi nghĩ, muốn cho thân hình dẻo dai, săn chắc và cũng là cách tập thể dục toàn diện cơ thể, môn bơi lội là môn thể thao lý tưởng hàng đầu, số 1 (dách lầu - number one). Đến tuổi 80, tôi còn bơi trong hồ gần 10 vòng (mỗi vòng 50 mét) trong hồ bơi của Fitness 24 Hours. Nay bước qua tuổi 92, tôi chỉ còn ngắm nhìn màu xanh tươi mát của nước hồ bơi mà tiếc nuối, một thời "oanh liệt" đã qua không bao giờ trở lại. Nay tôi chỉ còn liệt mà mất oanh rồi...

Một kỷ niệm của thời trai trẻ độc thân vui tính, những ngày nghỉ cuối tuần sau những này dạy học ở Sài Gòn. Sáng sớm, một mình ên lái xe chạy ra Vũng Tàu, ăn sáng dọc đường, đến Vũng Tàu  mới hơn 9 giờ, nắng chưa nhiều không đủ làm ấm cơ thể khi ngâm lâu dưới nước nên tôi "lạng" một vòng núi lớn, chạy qua chợ, ra bãi trước, thay vì chạy thẳng đến vùng có bãi tắm Ô Quắn hay bãi tắm gần đó, tôi lại chạy vòng ra Bãi Sau rồi mới đi về hướng bãi tắm Ô Quắn.

Bãi tắm Ô Quắn có bãi cát trắng đẹp và sạch sẽ lại ít người tắm, một nơi nhỏ hẹp, lên xuống khó khăn vất vả vì từ trên mặt đường xuống tới bãi cát phải đi theo con đường có nhiều bậc thang gần như thẳng đứng, bận đi xuống khá nhanh. Nhưng, sau khi xuống bãi tắm nô đùa chơi giỡn hay bơi lội khá lâu và việc đi trở lên mặt lộ mới là vấn đề nan giải với thân thể rã rời mệt nhoài, đến chỗ gởi xe và thay quần áo lại là một cực hình. Có lẽ vì vậy, bãi tắm Ô Quắn đẹp cát trắng mịn mà lại ít người tắm?

Thay vì tắm ở bãi Ô Quắn, tôi lái xe vòng ra bãi trước chỉ cách Ô Quắn chừng hơn 100 mét, có một bãi cát nhỏ hẹp bao quanh nhiều ghềnh đá. Đây là chỗ rất thích hợp cho những người muốn tập bơi, rất ít sóng so với các bãi tắm khác. Tôi thích bơi ở chỗ này vì ít người và tránh sóng lý tưởng nên có thể bơi ra xa và bơi lâu (đến thời Đệ Nhị Cộng Hoà, bãi tắm này cũng gần nhà nghỉ mát của Tổng Thống nên thỉnh thoảng cấm dân tắm, có lính canh gát cẩn thận để cho "quan lớn" hay gia đình tắm).

Vài lần, tôi bơi lội ở bãi cát nhỏ này có những cô gái tuổi đôi mươi, dạn dĩ, thấy tôi bơi ra xa và nằm ngữa rất lâu để cho sóng đưa vào gần bờ. Có lẽ các cô mê cảnh nằm ngữa được lâu và muốn bơi giỏi, ngõ ý nhờ tôi chỉ giúp các cô cách bơi và cách nằm ngữa trên sóng nước. Tôi vốn là một giáo viên tiểu học kiêm huấn luyện viên thể dục thể thao nên thật lòng chỉ giúp. Về lý thuyết chỉ dẫn đơn giản không có gì phải nói. Khi thực hành, tôi còn trai tân (còn gin) nhút nhát khi va chạm vào da thịt mát rượi của người khác phái mà lại dưới nước với cách mặc đồ tắm hai mảnh lại càng thêm gợi cảm. Tôi ngượng ngùng mà ba bốn cô dùng số đông áp đảo làm tôi đỡ bối rối. Những cái va chạm dù tình cờ các vùng cấm địa cũng khó quên. Các cô không ngại vì thật sự các cô muốn học bơi, nằm nổi trên mặt nước... Nếu nằm ngữa trên nước phải có huấn luyện viên hay người hướng dẫn giúp nâng hạ bộ và vai, đầu không bị chìm. Một tay huấn luyện viên nâng phần lưng gần cổ, một tay nâng mông. Còn trong các thế bơi nằm sắp, đa số tập bơi hai tay phải níu, vịnh một cái gì đó hay bờ vai người hướng dẫn. Đầu phải ngẩng lên khỏi mặt nước để thở...

Cách tập thường thấy, người tập bơi phải cần có sự giúp đở của người hướng dẫn với một tay nâng ngực, một tay nâng hạ bộ. Người chưa biết bơi, xuống nước, thân thể như có đá kéo xuống nhận chìm. Thế là chuyện đụng chạm vùng cấm địa phần ngực và vùng bụng dưới làn nước mát giữa người hướng dẫn và người tập bơi và đồ bơi hai mảnh dễ tạo cảm giác lâng lâng. Dù mọi người không chú ý việc đụng chạm này lúc đang tập thực hành. Nhưng lúc về nhà hay một lúc nào đó, vài năm sau hay vài chục năm sau và ngay cả tuổi già tàn tạ nhớ lại có cái vụ chỉ dẫn bơi có lần như bị chập hai luồng điện ở bãi biển. Dù không xẹt lửa mà cũng có cái gì vui vui trong tâm hồn và một thoáng trào dâng nuối tiếc khó tả...

Vì vậy muốn biết bơi phải tập từ lúc còn thật trẻ ít cảm xúc khi da thịt khác phái va chạm nhau.

Khi tôi còn ở quê, xứ mắm Châu Đốc, lúc 16, 18 hay 20, tôi có thể bơi một mạch vài cây số trên sông trong kinh rạch hay chạy bộ hàng chục cây số là chuyện nhỏ. Nay, thời vàng son của tuổi trẻ còn đâu?

Khi vào mùa Hè năm nay - 2026, tôi lại nhớ thời trai trẻ vừa là giáo viên tiểu học vừa là huấn luyện thể dục thể thao và sinh hoạt học đường cho một trường Nam tịnh lỵ Châu Đốc cả hai buổi học sáng chiều có trên dưới 40 lớp, tôi có hai người phụ giúp. Sau hơn ba niên học dạy tiểu học , tôi đi học lại và dạy trung học mà lúc nào tôi cũng mê bơi lộ kể cả định cư ở Hoa Kỳ dù tuổi lớn, tôi cũng đóng tiền vào thành viên của Fitness 24 Hours tập thể dục, bơi lội trong hồ suốt gần 20 năm. Nay hoàn toàn hết xí quách đi bộ lại chống gậy mà đi được một hai trăm mét cũng là một cố gắng lớn vì hai chân và còn cái lưng nữa luôn biểu tình phản đối.

Mùa Hè 1956 và 1957, tôi vừa là huấn luyện viên vừa là thầy giáo hướng dẫn học sinh trung tiểu học xuất sắc được tuyển chọn của tỉnh Châu Đốc tham dự Trại Hè Học Sinh Toàn Quốc Vũng Tàu gần 4 tuần (dành cho học sinh miền Nam, hai trại hè khác dành cho học sinh miền Trung và Cao Nguyên). Cái duyên về bơi lội của tôi, những ngày nghỉ không có trách nhiệm với em học

sinh, sau khi ăn sáng xong. Tôi thả bách bộ cả tiếng đến bãi tắm quen thuộc, nghỉ chừng nửa tiếng lại xuống nước bơi tự do thoải mái, dung rủi lại gặp trường hợp có các cô xin học cách bơi và nổi trên mặt nước, tôi chỉ cách thở, nín hơi cho thân nhẹ mới nổi lên bơi được. Người bơi giỏi là phải khổ luyện, không sợ nước lạnh kể cả da cũng bị ảnh hưởng mà lại phải có sự đam mê. Nếu hàng ngày hay trong tuần có nhiều ngày bơi vài vòng hay nhiều vòng càng tốt dù ở trong hồ bơi hay sông rạch, bãi biển.

Tôi nhớ mãi kỷ niệm hai mùa Hè 56 và 57 và nhớ tắm biển lại còn được hướng dẫn người khác phái tập bơi, không biết mệt mõi mà là một dấu ấn nên thơ khó quên.

(H: Trại Hè Học Sinh Toàn Quốc Vũng Tàu - 1956 - Học sinh Châu Đốc -70 năm. Nay có em đã vào tuổi 86, 87 vẫn còn liên lạc với tôi)

Trở lại mối tình quê dai dẳng ở ấp Bà Bài, lúc 7 hay 8 tuổi, tôi muốn "nằm tum" đâm cá bông thử coi xem sao. Trưa nắng gắt cả nhà im ắng nghỉ ngơi và tìm giấc ngủ trưa, tôi lại không ngủ được mới nảy sinh đi đâm cá bông. Mang chỉa ba ngạnh để đâm cá lớn, tôi xuống xuồng ba lá, bơi ra sau hè chỉ cách nhà chừng 50 mét đã có một cái tum do chú Búp, người giúp việc cho gia đình đã làm rất chắc chắn. Chú có làm tấm che nắng tại lổ tum khi nằm có thể nhìn thấu xuống tới mặt đất,  dù nước đã đổi sang màu nâu nhạt vì mùa nước đang rút xuống, các loài thuỷ tộc đã trưởng thành đang di chuyện tận mặt đất.

Như có tổ đãi kẻ khù khơ, mới nằm, trùm tấm đấp lên đầu, hai mắt dán chặt vào lổ tum, có thể chưa tới 5 phút, một đàn cá bông chừng 20 con to hơn bắp tay tung tăng rượt đuổi nhau, chạy vào bóng mát của cái tum. Vụt xuất hiện hai con to lớn nhứt như cái gối ôm trông phát khiếp vì màu sắc "quằn quện" như cọp báo. Có lẽ cặp cá to sù này là cha mẹ cũa đám cá con đang rượt đuổi dậy sóng dưới dạ tum. Tôi quá sợ vì là lần đầu mới thấy một đàn cá nhiều như thế mà lại là cá bông trông gồ ghề, màu sắc rằn ri rất dữ tợn. Xin lỗi, tôi không nhớ rõ có "té đái" không? Tôi nghĩ là có vì trông đàn cá thấy phát khiếp có thể cũng teo bu gi. Tôi trân mình bậm môi chờ một trong hai con lớn nhứt đến gần miệng tum và đầu cá phải hướng ra ngoài, tôi mới ra tay xử lý. Tôi từng nghe người lớn giải thích, cá bông rất tinh ranh, nhạy bén và rất tài tình né tránh luồng lách thoát cạm bẫy. Vì vậy đâm cá bông là một nghệ thuật, tay ngang rất khó đâm được cá bông mà lại là cá bông to sù đã qua kinh nghiệm của nhiều năm sống sót. Chú Búp nói với tôi:

- Cá chim khôn lanh cách mấy vẫn phải chịu chết do con người, Chú Búp mách cách, chỉ dẫn tôi đâm cá bông là phải tìm "cổ cút" dưới đầu cá, chỗ này hiểm nhứt, đâm trúng, cá không tài nào thoát được. Hơn nữa, người ngồi (hay nằm) tum phải chờ đợi cá quay đầu ra ngoài tum mới đâm trúng. Cá rất tinh khôn nếu chúng thấy có cái gì trước mắt vụt tới là chúng lạn lách nhanh tránh được cạm bẩy...

Tôi nhớ sự chỉ dẫn của Chú Búp, dù sợ đến té đái mà tôi vẫn phải chờ đợi một trong hai con cá lớn quay đầu ra ngoài. Đầu mũi chỉa cách con cá bông lớn nhứt chưa tới một mét, tôi bặm môi phóng chỉa thật nhanh và may mắn trúng chỗ hiểm của cá - cố cút, con này mạnh khủng khiếp vùng vẫy như muốn làm gẫy chân cái tum. Tôi vội la lớn gọi chú Búp ra tiếp cứu. Từ trong nhà, chú nói lớn:

- Mầy đừng lỏng tay, ấn đè chặt cá xuống đất, ba ngạnh của mũi chỉa cắm sâu vào thân cá càng tốt, tao sẽ ra liền.

Khi chú Búp cho xuồng chú đậu sát xuồng tôi, Chú còn lặp lại:

- Mầy giữ cái chỉa thật chặt, không được buông lỏng tay để tau lặn xuống đập đầu cho cá chết đem lên mới an toàn. Chú Búp vừa nói xong đã cởi hết quần áo ra tuột xuống nước, Chú  còn mang theo một khúc tầm vông dài chừng 8 tấc. Trên miệng tum, tôi thấy rõ Chú lặn sâu vào chỗ cá đang vùng vẫy, Chú đập ba bốn cái, cá vẫn còn quậy quá dữ, cá chưa chết hay ngất ngư. Hết hơi, Chú vọt ra khỏi tum và ngoi lên thở, nghỉ mệt vài phút, Chú nói tiếp:

- Lần này, tau đập đầu cá thêm ba bốn cái nữa, dù cá chưa chết hẳn, cá cũng ngất ngư, mầy kéo cá lên, tao sẽ nâng giúp đưa cá ra ngoài tum vì con cá này lớn quá, không thể kéo lên qua lổ tum. Khi chỉa và cá được kéo ra ra khỏi tum, chú phải ngoi lên thở và bảo tôi thả lỏng cái chỉa để chú đưa cá lại gần xuồng. Nói xong Chú lặn tiếp xuống đưa cả cây chỉa và con cá bông mà lúc này chỉ còn cựa quậy không mạnh vì kiệt sức rồi, một đầu chỉa được gác lên xuồng, Chú bảo tôi:

- Mầy xuống xuồng tiếp tao, đưa con cá tổ bà nái này lên xuồng.

Chú Búp vội vã lên xuồng, hai tay giữ phần đầu con cá, còn phần đuôi nhẹ hơn thì tôi tiếp giúp chú. Hai chú cháu ì ạch đưa con cá bông to khủng này lên xuồng an toàn. Tôi sực nhìn Chú Búp  chú còn tồng ngồng, cái mũi chỉa không ngạnh của chú xụi lơ.

Chú từ từ lấy cái khăn rằn lau khô thân người xong rồi mới mặc quần đùi vào. Hai chú cháu bơi xuồng vào nhà, có hàng chục người ở gần nhà biết tin tôi đâm được con cá bông "tổ bà nái" đổ xô đến xem con cá bông khủng mà thằng N đâm được. Con cá bông là con cá to sù lớn nhứt được đâm tum gần nhà mà thằng bé mới 8 tuổi đã đâm được, lập thành tích ở ấp Bà Bài. Ba tôi bảo chú Búp:

- Mầy lấy cân ra cân con cá coi được bao nhiêu ký. Chú Búp và một người nữa, móc cái cân vào mang cá, có cây đòn hai người đưa lên vai, cái đuôi cá gần chạm mặt đất. Chiều dài con cá khủng này cũng cả thước, cân nặng (tôi không nhớ rõ), phải trên 16 ký lô. Ba tôi nói:

- Con cá bông to khủng này có đời sống thọ ít nhứt bốn năm năm vì cá bông sống trong một mùa nước cân nặng chừng hơn nửa ký. Loại cá to khủng này rất hiếm thấy.

Những mẩu chuyện vụn vặt của thời con nít lúc mùa nước nổi, câu cá đâm cá, đặt lờ đặt lọp, giăng câu giăng lưới gần nhà, tôi rành sáu câu khi lên sáu lên tám. Đến mùa khô vào dịp Tết, những lần chạy đua với con nít Miên mà người lớn ăn tiền cá độ, khi nào tôi chạy thắng cũng được thưởng vài cắc và có khi được cả một hai đồng cũng giúp trẻ con thêm vui vì có cơ may làm ra tiền.

Tình quê thời xa xưa bắt nguồn từ những mẩu chuyện vụn vặt nho nhỏ đó từ thời tuổi trẻ sẽ mãi tồn tại trong tâm trí tôi cho đến ngày lia xa trần thế.

Anh Phương Trần Văn Ngà (16.6.2026)

(Bài Tình Quê tôi tạm ngưng, chờ một dịp khác viết tiếp, còn dài lê thê... Hiện tôi mải mê xem  Bóng Đá giải World Cúp (khai mạc World Cup 11.6.2026). Cơm còn không muốn ăn làm sao tôi viết tiếp nên xin lỗi "gác bút").