Ngày 29 Tháng Giêng năm 2026, Tổng Thống Mỹ Donald Trump tuyên bố việc London muốn thắt chặt quan hệ với Trung Quốc có thể dẫn đến nhiều nguy hiểm cho nước Anh.

Tuyên bố này của ông Trump được đưa ra khi Thủ Tướng Anh Keir Starmer đang trong chuyến công du TQ. Trong cuộc hội đàm kéo dài hơn 3 giờ với Chủ Tịch Tập Cận Bình, ông Starmer kêu gọi xây dựng mối quan hệ toàn diện hơn giữa hai nước  qua việc mở rộng tiếp cận thị trường, giảm thuế quan và các thỏa thuận đầu tư.

Không thấy TT Trump giải thích về tuyên bố của mình. Nhưng có thể xem phát biểu của Bộ Trưởng Thương Mại Mỹ Howard Lutnick như một lời giải thích, khi ông này cho rằng những nỗ lực của ông Starmer với TQ khó có thể thành công. “TQ là những  nhà xuất khẩu giỏi nhất, và họ rất khó tính khi bạn muốn xuất khẩu sang nước họ”, ông Lutnick nói.

Chưa rõ lời của các ông Trump và Lutnick sẽ đúng tới mức nào. Nhưng nhân việc này, nhiều người lại nhớ tới lời của Thủ Tướng Canada Mark Carney khi ông cho rằng “Hầu như không còn gì bình thường ở Mỹ”. Cụ thể là khi được hỏi về triển vọng đàm phán thương mại với Washington, ông Carney đã nhấn mạnh rằng : “Thế giới đã thay đổi, Washington đã thay đổi. Hầu như không còn gì bình thường ở Mỹ nữa”.

Trước đó, trong bài phát biểu tại Davos hôm 20 Tháng Giêng, ông Mark Carney kêu gọi các nước chấp nhận sự kết thúc của trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ mà Mỹ từng dẫn dắt. Ông này viện dẫn các chính sách thuế quan của chính quyền Trump như một minh chứng.

Hẳn nhiều người phải đồng ý với ông Carney khi ông cho rằng “hầu như không còn gì bình thường ở Mỹ nữa”. Và khi ông nói ‘thế giới đã thay đổi, Washington đã thay đổi”, thì người ta đều hiểu rằng vì Washington đã thay đổi nên thế giới cũng phải thay đổi cho phù hợp. Vì lẽ đó, ông Carney đã thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thương mại, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, đối tác hiện chiếm 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Mỹ - Mexico – Canada (USMCA). Lập luận của ông Mark Carney đến từ việc Washington áp thuế với nhiều hàng hóa chủ lực của Canada. Trước đó, TT Trump từng tuyên bố Mỹ “không cần USMCA”, cho rằng hiệp định này không còn phù hợp.

Nhưng đâu chỉ Anh hay Canada có căng thẳng quan hệ với Mỹ, mà cả EU cũng vậy. Do những vấn đề lịch sử, EU luôn xem trọng mối quan hệ với Mỹ hơn là TQ, dù quan hệ giữa EU với có không ít những bất đồng. Nhưng từ khi ông Trump trở lại Tòa Bạch Ốc, những bất đồng giữa Mỹ và EU ngày càng lớn, buộc EU phải nhìn nhận lại quan hệ của họ với TQ.

Khi cựu Tổng Thống Obama tuyên bố “xoay trục sang Châu Á”, EU đã lo ngại Washington sẽ giảm sự quan tâm đến EU. Vì thế EU phải xây dựng chiến lược toàn cầu của riêng mình để đối phó với bối cảnh địa chính trị đang thay đổi, trong đó Châu Á, mà trọng tâm là TQ, được xem là ưu tiên.

Giờ đây, trước những chính sách mới của  Washington đối với thế giới, EU phải xem trọng mối quan hệ với TQ, đặc biệtt rong lĩnh vực kinh tế. Trong khi chính quyền Trump ngày càng tỏ ra khắt khe với những tiêu chí của toàn cầu hóa thương mại, EU và TQ nhìn ra họ có chung lợi ích trong việc duy trì một hệ thống thương mại đa phương ổn định. Không chỉ với TQ, EU còn muốn thúc đẩy quan hệ với các đối tác khác trong khu vực như Nhật, Hàn, Australia.

Sự bất đồng giữa Mỹ với các đồng minh truyền thống được tin là đang trở nên ngày càng tồi tệ. Nhiều người cho rằng đó là lỗi của Mỹ, hơn là của các đồng minh. Bởi Washington đã thay đổi thì thế giới cũng phải thay đổi. Trước khi trách cứ đồng minh là thế này thế nọ, Washington nên trách cứ mình trước. Chính quyền của Tổng Thống Donald Trump cần tỉnh táo để suy ngẫm về lời của ông Mark Carney: “Hầu như không còn gì bình thường ở Mỹ nữa”.

 TRẦN THẾ KỶ