Năm 2025 ghi nhận sự giảm mạnh trong viện trợ của Mỹ cho Ukraine, với mức giảm 90% so với mức trung bình của giai đoạn 2022 – 2024. Điều này trùng hợp với sự trở lại Tòa Bạch Ốc của Tổng Thống Donald Trump, người không xem xung đột ở Ukraine là cuộc chiến của Mỹ.

Người ta thấy rằng suốt năm 2025, Mỹ chỉ cung cấp cho Kyiv một gói hỗ trợ quân sự trị giá 400 triệu Mỹ kim, đồng thời không có cam kết tài chính mới nào.

Thế nhưng Ukraine vẫn đứng vững khi Châu Âu bất ngờ tăng mạnh viện trợ quân sự và tài chính cho Ukraine, giúp nước này duy trì năng lực chiến tranh. Hẳn điều này xuất phát từ việc Châu Âu xem xung đột ở Ukraine cũng là cuộc chiến của mình, xem Nga xâm lược Ukraine đồng nghĩa với xâm lược cả Châu Âu. Cho nên với Châu Âu, giúp Ukraine là giúp chính mình.

Pháp cho rằng EU cần một kênh liên lạc trực tiếp với Nga, và về nguyên tắc, Pháp chưa bao giờ loại trừ khả năng đàm phán với Nga, miễn là các cuộc đàm phán đó được tiến hành minh bạch với EU và Ukraine. Theo Pháp, các nước Châu Âu, hiện là những nhà tài trợ chính về quân sự và tài chính cho Kyiv, cần có một kênh để khẳng định lợi ích của mình.

Trước đó Pháp và Ý đã kêu gọi EU bổ nhiệm một đặc phái viên đến Nga để bảo đảm EU có tiếng nói trong các cuộc đàm phán. Cuối năm ngoái, Tổng Thống Pháp Macron đã kêu gọi Châu Âu nối lại đàm phán với Nga để giải quyết xung đột Ukraine, hẳn là với lo ngại rằng những cuộc đàm phán có thể diễn ra mà không có sự tham gia của Châu Âu.

Vào lúc này, với tư cách là tài trợ chính cho Ukraine, EU có quyền khẳng định mình là bên quan trọng trong mọi thỏa thuận hòa bình về Ukraine, và có quyền ra điều kiện với Nga. Bà Kallas, người phụ trách đối ngoại của EU, có lý khi tuyên bố rằng “tất cả mọi người trong bàn đàm phán, kể cả Nga và Mỹ, cần hiểu rằng cần có sự đồng thuận từ phía Châu Âu”. Bà Kallas cũng hoàn toàn có lý khi nhấn mạnh rằng “các điều kiện nên được đặt ra cho Moscow chứ không phải Kyiv”. Có thể xem phát ngôn của bà là thể hiện sự không hài lòng của EU về thái độ của Mỹ đối với Ukraine, khi chính quyền Trump thẳng thừng muốn Kyiv phải có nhượng bộ với Nga để sớm đạt được thỏa thuận hòa bình. Thiết nghĩ, chính quyền Trump nên suy ngẫm lời của ông Zelensky khi vị tổng thống của Ukraine cho rằng “Putin và các cộng sự của ông ta không bị bỏ tù đã là sự nhượng bộ lớn nhất mà thế giới đã thực hiện”.

Vấn đề là EU không phải là một quốc gia, mà là gồm 27 quốc gia thành viên. Đó là lý do khiến bà Kallas cho rằng EU cần thống nhất trước khi ngồi vào bàn đàm phán. Bởi EU đang phải đối mặt với thách thức là thiết lập sự thống nhất giữa các thành viên vốn có quan điểm khác nhau về Nga.

Nhưng không chỉ với Nga, các thành viên EU còn có sự bất đồng về chính Ukraine. Một lý do lớn khiến Kyiv ngại ngần ký vào một thỏa thuận hòa bình không chỉ là do Mỹ còn mập mờ về bảo đảm an ninh cho Ukraine thời hậu chiến, mà ngay cả EU vẫn còn chưa thống nhất thời điểm kết nạp Ukraine làm thành viên.

Cuối Tháng Giêng 2026, Tổng Thống Zelensky đã đặt mục tiêu năm 2027 cho việc Ukraine trở thành viên EU. Song đâu chỉ Hungary, mà cả Đức cũng cho rằng thời hạn 2027 là “không thế chấp nhận được”. Một số nước thành viên khác của EU cũng do dự về thời hạn 2027. Kyiv đã nộp đơn xin gia nhập EU ngay sau khi Nga phát động cuộc xâm lược vào Ukraine năm 2022.

Không phải tự nhiên Tổng Thống Zelensky cho rằng EU phải ấn định ngày cụ thể để Ukraine trở thành viên của khối này. Có thể nói ngày nào Ukraine chưa được Mỹ hay EU đưa ra một bảo đảm an ninh cụ thể thì ngày đó Kyiv khó có thể ký một thỏa thuận hòa bình với Nga.

TT Zelensky có lẽ không sai khi cho rằng “nếu trong thỏa thuận hòa bình không có ngày cụ thể (cho việc Ukraine gia nhập EU) thì Nga sẽ làm mọi cách để ngăn chặn quá trình này”. Rốt cuộc, nếu hòa bình cho Ukraine vẫn lâm bế tắc thì đó đâu chỉ là lỗi của  một Moscow hiếu chiến, mà còn là lỗi của một Washington không mấy tử tế và cả sự thiếu nhất quán của EU, cho dù EU đang là bên viện trợ chính cho Ukraine.

 TRẦN THẾ KỶ