Tính đến ngày 01/04/2026, một tháng kể từ khi nổ ra xung đột tại Trung Đông, Iran huy động tên lửa đạn đạo và drone nhắm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại từ Bahrain đến Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, từ Qatar, Koweit, đến Ả Rập Xê Út. Các nhà máy dầu và cơ sở năng lượng của các nước trong vùng cũng đã là những mục tiêu bị nhắm tới.

Mỗi ngày các vương quốc chung quanh Vịnh Ba Từ đều thông báo huy động các hệ thống phòng không rất đắt tiền để bắn chận tên lửa và nhất là drone chế tạo với giá rẻ của Iran. Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã hứng chịu gần 2.000 drone Iran trong 4 tuần lễ đầu chiến sự, hơn 400 tên lửa đạn đạo. Koweit, nơi Bộ Tư Lệnh Trung Tâm Hoa Kỳ Centcom đặt tổng hành dinh, đã liên tiếp bị tấn công bất chấp thái độ trung lập. Riêng với Qatar thì ngoài việc bảo vệ căn cứ không quân lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông, Al Udeid, chính quyền Doha còn phải huy động các hệ thống phòng không tối tân nhất, đắt đỏ nhất để bảo đảm an ninh cho các mỏ khí đốt, cho các nhà máy năng lượng.

Theo báo cáo Military Balance 2026 của Viện Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế IISS trong năm 2025 « trung bình các quốc gia trong Vùng Vịnh và Bắc Phi dành đến 4,5 % GDP cho ngân sách quốc phòng ». Với gần 80 tỷ đô la một năm, Ả Rập Xê Út có ngân sách phòng thủ lớn thứ 7 trên thế giới và cũng là một trong những nước hiếm hoi huy động hơn 5,5 % GDP cho các chi phí quân sự. Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, Thụy Điển, SIPRI trong báo cáo mới nhất ghi nhận : 3 trong số 10 quốc gia nhập khẩu vũ khí nhiều nhất trên hành tinh là các nước trong Vùng Vịnh (Qatar hạng 3, Ả Rập Xê Út hang tư và Koweit hạng 10).

Dự thống trị lâu đời của Mỹ

Các quốc gia Vùng Vịnh là những khách hàng lớn nhất của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ. Thực tế đó đã được củng cố thêm từ nhiệm kỳ đầu của tổng thống Donald Trump. Năm 2017 Ả Rập Xê Út thông báo một loạt hợp đồng 106 tỷ đô la để trang bị vũ khí và thiết bị quân sự của Mỹ, cho dù trên thực tế mãi tới khi ông Trump rời Nhà Trắng đầu 2021 chỉ có gần 15 tỷ đô la đã được thực hiện. Giữa tháng 5/2025 tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump nhân vòng công du ba nước Vùng Vịnh, Riyad đã ký  thêm 142 tỷ đô la hợp đồng với cac tập đoàn công nghiệp quốc phòng của Mỹ. Tại Doha, lãnh đạo Qatar thông qua hợp đồng nhập khẩu 42 tỷ đô la vũ khí với Hoa Kỳ trong đó bao gồm từ hệ thống phòng không THAAD đến drone, drone biển, tên lửa, chiến đấu cơ, máy bay vận tải …

Tuy nhiên, từ đầu thập niên 1990 các nước trong Vùng Vịnh đã bắt đầu đa dạng hóa các nguồn cung cấp. Các nhà sản xuất của châu Âu, đặc biệt là từ Pháp từng bước chinh phục được thêm thị trường này. Từ đầu nhiệm kỳ tổng thống năm 2017, Emmanuel Macron tiếp tục chính sách chinh phục các đối tác trong vùng Vịnh của người tiền nhiệm François Hollande. Pháp đã tranh thủ xuất khẩu chiến đấu cơ cho Qatar, cung cấp xe bọc thép, …. Trong giai đoạn 2012-2016 Qatar thậm chí đã qua mặt Ả Rập Xê Út để trở thành khách hàng lớn nhất của Pháp trong khu vực.   

Trả lời RFI tiếng Việt, chuyên gia về công nghiệp quốc phòng, Kévin Martin, Qũy Nghiên Cứu Chiến Lược FRS phân tích thêm : Trong giai đoạn hậu chiến tranh Iran, các nước Vùng Vịnh sẽ phải phục hồi lượng vũ khí đã có, cần điểu chỉnh lại chính sách phòng thủ trước một thực tế là đã phải huy động những phương tiện rất tối tân và tốn kém đôi khi chỉ để chận drone rẻ tiền của Iran. Vẫn theo ông Kevin Martin, các nước Vùng Vịnh lại càng cần đa dạng hóa các nguồn cung cấp hơn bao giờ hết.

Kévin Martin : « Chúng ta đã thấy hệ thống phòng không của các quốc gia trong Vùng Vịnh đã bị cuộc chiến này thách thức. Iran huy động từ drone Shahed đến tên lửa đạn đạo nhắm vào các nước lân cận, khiến các hệ thống phong không của các quốc gia này bị quá tải. Trường hợp xảy ra lần này là một cuộc đọ sức bất tương xứng : trong lúc Iran tấn công bằng drone rẻ tiền, thì các nước Vùng Vịnh phải huy động các hệ thống phòng không rất đắt đỏ mua được của Mỹ ra để tự vệ. Một điểm khác cũng rất quan trọng đó là các nước trong Vịnh Ba Tư đã phải cầu cứu đến các đối tác, các nhà cung cấp vũ khí cho minh đến để trợ giúp. Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã có thể trông cậy vào các thiết bị của Pháp. (...)

Trong trường hợp cụ thể của các nước Vùng Vịnh, họ chủ yếu trang bị vũ khí và thiết bị quân sự của Mỹ. Chúng ta biết nhiều đến hệ thống Patriot. Nhưng sau giai đoạn chiến sự lần này thì các nước trong khu vực sẽ phải nhập khẩu thêm vũ khí để thay thế cho những thiệt hại vừa qua. Đặc biệt là phải nhập khẩu thêm tên lửa không đối không, mua thêm các loại thiết bị vận tải như là trực thăng …»

Pháp có những lợi thế nào để chinh phục thị trường Trung Đông ? 

Kévin Martin : «Từ thập niên 1990 các nước trong Vùng Vịnh theo đuổi chính sách mua sắm các thiết bị quân sự kèm theo điều khoản chuyển giao công nghệ để từng bước xây dựng mạng lưới công nghiệp quốc phòng cho các quốc gia này. Với chiến tranh Trung Đông lần này chúng ta thấy rõ các phương tiện phòng thủ tối tân do Mỹ cung cấp được huy động để đối phó với tên lửa đạn đạo, với drone Shahed của Iran … Thành thử trong tương lai các quốc gia này sẽ phải đánh giá lại chính sách phòng thủ để thích nghi với những loại vũ khí kiểu mới.

(...) Pháp là một đối tác lâu đời với khu vực này, đặc biệt là với Các Tiều Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, với Ả Rập Xê Út từ đầu thập niên 1990. Pháp cung cấp chiến xa cho các đối tác tại Trung Đông, tăng cường hợp tác trong giai đoạn 2015-2021 qua một loạt các chương trình trong lĩnh vực hàng không quân sự, cung cấp chiến đấu cơ Rafale cho từ Qatar đến Ai Cập, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất … Điểm mạnh của các tập đoàn Pháp là họ chú trọng vào mối đối tác chiến lược. Thí dụ như trong chiến tranh Iran lần này, Paris không trực tiếp tham chiến nhưng hỗ trợ các khách hàng mua thiết bị của Pháp bị Iran tấn công. Điểm mạnh thứ nhì là các tập đoàn châu Âu nói riêng, của Pháp nói chung sẵn sàng chia sẻ công nghệ với khách hàng. Sau cùng Pháp cũng có khuynh hướng tổ chức các cuộc tập trận chung, vừa để phối hợp vừa để đào tạo cho các đối tác mua thiết bị của mình »

Nhà nghiên cứu Pháp lưu ý bên cạnh các tập đoàn châu Âu, của Pháp thì Trung Quốc và Hàn Quốc ngày càng trở thành những đối tác của các nước tại Trung Đông. Kevin Martin giải thích :

Kévin Martin : « Có một đặc điểm là tất cả các nước trong khu vực Vịnh Ba Tư đều là những nguồn nhập khẩu vũ khí vì không có các nhà máy sản xuất trên lãnh thổ của mình. Nhưng gần đây họ bắt đầu theo đuổi một chính sách khác với mục đích phát triển nền công nghiệp quốc phòng, để bớt phụ thuộc vào vũ khí nhập khẩu của các quốc gia khác. Đương nhiên để đạt được mục đích này, họ cần trông cậy vào các đối tác truyền thống như là Mỹ và châu Âu. Trung Quốc bắt đầu chen chân vào trị trường Trung Đông, qua một số hợp đồng với Ả Rập Xê Út … Ngoài ra còn phải kể đến một số các nhà cung cấp đang trỗi dậy. Tôi muốn nói đên Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ …

Trong một thời gian dài, các nước Vùng Vịnh đã tìm cách đa dạng hóa các nguồn cung cấp, và đã hướng tới  các nhà sản xuất châu Âu. Nhưng từ thời chính quyền Trump 1, họ tập trung trở lại vào việc mùa vũ khí của Mỹ. Trong giai đoạn 2020-2024, hơn 50 % tổng kim ngạch nhập khẩu vũ khí và thiết bị quân sự của các quốc gia ở Trung Đông là các khoản giao dịch với Hoa Kỳ. Nhưng sau chiến tranh lần này, chắc chắn là các nước trong vùng sẽ tìm các đối tác khác ngoài Mỹ. Châu Âu, Hàn Quốc và cả Trung Quốc cùng có nhiều cơ hội. Năm 2022 Seoul đã ký nhiều hợp đồng trang bị hệ thống phòng không cho các nước trong vùng Vịnh Ba Tư ».

Vào lúc công luận quốc tế chỉ tập trung vào chiến sự tại Iran, Liban, vào eo biển Hormuz thì ở hậu trường, tại các quốc gia dầu hỏa và khí đốt của Trung Đông, đang hình thành một chiến lược phong thủ, một sự xếp đặt khác cho một mối liên minh và quốc phòng khác cho những thập niên sắp tới.

Tờ Kyiv Post ngày 14/4 đưa tin Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb mới đây đưa ra nhận định về tình hình tiền tuyến Ukraine, khẳng định Kiev đang ở "vị thế tốt nhất kể từ đầu xung đột".

"Ukraine đang ở vị thế tốt nhất mà họ từng có. Trên tiền tuyến, cán cân đang nghiêng một chút về Kiev khi tỷ lệ thương vong của Nga cao hơn. Ngoài ra, Ukraine đã gia tăng đáng kể phạm vi tác chiến khi liên tục tập kích hạ tầng năng lượng ở sâu bên trong lãnh thổ Nga. Tại một số thời điểm, số lượng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa do Ukraine phóng sang Nga thậm chí còn lớn hơn chiều ngược lại", ông Stubb cho biết.

Dù đưa ra đánh giá tích cực về trạng thái của Ukraine nhưng Tổng thống Stubb cho rằng các bên sẽ khó đạt được một thoả thuận hoà bình trong năm nay, bởi các bất đồng chính về lãnh thổ vẫn chưa được giải quyết. Ngoài ra, nhà lãnh đạo Phần Lan cũng cho rằng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cần nhìn nhận lại vai trò của Ukraine trong cấu trúc an ninh phương Tây.

"Chúng ta từng coi việc hỗ trợ Ukraine là hành động thiện chí đơn thuần, nhưng có lẽ đã đến lúc cần đánh giá lại. Có lẽ không phải thế giới đang giúp Ukraine, mà chính thế giới, đặc biệt là phương Tây, đang cần Ukraine nhiều hơn", ôngg Stubb nói.

Cũng theo Tổng thống Phần Lan, kinh nghiệm đối phó với UAV của Nga đã tạo ra một "lá bài tẩy" dành riêng cho Ukraine, trong bối cảnh các quốc gia Vùng Vịnh có thể cần tới chuyên môn của các lực lượng Kiev để ngăn chặn UAV của Iran.

Theo tờ The Nation, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 14/4 đã có cuộc gặp với Sheikh Khaled bin Mohamed, Thái tử Abu Dhabi tại Bắc Kinh. Trong cuộc gặp, ông Tập đã đưa ra đề xuất 4 điểm nhằm thúc đẩy hoà bình và ổn định tại khu vực Trung Đông.

"Đề xuất 4 điểm cỗi lót nhằm chấm dứt cuộc xung đột Trung Đông của Chủ tịch Tập Cận Bình bao gồm xây dựng một cấu trúc an ninh khu vực mang tính 'toàn diện, chung lợi ích, hợp tác và bền vững', thay vì những liên minh đối đầu ngắn hạn; tôn trọng đầy đủ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia Trung Đông và Vùng Vịnh; đề cao vai trò của luật pháp quốc tế, phản đối các hành động đơn phương và cách tiếp cận dựa trên sức mạnh; bảo vệ an toàn cho nhân sự và hạ tầng tại Trung Đông song hành với thúc đẩy kinh tế", thông cáo của Tân Hoa Xã cho biết.

Đề xuất của ông Tập được đưa ra trong bối cảnh Bắc Kinh đang liên tục thúc đẩy các biện pháp ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran nổ ra, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã thực hiện 26 cuộc điện đàm với giới chức Vùng Vịnh. Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng đã gửi đặc phái viên tới Trung Đông để thúc đẩy các nỗ lực hoà giải.

Cách đây 1 ngày, ông Vương Nghị đã có cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Pakistan Mohammad Ishaq Dar để thảo luận về nỗ lực làm trung gian giữa Mỹ và Iran.

"Nhiệm vụ cấp bách hiện nay là nỗ lực hết sức để ngăn xung đột bùng phát trở lại và duy trì lệnh ngừng bắn không dễ gì có được. Trung Quốc hoan nghênh Pakistan đóng vai trò lớn hơn và sẵn sàng cùng với cộng đồng quốc tế đóng góp tích cực vào việc khôi phục hòa bình và ổn định ở Trung Đông", Ngoại trưởng Trung Quốc phát biểu trong cuộc điện đàm.