Tham Khảo

Kỷ niệm 100 năm chữ Quốc ngữ thay cho chữ Hán

Năm nay kỷ niệm 100 năm vua Khải Định chính thức bãi bỏ khoa cử Nho học và cho dùng chữ Quốc ngữ

Kỷ niệm 100 năm chữ Quốc ngữ thay cho chữ Hán

Năm nay kỷ niệm 100 năm vua Khải Định chính thức bãi bỏ khoa cử Nho học và cho dùng chữ Quốc ngữ

BBC News Tiếng Việt nói chuyện với bà Phạm Thị Kiều Ly, tiến sỹ Đại học Sorbonne Nouvelle, Pháp, về sự hình thành chữ Quốc ngữ qua các giai đoạn khác nhau, với đóng góp của các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, Pháp và người Công giáo Việt Nam từ thế kỷ 17 đến 1919.

Cuộc phỏng vấn do Nguyễn Giang thực hiện bên lề Hội thảo Viet-Studies tại Porto, Bồ Đào Nha tháng 7/2019.

Những người giúp chữ Quốc ngữ 'làm nên'

Nỗ lực tìm lại các nhân vật lịch sử đã đóng góp cho việc hình thành ký tự La Tinh của tiếng Việt luôn là việc cần làm và rất đáng khuyến khích.

Nhìn lại cuộc giao lưu Đông Tây ở Việt Nam, có lẽ ta cần tránh cả mặc cảm bài ngoại, đề cao người Việt quá mức cũng như tâm lý sùng bái các giáo sỹ người Âu.

Có ba lý do:
Một là việc tạo ra bộ mẫu tự La tinh cho tiếng Việt không có gì quá độc đáo, thậm chí xảy ra sau Trung văn khá lâu.

Hai là chính các nỗ lực của trí thức Việt Nam và chính sách tiến bộ, khoa học của chính quyền Pháp tại Đông Dương mới thực sự tạo đà cho chữ Quốc ngữ lan tỏa.

Ba là Đông Kinh Nghĩa Thục không đi tiên phong quảng bá Quốc ngữ mà chỉ xóa nốt rào cản tâm lý đã bị lạc hậu để trí thức bản địa yên tâm dùng Quốc ngữ.

La tinh hóa các tiếng ngoài châu Âu

Trong lịch sử ngôn ngữ, việc La tinh hóa (Romanisation) các tiếng ngoài châu Âu đã diễn ra khá nhiều và tiếng Việt không phải là biệt lệ.

Đến Trung Hoa vào cuối thế kỷ 16, nhà truyền giáo Matteo Ricci đã nhanh chóng soạn tự điển tiếng Trung bằng ký tự La tinh đầu tiên.

Sang đầu thế kỷ 17, ông cho xuất bản tại Bắc Kinh cuốn Tây Tự Kỳ Dị (Xizi Qiji - Miracle of Western Letters) bản tiếng Trung theo âm La Tinh.

Sách ra tại Bắc Kinh năm 1605, gần nửa thế kỷ trước khi cha Alexandre de Rhodes xuất bản ở Rome năm 1651 'Phép giảng tám ngày' tiếng Việt dạng La tinh và cuốn 'Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum'.

Cả Matteo Ricci và Michele Ruggieri đều dùng tiếng Bồ Đào Nha để phiên âm Hoa ngữ, như cách các giáo sỹ Bồ Đào Nha đầu tiên ghi ký âm tiếng Việt.

Sang năm 1626, một giáo sỹ dòng Tên khác, Nicolas Trigault (1577-1628) xuất bản cuốn 'Tây Nho Nhĩ Mục Tư (Xiru Ermu Zi) ở Hàng Châu.

Đến cuối thế kỷ 19, Thomas Wade và Herbert A. Giles soạn 'Chinese-English Dictionary' năm 1892, tạo chuẩn quốc tế cho Hoa ngữ dạng La tinh.

Sau này, Mao Trạch Đông cho tạo ra bộ bính âm (pinyin) ở CHND Trung Hoa nhưng ký âm Wade và Giles đến nay vẫn được dùng ở Hong Kong và Đài Loan.

Tại Ấn Độ, tiếng Hindi dạng Devanagari được học giả, nhà thống kê và quan chức thuộc địa người Scotland, William Hunter chuyển sang hệ La tinh cuối thế kỷ 19.

Hindi hệ Hunterian vẫn được chính phủ Ấn Độ ngày nay sử dụng và từng là chuẩn để các nước Nam Á nghiên cứu khi La tinh hóa tiếng của họ.

Vua Thái Lan hồi đầu thế kỷ 20 cũng cho soạn ra bộ chữ La tinh tiếng Thái, và tham khảo từ hệ Hunterian.

Việc La tinh hóa như thế không phải là quá khó khăn mà quan trọng hơn cả là môi trường chính trị, xã hội có thuận tiện để phể biến alphabet mới.

Ví dụ tiếng Ả Rập được người Pháp chuyển sang hệ La tinh nhưng bị phái dân tộc chủ nghĩa Ả Rập bác bỏ vì coi đó là một 'âm mưu Do Thái'.

Nay, giới trẻ Trung Đông lại dùng không chính thức tiếng Ả Rập hệ La tinh cho mạng xã hội vì giản tiện khi viết trên smartphone .

Còn tại Thổ Nhĩ Kỳ, cải cách ký tự thời Ataturk năm 1932 đã nhanh chóng 'Âu hóa' văn tự hệ giống tiếng Ả Rập để chuyển sang La tinh toàn bộ như ngày nay.

Các tiếng Trung Á từng đổi hai lần, từ ký tự Ả Rập sang Cyrillic thời Liên Xô để gần đây lại chuyển sang hệ La tinh, với Kazachstan là muộn nhất, sẽ xong năm 2025.

Các vị truyền giáo đã có công đầu tạo ra bộ chữ Việt hệ La tinh nhưng giả sử không có họ thì việc đó cũng hoàn toàn có thể được làm sau này.

Theo Britannica, Alexandre de Rhodes muốn dùng chữ Quốc ngữ để "cải đạo Ky Tô cho toàn thể dân chúng" ở Đàng Trong và Đàng Ngoài nhưng chỉ cải đạo được cho chừng 6500 người Việt, con số không đáng kể.

Người Pháp sau khi chiếm Đông Dương đã không ủng hộ việc biến người Việt thành dân tộc Thiên Chúa Giáo.

Ngược lại, các lãnh đạo nền Cộng hòa Pháp khi đó nổi tiếng là chống tăng lữ (anti-clerical) và theo tinh thần giáo dục thế tục.

Họ đã đem Quốc ngữ dạy trong các trường dòng ra trường công lập cho toàn thể dân Việt, mở đường cho cách viết mới này trở thành phổ biến.

(Hoàng đế Bảo Đại và Bộ trưởng Thuộc địa Albert Sarraut tại Pháp năm 1933.)

Image may contain: 4 people, people smiling, people standing and suit

Bàn ra tán vào (0)

Comment




  • Input symbols

Kỷ niệm 100 năm chữ Quốc ngữ thay cho chữ Hán

Năm nay kỷ niệm 100 năm vua Khải Định chính thức bãi bỏ khoa cử Nho học và cho dùng chữ Quốc ngữ

Kỷ niệm 100 năm chữ Quốc ngữ thay cho chữ Hán

Năm nay kỷ niệm 100 năm vua Khải Định chính thức bãi bỏ khoa cử Nho học và cho dùng chữ Quốc ngữ

BBC News Tiếng Việt nói chuyện với bà Phạm Thị Kiều Ly, tiến sỹ Đại học Sorbonne Nouvelle, Pháp, về sự hình thành chữ Quốc ngữ qua các giai đoạn khác nhau, với đóng góp của các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, Pháp và người Công giáo Việt Nam từ thế kỷ 17 đến 1919.

Cuộc phỏng vấn do Nguyễn Giang thực hiện bên lề Hội thảo Viet-Studies tại Porto, Bồ Đào Nha tháng 7/2019.

Những người giúp chữ Quốc ngữ 'làm nên'

Nỗ lực tìm lại các nhân vật lịch sử đã đóng góp cho việc hình thành ký tự La Tinh của tiếng Việt luôn là việc cần làm và rất đáng khuyến khích.

Nhìn lại cuộc giao lưu Đông Tây ở Việt Nam, có lẽ ta cần tránh cả mặc cảm bài ngoại, đề cao người Việt quá mức cũng như tâm lý sùng bái các giáo sỹ người Âu.

Có ba lý do:
Một là việc tạo ra bộ mẫu tự La tinh cho tiếng Việt không có gì quá độc đáo, thậm chí xảy ra sau Trung văn khá lâu.

Hai là chính các nỗ lực của trí thức Việt Nam và chính sách tiến bộ, khoa học của chính quyền Pháp tại Đông Dương mới thực sự tạo đà cho chữ Quốc ngữ lan tỏa.

Ba là Đông Kinh Nghĩa Thục không đi tiên phong quảng bá Quốc ngữ mà chỉ xóa nốt rào cản tâm lý đã bị lạc hậu để trí thức bản địa yên tâm dùng Quốc ngữ.

La tinh hóa các tiếng ngoài châu Âu

Trong lịch sử ngôn ngữ, việc La tinh hóa (Romanisation) các tiếng ngoài châu Âu đã diễn ra khá nhiều và tiếng Việt không phải là biệt lệ.

Đến Trung Hoa vào cuối thế kỷ 16, nhà truyền giáo Matteo Ricci đã nhanh chóng soạn tự điển tiếng Trung bằng ký tự La tinh đầu tiên.

Sang đầu thế kỷ 17, ông cho xuất bản tại Bắc Kinh cuốn Tây Tự Kỳ Dị (Xizi Qiji - Miracle of Western Letters) bản tiếng Trung theo âm La Tinh.

Sách ra tại Bắc Kinh năm 1605, gần nửa thế kỷ trước khi cha Alexandre de Rhodes xuất bản ở Rome năm 1651 'Phép giảng tám ngày' tiếng Việt dạng La tinh và cuốn 'Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum'.

Cả Matteo Ricci và Michele Ruggieri đều dùng tiếng Bồ Đào Nha để phiên âm Hoa ngữ, như cách các giáo sỹ Bồ Đào Nha đầu tiên ghi ký âm tiếng Việt.

Sang năm 1626, một giáo sỹ dòng Tên khác, Nicolas Trigault (1577-1628) xuất bản cuốn 'Tây Nho Nhĩ Mục Tư (Xiru Ermu Zi) ở Hàng Châu.

Đến cuối thế kỷ 19, Thomas Wade và Herbert A. Giles soạn 'Chinese-English Dictionary' năm 1892, tạo chuẩn quốc tế cho Hoa ngữ dạng La tinh.

Sau này, Mao Trạch Đông cho tạo ra bộ bính âm (pinyin) ở CHND Trung Hoa nhưng ký âm Wade và Giles đến nay vẫn được dùng ở Hong Kong và Đài Loan.

Tại Ấn Độ, tiếng Hindi dạng Devanagari được học giả, nhà thống kê và quan chức thuộc địa người Scotland, William Hunter chuyển sang hệ La tinh cuối thế kỷ 19.

Hindi hệ Hunterian vẫn được chính phủ Ấn Độ ngày nay sử dụng và từng là chuẩn để các nước Nam Á nghiên cứu khi La tinh hóa tiếng của họ.

Vua Thái Lan hồi đầu thế kỷ 20 cũng cho soạn ra bộ chữ La tinh tiếng Thái, và tham khảo từ hệ Hunterian.

Việc La tinh hóa như thế không phải là quá khó khăn mà quan trọng hơn cả là môi trường chính trị, xã hội có thuận tiện để phể biến alphabet mới.

Ví dụ tiếng Ả Rập được người Pháp chuyển sang hệ La tinh nhưng bị phái dân tộc chủ nghĩa Ả Rập bác bỏ vì coi đó là một 'âm mưu Do Thái'.

Nay, giới trẻ Trung Đông lại dùng không chính thức tiếng Ả Rập hệ La tinh cho mạng xã hội vì giản tiện khi viết trên smartphone .

Còn tại Thổ Nhĩ Kỳ, cải cách ký tự thời Ataturk năm 1932 đã nhanh chóng 'Âu hóa' văn tự hệ giống tiếng Ả Rập để chuyển sang La tinh toàn bộ như ngày nay.

Các tiếng Trung Á từng đổi hai lần, từ ký tự Ả Rập sang Cyrillic thời Liên Xô để gần đây lại chuyển sang hệ La tinh, với Kazachstan là muộn nhất, sẽ xong năm 2025.

Các vị truyền giáo đã có công đầu tạo ra bộ chữ Việt hệ La tinh nhưng giả sử không có họ thì việc đó cũng hoàn toàn có thể được làm sau này.

Theo Britannica, Alexandre de Rhodes muốn dùng chữ Quốc ngữ để "cải đạo Ky Tô cho toàn thể dân chúng" ở Đàng Trong và Đàng Ngoài nhưng chỉ cải đạo được cho chừng 6500 người Việt, con số không đáng kể.

Người Pháp sau khi chiếm Đông Dương đã không ủng hộ việc biến người Việt thành dân tộc Thiên Chúa Giáo.

Ngược lại, các lãnh đạo nền Cộng hòa Pháp khi đó nổi tiếng là chống tăng lữ (anti-clerical) và theo tinh thần giáo dục thế tục.

Họ đã đem Quốc ngữ dạy trong các trường dòng ra trường công lập cho toàn thể dân Việt, mở đường cho cách viết mới này trở thành phổ biến.

(Hoàng đế Bảo Đại và Bộ trưởng Thuộc địa Albert Sarraut tại Pháp năm 1933.)

Image may contain: 4 people, people smiling, people standing and suit

BẢN TIN MỚI NHẤT

NƠI VƯỜN TÌNH. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Còn ngại ngùng hoa nở Nơi vườn tình trầm luân

Xem Thêm

Khẩu hiệu

Nước Mỹ không co' những khẩu hiệu như: "Hoa Kỳ muôn năm" hay: "Washington vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta"..., vậy mà vẫn là cường quốc số 1 thế giới

Xem Thêm

Thế giới hôm nay: 14/11/2019

Israel tăng cường các cuộc tấn công không quân và pháo kích vào dải Gaza, giết chết ít nhất 24 người, theo Bộ Y tế Palestine.

Xem Thêm

Điểm Tin Thứ Năm 14/11/2019

Dân biểu Liên bang Australia lên tiếng về bản án đối với ông Châu Văn Khảm (RFA)

Xem Thêm

“ Bần cùng sinh đạo tặc” - Lỗ trí Thâm

Nhân dịp 39 nguời Việt bị chết trong xe đông lạnh ở Anh

Xem Thêm

THẦY ƠI , ĐIỀU THẦY DẠY CHÚNG EM LÀ SAI HAY SAO ?

Nhớ hồi học đại học sư phạm , thầy giáo dạy chúng tôi rằng Mỹ và các nước tư bản là xứ giãy chết còn Việt Nam ta là thiên đường xhcn .

Xem Thêm

BÀN RA TÁN VÀO

Đề bài :Tái Lập Hiệp định Pari 1973

Tranh đấu cho VN là chuyện tùy thich của mỗi cá nhân..Còn hô hào tái lập hiệp định Paris ̃73 là một chuyên mơ giữa ban ngày cũa các ông chính khách salon....?? Hồi hiệp định còn hiệu lực, VC vi phạm rầm rầm, quốc tế còn No Care, huống hồ đã 44 năm qua mà mơ phục họat hiệp định này qủa thật là giấc mơ dài...?? Ai đủ tư cách để nói chuyện với quôc tế xin moi cái hiệp định đã cũ mèn... không ai còn quan tâm ra bàn cãi....?? Ai đứng tên quyên góp tiền ủng hộ mướn luật sư....?? có chắc ăn không mà thưa LHQ..?? xưa nay LHQ đã nổi tiếng là cơ quan NATO cho những việc hệ trọng..chỉ giỏi đem tiền bá tánh đi làm từ thiện.....Mỹ đòi gia6i tan LHQ là một ý nghĩ hợp thời....!!!!

Xem Thêm

Đề bài :Thích Trí Quang - Hà Thượng Thủ

Tên hắn Trí Quang, trí hắn quàng Vì làm theo hắn, nước tan hoang Tu không nên nết, ham quyền lực Yêu nước đầu môi, dạ ngoại bang Chống Diệm ra mưu đi sát hại Xui Minh bày kế phải đầu hàng Bàn thờ hắn đẩy ra đường phố Thử hỏi Phật nào độ kẻ gian? Nguyên Bá Chổi

Xem Thêm

Đề bài :Thích Trí Quang - Hà Thượng Thủ

Tên hắn Trí Quang, trí hắn quàng Vì làm theo hắn, nước tan hoang Tu không nên nết, ham quyền lực Yêu nước đầu môi, dạ ngoại bang Chống Diệm ra mưu đi sát hại Xui Minh bày kế phải đầu hàng Bàn thờ hắn đẩy ra đường phố Thử hỏi Phật nào độ kẻ gian? Nguyên Bá Chổi

Xem Thêm

Đề bài :Thích Trí Quang - Hà Thượng Thủ

Tên hắn Trí Quang, trí hắn quàng Vì làm theo hắn, nước tan hoang Tu không nên nết, ham quyền lực Yêu nước đầu môi, dạ ngoại bang Chống Diệm ra mưu đi sát hại Xui Minh bày kế phải đầu hàng Bàn thờ hắn đẩy ra đường phố Thử hỏi Phật nào độ kẻ gian?

Xem Thêm

Đề bài :Tái Lập Hiệp định Pari 1973

Trong 1 lần về thăm lại nơi chôn rau cắt rốn trước khia quá già,tôi đã quan sát và nói chuyện với vài người bà con vẫn còn sống tại miền Bắc sau 75,tôi đã có ý định viết về cái ý tưởng này.Bởi vì hầu hết dân miền Bắc vẫn còn tin vào chế độ CS nên chuyện thống nhất như hiện nay chỉ là chuyện cưỡng bức,chỉ là chuyện cả vú lấp miệng em.Dĩ nhiên cưỡng bức là ý nghĩ của miền Nam,còn miền Bắc thì ok.Mà chuyện dân Bắc tin và phù trợ chế độ CS nói về phương diện cuộc sống, chúng ta ko trách họ được,cũng tựa như chuyện họ mừng ngày 30/4 như ngày giải phóng cũng hoàn toàn đúng,vì nếu ko có ngày 30/4 thì dân Bắc vẫn còn lầm than và tệ hơn nữa là có thể họ đã là vợ những tên Chệt ghẻ rồi vì chiến tranh đã cướp đi những thanh niên VN,còn ai để mà làm chồng họ? Nói khác đi,ngày 30/4 đã giải phóng dân Bắc khỏi nạn diệt vong và nghèo đói,nhưng nó lại tàn phá cả miền Nam thịnh vượng và tự do. Đó là cái mâu thuẫn tự nhiên gây ra bởi sự chiến thắng của VC.Nếu VNCH là kẻ chiến thắng thì chắc không có hiện tượng này.

Xem Thêm

Đề bài :Tái Lập Hiệp định Pari 1973

Trong 1 lần về thăm lại nơi chôn rau cắt rốn trước khia quá già,tôi đã quan sát và nói chuyện với vài người bà con vẫn còn sống tại miền Bắc sau 75,tôi đã có ý định viết về cái ý tưởng này.Bởi vì hầu hết dân miền Bắc vẫn còn tin vào chế độ CS nên chuyện thống nhất như hiện nay chỉ là chuyện cưỡng bức,chỉ là chuyện cả vú lấp miệng em.Dĩ nhiên cưỡng bức là ý nghĩ của miền Nam,còn miền Bắc thì ok.Mà chuyện dân Bắc tin và phù trợ chế độ CS nói về phương diện cuộc sống, chúng ta ko trách họ được,cũng tựa như chuyện họ mừng ngày 30/4 như ngày giải phóng cũng hoàn toàn đúng,vì nếu ko có ngày 30/4 thì dân Bắc vẫn còn lầm than và tệ hơn nữa là có thể họ đã là vợ những tên Chệt ghẻ rồi vì chiến tranh đã cướp đi những thanh niên VN,còn ai để mà làm chồng họ? Nói khác đi,ngày 30/4 đã giải phóng dân Bắc khỏi nạn diệt vong và nghèo đói,nhưng nó lại tàn phá cả miền Nam thịnh vượng và tự do. Đó là cái mâu thuẫn tự nhiên gây ra bởi sự chiến thắng của VC.Nếu VNCH là kẻ chiến thắng thì chắc không có hiện tượng này.

Xem Thêm

Đề bài :Ai đã ra lệnh giết ông Ngô Đình Diệm? Tại sao? - Phan Đức Minh

Kinh Phật :'Muốn biết nhân Quá Khứ, nhìn quả Hiện Tai. NHÂN gieo Hiện Tại, chính là QUẢ trong Tương Lai".Ác nghiệp đã gieo, trốn đi đâu cho thoát?

Xem Thêm

Đề bài :ĐI ĂN PHỞ - DODUYNGOC

Kakaka, Đoạn kết hay và chí lý quá ... không tiền không có phở, không tiền gái VN kẹp cứng không có hở !!!

Xem Thêm

Đề bài :MỎ NEO HKMH NGA -Trọng Nghĩa

Nghèo đói là căn bản của 1 nước CS,thế nên tham nhũng là phương tiện duy nhất để cán bộ CS có ăn.Trong khi tại các nước tư bản,nạn tham nhũng sẽ giết chết chế độ,thì ngược lại nạn tham nhũng có vẻ như đang làm chế độ CS vững mạnh hơn.Các nhà nghiên cứu cần quan sát hiện tượng này.

Xem Thêm

TIN MỚI

Khẩu hiệu

Nước Mỹ không co' những khẩu hiệu như: "Hoa Kỳ muôn năm" hay: "Washington vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta"..., vậy mà vẫn là cường quốc số 1 thế giới

Xem Thêm

Thế giới hôm nay: 14/11/2019

Israel tăng cường các cuộc tấn công không quân và pháo kích vào dải Gaza, giết chết ít nhất 24 người, theo Bộ Y tế Palestine.

Xem Thêm

Điểm Tin Thứ Năm 14/11/2019

Dân biểu Liên bang Australia lên tiếng về bản án đối với ông Châu Văn Khảm (RFA)

Xem Thêm

“ Bần cùng sinh đạo tặc” - Lỗ trí Thâm

Nhân dịp 39 nguời Việt bị chết trong xe đông lạnh ở Anh

Xem Thêm

THẦY ƠI , ĐIỀU THẦY DẠY CHÚNG EM LÀ SAI HAY SAO ?

Nhớ hồi học đại học sư phạm , thầy giáo dạy chúng tôi rằng Mỹ và các nước tư bản là xứ giãy chết còn Việt Nam ta là thiên đường xhcn .

Xem Thêm

SÓNG SÔNG. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Đôi bờ vẫn một dòng sông Nước đầy hay tại vơi lòng thiết tha

Xem Thêm

Dân tộc Việt: 10 sự khốn nạn

Chưa bao giờ trong lịch sử đất nước và dân tộc, người Việt lại khổ như ngày hôm nay.

Xem Thêm

Người Mỹ gầy đến nỗi chỉ còn lại 18 kg

nhưng chồng cô vẫn không hề bỏ rơi mà ở bên cô suốt 10 năm trời, đã làm xúc động người đọc.

Xem Thêm

Điểm Tin Thứ Tư 13/11/2019

Xem xét xếp hạng di tích Nhà thờ và Tu viện Thủ Thiêm (RFA)

Xem Thêm

Thích Trí Quang - Hà Thượng Thủ

Thử hỏi Phật nào độ kẻ gian ?

Xem Thêm