Quảng cáo

"Kỷ nguyên vàng của nước Mỹ bắt đầu từ ngày hôm nay. Đất nước chúng ta từ hôm nay sẽ lại thịnh vượng và được tôn trọng lần nữa trên toàn thế giới", Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong lễ nhậm chức tại Đồi Capitol ngày 20/1/2025. "Mỗi ngày trong nhiệm kỳ, tôi sẽ chỉ đặt nước Mỹ lên trên hết".

Ông Trump đã thực hiện điều đó ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ hai, khi ký khoảng 200 văn kiện gồm sắc lệnh hành pháp, bản ghi nhớ và tuyên bố tổng thống, đồng thời hủy nhiều sắc lệnh được ban hành dưới thời chính quyền Biden.

Trong một năm sau đó, ông Trump đã ký tổng cộng 229 sắc lệnh hành pháp, 57 bản ghi nhớ và 118 tuyên bố tổng thống. Theo American Presidency Project, các động thái hành pháp của ông Trump trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ hai nhiều hơn bất cứ chính quyền tiền nhiệm nào và thậm chí vượt cả nhiệm kỳ đầu của chính ông Trump.

Các tổng thống Mỹ thường chạy nước rút để thực hiện các cam kết tranh cử ngay trong năm đầu tại vị, khi họ có thể tận dụng đà thắng của một chiến dịch tranh cử thành công. Nhưng tốc độ hành động của ông Trump khi trở lại Nhà Trắng đã khiến nhiều người bất ngờ.

"Chính quyền Trump đã xuất phát đầy mạnh mẽ. Họ thiết lập tốc độ hành động chóng mặt trên mọi lĩnh vực", Joseph Grogan, cựu giám đốc Hội đồng Chính sách Đối nội trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu, nhận xét.

Ông Trump phát đi tín hiệu ngay từ đầu về một chính quyền hành động nhanh chóng, cứng rắn và sẵn sàng sử dụng tối đa quyền hành pháp để tạo nên "thời kỳ hoàng kim" cho nước Mỹ, như cam kết của ông. Với lợi thế từ đội ngũ thân tín trung thành hơn, lưỡng viện Quốc hội đều do đảng Cộng hòa kiểm soát cùng những kinh nghiệm tích lũy từ nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã có cánh cửa rộng mở cho các quyết sách của mình cả về đối nội lẫn đối ngoại.

Đối nội

Ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ, ông Trump đã tiến hành loạt động thái quyết liệt nhằm thực hiện cam kết về tái cấu trúc nền kinh tế, bộ máy hành chính liên bang, chính sách nhập cư và phần lớn đời sống văn hóa của nước Mỹ.

Trên nhiều phương diện, ông đã thực hiện được chương trình nghị sự đó, trở thành một trong những tổng thống quyền lực nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ, theo Tim Reid và Nandita Bose, hai nhà phân tích của Reuters.

Bất chấp nhiều tranh cãi, đội ngũ của ông Trump vẫn không ngừng nghỉ thực thi chương trình nghị sự đối nội. Họ xóa bỏ các quy định về năng lượng nhằm tăng sản lượng dầu khí của Mỹ và cắt giảm trợ cấp cho các dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời.

Chính quyền đã tinh giản bộ máy liên bang, giải thể và đóng cửa nhiều cơ quan chính phủ, với khoảng 300.000 công chức bị đưa ra khỏi bộ máy. Họ cũng đóng băng tài trợ nghiên cứu đối với một số đại học lớn nhằm gây áp lực buộc các trường chấm dứt chương trình đa dạng hóa, công bằng và hòa nhập (DEI), đồng thời đổi mới quy trình tuyển sinh và kiểm soát làn sóng biểu tình của sinh viên.

Kiềm chế và kiểm soát nhập cư được xem là trọng tâm chương trình nghị sự của ông Trump kể từ lần đầu tranh cử tổng thống. Trong năm đầu nhiệm kỳ hai, chính quyền của ông đã thông qua khoản ngân sách lên tới 170 tỷ USD cho chương trình kiểm soát nhập cư, với mục tiêu trục xuất một triệu người nhập cư trái phép một năm.

Ông Trump đã chỉ thị đóng CBP One, ứng dụng được triển khai dưới thời tổng thống Joe Biden để hỗ trợ hàng trăm nghìn người nhập cư đăng ký lịch phỏng vấn tại biên giới để xin tị nạn, đồng thời hủy bỏ tình trạng bảo vệ tạm thời đối với hơn 675.000 người đang cư trú tại Mỹ.

Chính quyền cũng triển khai hàng nghìn đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) để truy quét và bắt giữ người nhập cư không giấy tờ trên khắp nước Mỹ.

Dữ liệu từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) cho thấy số người tìm cách vượt biên trái phép qua biên giới Mỹ – Mexico đã giảm mạnh sau khi ông Trump tăng cường an ninh và gần như chấm dứt các chương trình tị nạn. Số vụ bắt giữ ở biên giới cũng giảm, cho thấy hiệu quả của các biện pháp siết chặt nhập cư.

Oxford Economics ước tính với các chính sách hiện tại của chính quyền Trump, số người nhập cư ròng vào Mỹ đang ở mức khoảng 450.000 người mỗi năm. Con số này thấp hơn nhiều so với mức 2-3 triệu người mỗi năm dưới thời chính quyền Biden.

Theo số liệu Bộ An ninh Nội địa Mỹ công bố đầu tháng 12/2025, hơn 605.000 người đã bị trục xuất kể từ khi ông Trump nhậm chức. Khoảng 1,9 triệu người nhập cư trái phép khác cũng đã tự nguyện rời khỏi Mỹ trong năm qua.

Dù ông Trump đã làm "rất tốt trong việc phong tỏa biên giới", chiến lược truy quét quyết liệt của ICE có thể kéo theo những hệ quả chính trị trong nước, theo Matthew Bartlett, chiến lược gia đảng Cộng hòa từng được ông Trump bổ nhiệm vào Bộ Ngoại giao trong nhiệm kỳ đầu.

Matthew Lebo, giáo sư chính trị Mỹ tại Đại học Western ở Canada, đồng tình và cho rằng chính sách của ông Trump cùng chiến thuật truy quét quyết liệt của ICE đã "gieo rắc nỗi sợ hãi đối với các công dân Mỹ không phải da trắng", điều có thể khiến ông và đảng Cộng hòa phải trả giá trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cuối năm nay.

Trong suốt năm 2025, ông Trump nhiều lần sử dụng khái niệm "tình trạng khẩn cấp" để giải thích cho các quyết sách của chính quyền. Ông liên tục mô tả nước Mỹ đang đối mặt với những cuộc khủng hoảng chồng chéo, từ an ninh biên giới, nhập cư bất hợp pháp cho tới "khủng bố ma túy".

"Tôi chưa từng thấy một tổng thống viện dẫn quyền khẩn cấp để giải thích cho toàn bộ chương trình chính sách như vậy", David Driesen, giáo sư danh dự tại Trường Luật Đại học Syracuse (Mỹ), nói. "Với ông Trump, mọi thứ đều là khẩn cấp."

Đối ngoại

Ông Trump tự nhận mình là "Tổng thống vì hòa bình" và đã nỗ lực làm trung gian hòa giải cho nhiều cuộc xung đột toàn cầu. Ông đã thúc đẩy chấm dứt xung đột Israel – Iran, chiến sự Gaza, giao tranh Ấn Độ – Pakistan, ký thỏa thuận hòa bình giữa CHDC Congo và Rwanda, làm trung gian để Campuchia – Thái Lan ký thỏa thuận hòa bình và tìm cách kết thúc chiến sự Nga – Ukraine.

Dù thể hiện vai trò tích cực trong giải quyết xung đột, nước Mỹ dưới thời ông Trump tiếp tục thu hẹp vai trò trong các thể chế đa phương. Ngay sau khi nhậm chức, chính quyền ông rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp định Khí hậu Paris và gần đây nhất là tuyên bố rút khỏi 66 tổ chức quốc tế, trong đó có 31 tổ chức liên quan tới Liên Hợp Quốc.

Động thái này vấp phải chỉ trích cả trên trường quốc tế lẫn dư luận trong nước. Nghị sĩ Dân chủ Raja Krishnamoorthi, thành viên cao cấp Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện về cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung, cảnh báo rằng việc rút khỏi 66 tổ chức quốc tế sẽ "trao lợi thế chiến lược vào tay Bắc Kinh".

"Đây là một bước lùi liều lĩnh khỏi vai trò lãnh đạo của Mỹ. Điều này sẽ làm suy yếu an ninh, kinh tế và ảnh hưởng toàn cầu của chúng ta", ông Krishnamoorthi nhấn mạnh.

Nước Mỹ năm qua tập trung nhiều hơn vào khu vực Mỹ Latin, trong đó Venezuela, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ hàng đầu thế giới, trở thành tâm điểm chú ý.

Chính quyền Trump ban đầu tìm cách hợp tác với chính quyền Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro để trục xuất những người nhập cư bất hợp pháp tới quốc gia này. Tuy nhiên, quan hệ song phương trở nên căng thẳng sau khi Nhà Trắng cáo buộc ông Maduro hỗ trợ các băng đảng tuồn lượng lớn ma túy vào Mỹ, điều mà Caracas bác bỏ.

Mỹ sau đó gia tăng sức ép bằng cách điều hạm đội tàu chiến hùng hậu đến Biển Caribe từ tháng 9/2025, liên tiếp tiến hành các chiến dịch tập kích nhằm vào tàu thuyền bị cáo buộc vận chuyển ma túy từ Venezuela, khiến hơn 100 người thiệt mạng.

Những hành động này đã làm leo thang căng thẳng giữa Mỹ và Venezuela, với đỉnh điểm là chiến dịch đột kích bất ngờ vào thủ đô Caracas của đặc nhiệm Mỹ để bắt giữ vợ chồng ông Maduro rạng sáng 3/1. Động thái của Washington vấp phải nhiều chỉ trích từ cộng đồng quốc tế, trong đó có cả các đồng minh và đối tác.

Quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh NATO cũng xuất hiện rạn nứt khi chính quyền ông Trump bày tỏ quyết tâm kiểm soát Greenland, hòn đảo rộng lớn có vị trí chiến lược hiện do Đan Mạch quản lý. Ông chủ Nhà Trắng thậm chí để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để giành quyền kiểm soát hòn đảo mà Mỹ coi là tối quan trọng đối với an ninh quốc gia và NATO.

Căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh NATO ở châu Âu tiếp tục gia tăng sau khi ông Trump tuyên bố áp thuế 10% kể từ ngày 1/2 với Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan vì đã điều quân đến Greenland. Ông đe dọa sẽ nâng mức thuế lên 25% từ 1/6 và duy trì cho đến khi Mỹ hoàn tất thương vụ mua lại đảo Greenland.

Điều này đã khiến các nước châu Âu phải họp khẩn để bàn phương án đối phó, trong khi niềm tin vào vị thế, vai trò của Mỹ và cam kết an ninh của phương Tây ngày càng lung lay.

Năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump cũng chứng kiến nhiều căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Ông Trump gần đây tuyên bố không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự nếu chính quyền Iran không chấm dứt việc trấn áp người biểu tình. Trước đó, vào tháng 6/2025, ông từng ra lệnh tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran nhằm ủng hộ chiến dịch quân sự của Israel.

Mặt trận kinh tế ghi nhận những giai đoạn căng thẳng khi chính quyền Trump áp dụng các biện pháp thuế quan sâu rộng khắp toàn cầu. Cách tiếp cận này dẫn tới các biện pháp trả đũa từ một số đối tác thương mại, đáng chú ý là Trung Quốc. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thời điểm liên tục áp thuế đáp trả nhau trước khi các cuộc đàm phán song phương giúp xoa dịu tình hình.

Tuy nhiên, ông Trump ca ngợi thuế quan như một công cụ buộc các đối tác phải "chơi công bằng", đồng thời coi đây là đòn bẩy trong ngoại giao quốc tế. "Chúng ta không chỉ kiếm được hàng trăm tỷ USD, mà còn trở thành người giữ hòa bình nhờ thuế quan", ông Trump nói tại Phòng Bầu dục ngày 6/10/2025.

Thăm dò của AP-NORC công bố tháng này cho thấy khoảng 40% người trưởng thành ở Mỹ tán thành hiệu quả công việc của ông Trump, gần như không thay đổi so với tháng 3/2025, ngay sau khi ông nhậm chức nhiệm kỳ hai.

Một khảo sát của Quinnipiac công bố giữa tháng 12/2025 cho thấy 54% cử tri cho rằng ông Trump đang đi quá xa trong việc khẳng định quyền lực, trong khi 37% cho rằng ông xử lý vai trò này một cách đúng đắn.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với New York Times, ông Trump tiết lộ tầm nhìn về quyền lực toàn cầu của mình, cho rằng chỉ "đạo đức bản thân" mới quyết định giới hạn quyền lực đó, thay vì luật pháp hay các hiệp ước quốc tế.

"Giới hạn chính là đạo đức của tôi, là suy nghĩ của tôi. Đó là điều duy nhất có thể ngăn tôi lại", ông nói. "Tôi không cần luật pháp quốc tế. Tôi cũng không tìm cách làm hại con người".

Danny Kemp, nhà phân tích của AFP, nhận xét trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ, ông Trump đã làm lung lay nền tảng dân chủ Mỹ khi đất nước chuẩn bị kỷ niệm 250 năm quốc khánh, đồng thời gây ra hỗn loạn toàn cầu vì thuế quan và khiến trật tự thế giới đảo lộn.

Hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá toàn diện nhiệm kỳ hai của Tổng thống Trump khi ông vẫn còn ba năm phía trước. Tuy nhiên, với những gì đã diễn ra, nhà sử học về tổng thống Mỹ Barbara Perry nhận xét "tốc độ thay đổi, phong cách của ông Trump, cách mọi thứ được tiến hành và cách tiếp cận của ông ấy đều không giống bất kỳ tổng thống nào trong lịch sử Mỹ".

"Đây thực sự là một nhiệm kỳ tổng thống đáng kinh ngạc. Tôi không chắc có thể so sánh nó với bất kỳ nhiệm kỳ tổng thống nào khác trong lịch sử Mỹ," chuyên gia Bartlett nói.

Thanh Tâm (Theo Time, AFP, CBC, Al Jazeera, AP, Reuters)