Quả bom nổ chậm

Chiến tranh Iran bước sang tuần lễ thứ sáu. Cho đến sáng 06/04/2026, Teheran vẫn kiểm soát tình hình tại eo biển Hormuz. Mỗi tàu chở hàng hay tàu dầu của quốc tế được phép đi qua cửa biển này đều được truyền thông quốc tế đưa tin như thể là một sự kiện nổi bật trong ngày, cho dù tại Washington tổng thống Donald Trump hôm 30/03/2026 khẳng định là nhờ ông mà Teheran đồng ý mỗi ngày cho phép 20 tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế báo động, chiến tranh Trung Đông đang « gây ra một sự xáo trộn lớn nhất trong lịch sử » của ngành dầu hỏa toàn cầu. Khí đốt từ các quốc gia Vùng Vịnh, mà Qatar là nguồn cung cấp lớn nhất, bảo đảm 20 % cho thế giới cũng đã bị kẹt ở « bên kia » cửa biển Hormuz, không đến được tay các khách hàng. Nhiều cơ sở năng lượng của các quốc gia trong Vịnh Ba Tư như Bahrein, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất … bị trúng drone Iran, nhiều nhà máy phải tạm ngừng hoạt động. Việc sửa chữa phục hồi khả năng sản xuất sẽ phải mất nhiều năm.

Theo ngân hàng Mỹ Goldman Sachs, trong một tháng chiến tranh, số lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm 94 %. Giá của tất cả loại hàng hóa trong chuỗi cung ứng đã tăng, nhưng ngân hàng Mỹ cảnh báo khó khăn đang ở trước mắt, tình hình sẽ nghiêm trọng hơn trong những tháng tới, khi mà dự trữ năng lượng trên thế giới giảm dần, « tình trạng khan hiếm dầu sắp lan rộng theo một trình tự từ đông sang tây trong suốt tháng 4/2026 ». Sự khan hiếm này đã « bắt đầu được cảm nhận tại châu Á », Châu Âu là chặng kế tiếp trước khi lan tới Hoa Kỳ. Giữa tháng 3/2026, chỉ 2 tuần sau khi Washington và đồng minh Israel tấn công Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, cũng Goldman Sachs đã dự phóng « trong 12 tháng tới, xác xuất Mỹ lâm vào suy thoái tăng thêm 30 % ».

Vết dầu loang

Lý do là các chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã bị căng thẳng ở Hồng Hải từ cuối 2024 làm suy yếu, nay lại chịu thêm một áp lực mới, vì các phí tổn vận chuyển, bảo hiểm gia tăng. Chiến tranh Trung Đông lần này trực tiếp nhắm vào nhiều ngành, từ hàng không, hóa chất, đến công nghiệp nhựa và nông nghiệp. Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu của các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới tăng mạnh. Ngược lại các tập đoàn vận tải, hàng không, du lịch lao dốc.

Bên cạnh khủng hoảng năng lượng, còn phải kể đến nguy cơ chuỗi sản xuất của thế giới bị đứt quãng như hồi đại dịch Covid 19. Vào lúc mà hàng ngàn tàu chở hàng bị kẹt ở eo biển Hormuz, nhiều nước, từ Trung Quốc đến Nhật Bản, từ Ý cho đến Thổ Nhĩ Kỳ … bắt đầu lo thiếu nguyên phân bón, thiếu đồng kẽm… Trung Quốc là nguồn sản xuất nhôm lớn nhất thế giới thế nhưng nền công nghiệp xe hơi nước này vẫn phải nhập khẩu nhôm của Bahrain, Qatar hay Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất.

Khủng hoảng « âm thầm »

Bên cạnh dầu mỏ, chiến tranh ở Iran còn đang « âm thầm » làm dấy lên một cuộc khủng hoảng về khoáng sản và những nguyên liệu thiết yếu. Báo tài chính The Wall Street Journal nêu rõ «  việc phong tỏa eo biển Hormuz không chỉ đe dọa dầu mỏ mà còn ảnh hưởng đến các nguyên liệu quan trọng như lưu huỳnh và heli, thiết yếu cho công nghiệp, quốc phòng và công nghệ cao. Khí heli không thể thiếu để làm lạnh thiết bị sản xuất chất bán dẫn, đặc biệt liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào loại khí này là Hàn Quốc hay Đài Loan.

Theo tạp chí chuyên về các vấn đề quốc phòng Defense Express, khoảng 41% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Lưu huỳnh là thành phần không thể thiếu để sản xuất axit sunfuric, dùng trong quá trình tinh chế đồng. Thiếu lưu huỳnh, toàn bộ ngành vi điện tử sẽ lung lay. Cho nên từ đầu chiến tranh Iran đến nay, giá lưu huỳnh đã tăng từ 30 đến 50%.

Tất cả những lý do nói trên giải thích vì sao tổng thống Hoa Kỳ đang nóng ruột đòi Iran mở cửa eo biển Hormuz. Ông Donald Trump gia hạn cho Iran đến 20 giờ, giờ bờ đông nước Mỹ ngày Thứ Ba, 07/04/2026 để mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải chịu « những thiệt hại không thể đảo ngược ». Trước mắt, Teheran vẫn tiếp tục nhắm vào các cơ sở năng lượng của các nước trong khu vực. 

Theo nhật báo Mỹ, Trung Quốc đã gửi thông báo cho các phi công và các cơ quan hàng không về “các mối nguy hiểm hoặc các hạn chế tạm thời”, từ ngày 27/03 đến ngày 06/05, tại khu vực cách Đài Loan hơn 100km về phía bắc. Thông báo cho biết hàng không dân sự không bị ảnh hưởng, nhưng khuyến cáo các máy bay phải phối hợp khi di chuyển qua khu vực này.

Theo ông Ray Powell, giám đốc dự án SeaLight của đại học Standfort, chuyên theo dõi hoạt động hàng hải của Trung Quốc, thông báo nói trên “cho thấy những hạn chế này không phải là nhằm tổ chức một cuộc tập trận, mà thể hiện tư thế sẵn sàng hoạt động liên tục và Bắc Kinh thấy không cần phải giải thích”. Nếu vùng không phận này thực sự “được dành cho các cuộc tập trận thì Bắc Kinh đã thay đổi đáng kể cách kiểm soát không phận, như là một công cụ phát tín hiệu quân sự”.

Hiện bộ Quốc Phòng và Cơ quan Hàng Không Dân sự Trung Quốc chưa đưa ra thông báo chính thức nào và cũng không trả lời báo chí. Theo giới chuyên gia, khu vực không phận bị hạn chế nằm giữa Hoàng Hải và Biển Hoa Đông, cho thấy “Bắc Kinh đang nhắm vào Nhật Bản, muốn răn đe các đồng minh của Mỹ và làm suy yếu ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại khu vực Ấn Độ Thái Bình Dương”. Trung Quốc được cho là đang gia tăng các hoạt động quân sự, trong bối cảnh Hoa Kỳ dồn nguồn lực vào cuộc chiến ở Trung Đông.

Ông Christopher Sharman, giám đốc Viện Nghiên cứu Hàng hải Trung Quốc thuộc Học viện Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ, trả lời The Wall Street Journal, khẳng định Trung Quốc có thể diễn tập quân sự tại khu vực không phận nói trên, tương tự như các cuộc tập trận trước đó, nhằm kiểm soát các tuyến đường mà quân đội Mỹ có thể sử dụng nếu chiến tranh Đài Loan nổ ra.

Trang Ynet News dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho hay vụ tấn công trên diễn ra tiếp sau vụ tập kích của quân Israel vào một cơ sở hóa dầu lớn khác ở tỉnh Khuzestan, miền nam Iran hồi tuần trước. Theo ông Katz, 2 cơ sở trên chịu trách nhiệm cho khoảng 85% sản lượng hóa dầu xuất khẩu của Iran và hiện đã ngừng hoạt động.

Ông Katz tuyên bố cuộc tấn công là đòn giáng mạnh về kinh tế, khiến Iran thiệt hại hàng chục tỷ USD lợi nhuận từ hóa dầu. Israel cho rằng lợi nhuận đó được sử dụng để tài trợ cho quân đội Iran. 

Hãng tin WANA của Iran dẫn lời ông Ehsan Jahaniyan, Phó Thống đốc phụ trách các vấn đề chính trị, an ninh và xã hội của tỉnh Bushehr cho biết 2 cơ sở hóa dầu là Jam và Damavand ở khu Pars đã bị không kích. Quan chức này nói thêm, hiện chưa có báo cáo về thương vong và các thông tin chi tiết hơn sẽ được công bố sau. 

Israel tiêu diệt Tư lệnh Lực lượng tinh nhuệ Quds của Iran

IDF hôm nay (6/4) thông báo đã loại bỏ ông Asghar Bagheri, người giữ chức Tư lệnh Đơn vị đặc nhiệm thuộc Lực lượng Quds của Iran từ năm 2019. Đây là quan chức mới nhất trong số nhiều quan chức cấp cao thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thiệt mạng kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra vào tháng 2. 

Theo IDF, ông Bagheri từng nắm giữ một loạt các vị trí cấp cao trong lực lượng Quds, tham gia các cuộc tấn công nhắm vào người Israel và Mỹ trên toàn thế giới. Dưới sự chỉ huy của ông Bagheri, đơn vị đặc nhiệm trên cũng đã tiến hành các hoạt động nhắm vào binh lính IDF ở biên giới Syria - Israel.

Lực lượng Quds chuyên thực hiện các nhiệm vụ ở nước ngoài như một phần của IRGC. Tehran chưa đưa ra bình luận nào về tuyên bố của Israel.

Ngoại trưởng Iran cảnh báo đáp trả

Theo hãng tin CNN, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 6/4 nói với người đồng cấp Pháp rằng những cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng của Iran sẽ gây ra hậu quả vượt ra ngoài phạm vi của Iran và khu vực. 

Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot, ông Araghchi cũng lên án Tổng thống Mỹ Donald Trump vì phát động cuộc xung đột với Iran. "Ông Trump đã dọa tấn công các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng dân sự khác của Iran. Hậu quả của tình huống như vậy sẽ không chỉ giới hạn ở Iran và khu vực, mà còn gây ra những tác động tàn phá đối với năng lượng và nền kinh tế toàn cầu. Trách nhiệm sẽ hoàn toàn thuộc về các quan chức Mỹ và những kẻ gây hấn".

Ngoại trưởng Iran nói thêm, nếu bất kỳ cuộc tấn công nào xảy ra, Iran sẽ “phản ứng quyết đoán và toàn diện”. 

Theo Kyiv Independent, máy bay không người lái (UAV) Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Lukoil ở thành phố Kstovo của Nga và một kho chứa dầu ở tỉnh Leningrad vào ngày 5/4. Robert "Madyar" Brovdi, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái của Ukraine đã xác nhận thông tin trên. 

Vụ tấn công diễn ra khi giới chức Ukraine thừa nhận các đồng minh nước ngoài đã yêu cầu Kiev tạm dừng không kích bằng UAV vào các nhà máy lọc dầu Nga khi cuộc xung đột Mỹ, Israel và Iran đẩy giá nhiên liệu trên toàn thế giới lên cao. 

Các quan chức Nga tại tỉnh Nizhny Novgorod và Leningrad cho biết, UAV của Ukraine đã gây thiệt hại cho các cơ sở lọc dầu và đường ống dẫn dầu. Gleb Nikitin, thống đốc tỉnh Nizhny Novgorod nói: "Đêm qua, lực lượng phòng không đã đẩy lùi cuộc tấn công của 30 UAV. Do mảnh vỡ rơi xuống, hai cơ sở của nhà máy lọc dầu Lukoil-Nizhegorodnefteorgsintez bị hư hại". 

Theo ông Alexander Drozdenko, thống đốc tỉnh Leningrad, một đường ống dẫn dầu gần cảng Primorsk đã bị hư hại do mảnh vỡ của UAV. Ảnh và video được đăng tải trên mạng xã hội cho thấy những ngọn lửa lớn bốc lên từ nhà máy lọc dầu. 

Nhà máy lọc dầu Lukoil, từng là mục tiêu của các cuộc tấn công từ Ukraine, nằm cách biên giới Ukraine khoảng 800km. Cảng dầu Primorsk cũng bị Ukraine tấn công trong những tuần gần đây, với các cuộc tấn công diễn ra liên tiếp trong nhiều đêm cuối tháng 3.

Ukraine thường xuyên tấn công các mục tiêu quân sự và công nghiệp ở Nga bằng UAV tầm xa, trong đó các nhà máy lọc dầu là mục tiêu thường xuyên. Kiev coi những cơ sở này là mục tiêu quân sự hợp lệ với lập luận rằng chúng cung cấp nhiên liệu và tài chính cho chiến dịch quân sự của Nga.