Lịch Sử, Quân Sử & Huyền Thoại

Những giai thoại có một không hai về vị Trạng Nguyên thông minh nhất trong lịch sử nước Nam

Truyện kể rằng sau khi đỗ Trạng nguyên, Mạc Đĩnh Chi có vào yết kiến triều đình, tuy nhiên Hoàng đế Trần Anh Tông thấy dung mạo ông xấu xí quá, nên không muốn trọng dụng.




Sinh thời Đĩnh Chi là người thông minh tuyệt đỉnh, nhưng diện mạo lại rất xấu xí. Vì sự xấu xí đó mà suýt chút nữa con đường quan lộ của ông bị hủy hoại. Tuy vậy cũng nhờ thế mà trên thi đàn văn học Việt Nam có thêm một bài phú vô cùng đặc sắc và hậu thế cũng được biết thêm nhiều giai thoại thú vị về ông. 

Theo “Lịch triều hiến chương loại chí”, Mạc Đĩnh Chi là người làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Đông (nay là tỉnh Hải Dương). Năm 1304, đời vua Trần Anh Tông niên hiệu Hưng Long thứ 12, Mạc Đĩnh Chi thi đỗ trạng nguyên.

Một bài phú cứu nguy cho cả con đường quan lộ

Truyện kể rằng sau khi đỗ Trạng nguyên, Mạc Đĩnh Chi có vào yết kiến triều đình, tuy nhiên Hoàng đế Trần Anh Tông thấy dung mạo ông xấu xí quá, nên không muốn trọng dụng. Để thể hiện phẩm đức và chí hướng của mình, Mạc Đĩnh Chi bèn khảng khái cảm tác bài phú “Ngọc tỉnh liên” (Hoa sen trong giếng ngọc) mà dâng lên Hoàng thượng.

Vì hoa sen vốn có tiết tháo thanh cao, không loài hoa nào sánh được, tuy gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn; vả lại sen này còn được trồng trong giếng ngọc nữa thì lại càng cao quý biết bao. Đĩnh Chi coi mình giống như sen, dù có phải ở vào hoàn cảnh ô trọc thế nào thì cũng vẫn giữ khí tiết thanh cao, huống chi lại ở vào một thời thế tốt đẹp, nếu vua là đấng thánh minh thì những người như ông càng thêm cao quý và được trọng vọng biết mấy. Sen quý nhưng phải có người sành thì mới biết thưởng thức.

Dưới đây là bài phú “Ngọc tỉnh liên” – Hoa sen trong giếng ngọc, dịch ra văn Nôm:

“Đương khi lửa hạ, khách cao trai thư thả, lời dòng nước biếc, vịnh khúc phù dung; đến bến ao trong, ngâm câu nhạc phủ. Bỗng bóng ai, áo trắng mũ vàng, phất phơ điệu cốt xương tiên, hớn hở tinh thần khác tục. Khách hỏi: từ đâu mà lại? Thưa rằng: từ núi Hoa san. Khách kéo ghế mời ngồi vồn vã, này dưa ngon quả quý bày ra. Chuyện gần thôi lại chuyện xa, nói cười lơi lả, tiệc hoa tơi bời.

(Ảnh: Pinterest)

Chuyện xong, mới hỏi khách rằng: khách đây quân tử ái liên chăng là? Tiện đây sẵn có giống nhà, vẫn từng gìn giữ nâng niu hoa vàng. Nọ đào lý bỉ thô còn kém, kể trúc mai đơn lạnh còn xa; nào phải giống tăng phòng câu kỷ, nào phải phường lạc thổ mẫu đơn, cũng chẳng phải đông ly đào cúc, mà cũng không cửu uyển linh lan; chính là một giống sen thần, đầu non núi Họa giếng vàng sinh ra. Khách nghe nói: khen thay quý lạ! Phải chăng giống hoa cao mười trượng, ngó cong như thuyền, lạnh giá như băng, ngọt ngon tựa mật, xưa từng nghe tiếng, nay được thực trông. Nghe qua đạo sĩ vui lòng, hoa trong tay áo giữ liền tặng đưa. Khách trông thấy trong lòng hồi hộp, bút ngũ lăng tay thảo nên ca. Ca rằng:

Thủy tinh làm mái cung đình,

Lưu ly lạc để nên hình cung môn,

Pha lê nát nhỏ làm bùn,

Minh châu làm nóc trên cành tưới cây.

Hương thơm bay thấu từng mây,

Bích thiên âu cũng mê say tấc lòng.

Quế xanh khóc vụng tủi thầm,

Tố Nga luống những mười phần giận thân.

Cỏ dao hái chốn Phương tân,

Sông Tương trông ngóng mỹ nhân dãi dầu.

Giữa dòng lơ lửng vì đâu?

Non sông đất cũ cớ sao chẳng về?

Đành nơi lưu lạc quản gì,

Thuyền quyên lỡ bước lắm bề gian truân.

Một lòng trung chính nghĩa nhân.

Lo chi mưa gió, phong trần, tuyết sương!

Chỉn e lạt phấn phai hương,

Tháng ngày thắm thoát, mỹ nhân ai hoài.

Nghe xong, đạo sĩ than rằng: nói chi ai oán thiết tha! Kìa chẳng xem đóa tử vi nở trên ao phượng, hoa thược dược mọc trước bệ vàng, cũng là địa vị thanh cao, thanh danh hiển hách, ơn trên thánh chúa, mưa móc dồi dào. Vội chi tủi phận hờn duyên, nước non lẩn thẩn toan bề đi đâu? Khách nghe nói như tình như cảm, đem lòng riêng kính mộ xiết bao. Khúc trai đình tay tiên đề vịnh, thơ phong đầu giọng ngọc ngâm nga. Nỗi lòng xin giải gần xa, kính dâng một phú hải hà xét xoi”.

(Ảnh: Thư viện Violet)

Bài phú của Mạc Đĩnh Chi vừa được đọc lên xong, Vua Trần Anh Tông đã vỗ đùi, hết lời khen ngợi, sau đó lập tức phong cho Mạc Đĩnh Chi danh vị “Thái học sinh dũng thủ”, lại sung cho ông thêm chức: “Nội thư gia”. Đến thời vua Trần Minh Tông, Mạc Đĩnh Chi càng được triều đình tin dùng và hậu đãi.

Mang chuông đi đánh xứ người

Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi: Năm 1308, Sứ thần nhà Nguyên là Thượng thư An Lỗ Khôi sang báo tin Vũ Tông lên ngôi. Vua Trần bèn sai Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên triều kiến và chúc mừng. Thời điểm ấy, việc Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên được dự báo là “đầy nguy hiểm”, bởi người phương Bắc vẫn chưa quên nỗi đau thất bại trong ba cuộc xâm lược trước đây.

Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên ban đầu rất bị khinh thường vì vẻ ngoài thấp bé, xấu xí. Ở buổi tiếp kiến đầu tiên tại kinh đô Yên Kinh, vua Nguyên ra câu đối thử tài Mạc Đĩnh Chi:

“Nhật hỏa vân yên, bạch đán thiêu tàn ngọc thố”

Tạm dịch là:

“Mặt trời là lửa, mây là khói, ban ngày thiêu cháy mặt trăng”.

Ý nói nhà Nguyên lớn mạnh, luôn dễ dàng tiêu diệt các tiểu quốc như Đại Việt.

Mạc Đĩnh Chi liền ứng đối lại:

“Nguyệt cung tinh đạn, hoàng hôn xạ lạc kim ô”

Tạm dịch là:

“Mặt trăng là cung, sao là đạn, hoàng hôn bắn rụng mặt trời”.

Ý nói rằng nước nhỏ cũng có thể đánh bại quân đội nước lớn khi thời cơ đến.

Vua Nguyên nghe xong tức lắm, nhưng cũng phải khen Mạc Đĩnh Chi đối hay, đối chuẩn.

Một hôm khác, viên Tể tướng nhà Nguyên mời ông vào phủ dự tiệc trà. Lúc ấy đương hồi tháng 5, tháng 6. Trong phủ có bức trướng mỏng thêu hình con chim sẻ vàng đậu trên cành trúc. Đĩnh Chi giả vờ ngỡ đây là con chim sẻ thực, vội chạy đến xem.

Người Nguyên cười ồ, cho là người phương xa thô lậu. Thấy vậy, Đĩnh Chi kéo bức trướng xuống xé đi. Mọi người đều lấy làm lạ hỏi tại sao.

Đĩnh Chi trả lời:

“Tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ, chứ chưa thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay trong bức trướng của Tể tướng lại thêu cành trúc với chim sẻ. Trúc là bậc quân tử, chim sẻ là kẻ tiểu nhân. Tể tướng thêu như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo của tiểu nhân sẽ mạnh, đạo của quân tử sẽ suy. Tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân vậy”. Nghe xong, mọi người đều hết lòng phục tài Đĩnh Chi và không ai còn dám cười ông nữa.

(Ảnh: Youtube)

Trở thành Lưỡng quốc Trạng Nguyên nhờ tinh ý, lẹ mắt

Thời gian Mạc Đĩnh Chi đi sứ, trong một buổi chầu có người nước ngoài dâng hai cây quạt quý lên tặng vua Nguyên. Nhân có cả sứ thần Cao Ly ở đó, vua Nguyên bèn mời Mạc Đĩnh Chi và sứ thần Cao Ly cùng làm thơ vịnh đề lên quạt.

Lúc này Mạc Đĩnh Chi rất bất ngờ, do không chuẩn bị trước nên có phần “bí” ý. Ông quay sang bên sứ thần Cao Ly, nhìn vào thế bút viết của sứ thần nước bạn mà đoán được ra ông này đang viết:

“Uẩn long trùng trùng, Y Doãn, Chu Công;

Vũ tuyết thê thê, Bá Di, Thúc Tề”

Tạm dịch:

Nắng nôi oi ả người tựa Y Doãn, Chu Công (Y Doãn một tướng giỏi đời nhà Thương, Chu Công, một người hiền ở đời nhà Chu).

Rét mướt căm căm ngươi là Bá Di, Thúc Tề (Bá Di, Thúc Tề: hai người con của vua Trụ, Vũ Vương diệt nhà n lập nhà Chu. Hai anh em ở ẩn trên núi, cuối cùng chết đói).

Mạc Đĩnh Chi có ý tưởng rồi, bèn lập tức viết:

“Lưu Kim thước thạch thiên địa vi lô, nhĩ ư tư thời hề Y Chu cự nho;

Bắc phong kỳ thê vũ tuyết tái đồ, nhĩ ư tư thời hề Di Tề ngã phu;

Y, dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ hữu thi phù”

Tạm dịch là:

“Chảy vàng tan đá, trời đất như lò, ngươi bấy giờ là Y Chu đại nho;

Gió bấc căm căm, mưa tuyết mịt mù, ngươi bấy giờ là Di Tề đói xo;

Ôi, được dùng thì làm, bỏ thì nằm co, chỉ ta cùng ngươi như thế ru!”

Xét về ý tứ, bài vịnh của Mạc Đĩnh Chi cũng có ý tương tự bài vịnh của sứ Cao Ly nhưng lại “đắt” hơn ở việc trích dẫn được một câu trong sách Luận ngữ, có nghĩa: “Ai dùng ta thì ta làm, ai không dùng ta thì ta để đó. Điều ấy chỉ người với ta mới có được thôi”.

Cảm phục trước văn tài của Mạc Đĩnh Chi, vua Nguyên bèn phê lên chiếc quạt mà Đĩnh Chi vừa đề thơ vịnh bốn chữ: “Lưỡng quốc Trạng Nguyên”, rồi ban tặng cho ông.

(Ảnh: Violet)

Một tấm gương thanh liêm chính trực, từng làm rể trên đất Cao Ly

Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư có ghi lại: Đĩnh Chi là người liêm khiết, sống rất đạm bạc. Vua rất hiểu ông, sai người ban đêm đem 10 quan tiền bỏ vào nhà ông. Hôm sau, Đĩnh Chi vào chầu, tâu vua hay chuyện đó. Vua bảo:

“Không ai đến nhận, cho khanh lấy mà tiêu”.

Thời vua Hiến Tông, Mạc Đĩnh Chi làm quan đến chức “Nhập nội hành khiển Hữu ty lang trung”, rồi sau lại được thăng lên chức “Tả ty lang trung”. Trong thời gian ở Yên Kinh – nước Nguyên, ông có kết thân với sứ thần Cao Ly. Mến mộ tài năng của Mạc Đĩnh Chi, vị sứ thần này mời ông sang Cao Ly chơi và gả người cháu gái xinh đẹp của mình cho ông.

Người thiếp này có sinh hạ một con gái, một con trai với Mạc Đĩnh Chi. Sau này hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi ở lại Cao Ly và lập ra một dòng tộc tại đó. Trong tờ An Nam tạp chí, số 4 năm 1926 từng đăng bài của học giả Lê Khắc Hòe với tiêu đề: “Người Triều Tiên đi bán sâm là hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi”.

Hậu duệ xưng đế, lời tiên tri ứng nghiệm

Tương truyền sau khi Mạc Đĩnh Chi ứng đối với hình ảnh: “bắn rụng mặt trời” trước bá quan văn võ nhà Nguyên trong lần tiếp kiến đầu tiên tại kinh đô Yên Kinh, có người đã tiên đoán:

“Hậu duệ của người này sau ắt sẽ tự lập làm vua”.

Quả đúng như vậy, sau này cháu bảy đời của Mạc Đĩnh Chi là Mạc Đăng Dung đã lật đổ vua Lê để lập ra nhà Mạc. Trong “Đại Việt Sử ký Toàn thư” có viết:

“Đăng Dung là người xã Cao Đôi, huyện Bình Hà (tức là xã Long Động, huyện Chí Linh), tiên tổ Đăng Dung là Mạc Đĩnh Chi, Trạng nguyên triều Trần, làm quan đến chức Tả bộc xạ.

Đĩnh Chi sinh ra Cao, Cao sinh ra Thúy, Thúy sinh ra Tung, dời sang ở xã Lan Khê, huyện Thanh Hà rồi sinh ra Bình, Bình lại dời sang xã Cổ Trai, huyện Nghi Dương rồi trú tại đó. Bình sinh ra Hịch, Hịch lấy con gái trưởng của Đặng Xuân người cùng xã, sinh được ba con trai, con trưởng là Đăng Dung”.

Sau khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung truy tôn Mạc Đĩnh Chi là Kiến Thủy Khâm Ninh Văn Hoàng Đế. Nhà Mạc tồn tại trong 150 năm, trải qua 4 đời vua.

(Ảnh: Wiki)

Lời bàn:

Thói thường kẻ có tài mà không được trọng dụng thì dễ sinh ra bất mãn, Mạc Đĩnh Chi thân là đệ nhất Trạng Nguyên mà ngay trong buổi đầu vào yết kiến Quân vương đã bị triều đình tỏ ý không dùng rồi! Tuy vậy ông vẫn “dĩ lý phục nhân” – lấy đạo lý mà thu phục lòng người, lại khéo vận dụng trí huệ và lễ tiết để bày tỏ phẩm đức cao quý của mình trước vua Trần Anh Tông, đó chính là biểu hiện của bậc thượng sỹ: bao dung, lễ độ, khiêm nhường, nhất tâm thuần Thiện, ông quả như “sen trong giếng ngọc” vậy!

Đĩnh Chi đi sứ nào đâu có gặp thời, bởi trước đó Đại Việt từng: ba lần đánh tan quân Nguyên, thiết nghĩ chẳng cần bàn thêm cũng đủ nhận ra ông ta mang trên vai gánh nặng ngàn cân mà sinh mệnh thì như đang treo trên sợi tóc! Vậy mà bao nhiêu lần triều thần nhà Nguyên thử thách là bấy nhiêu lần Mạc Đĩnh Chi từ tốn vượt qua.

Dân gian vẫn thường ví von: “Vàng thì thử lửa thử than, chuông hay thử tiếng, người ngoan thử lời” Đĩnh Chi kia khác nào kẻ “Mang chuông đi đánh xứ người”, mấy chuyện kiểu như: “vàng thử lửa, chuông thử tiếng, người thử lời” ấy, ông đều kinh qua cả mà chẳng chút bận lòng, không những thế, tài đại sứ bang giao của Mạc Đĩnh Chi còn để lại giai thoại và tiếng thơm cho muôn đời sau, đây chính là biểu hiện của bậc đại trí, đại Nhẫn.

Đĩnh Chi làm quan lớn chỉ xếp sau hàng Tể tướng, Công hầu mà vẫn một đời thanh liêm đạm bạc, thấy vàng rơi trước cửa nhà mình còn tới bẩm tấu đức Quân vương thì nào đâu có cái chuyện lợi dụng chức quyền mà mưu đoạt của dân, tham ô tham nhũng. Than ôi, hay cho câu: “Khôn ngoan chẳng lọ thật thà”! Hỏi ai khôn ngoan như Mạc Đĩnh Chi? Hỏi ai thật thà như Mạc Đĩnh Chi? ông chính là gương sáng thuần Chân vậy.

Ôn chuyện cũ, ngẫm thời mới: Nếu những đấng quản dân ai ai cũng được vài phần như Mạc Đĩnh Chi thì lo gì giang sơn không cường thịnh, xã tắc chẳng vững bền, các nước lân bang cũng bội phần vị nể. Có hay không vậy?

Đường Phong

Bàn ra tán vào (0)

Comment




  • Input symbols

Những giai thoại có một không hai về vị Trạng Nguyên thông minh nhất trong lịch sử nước Nam

Truyện kể rằng sau khi đỗ Trạng nguyên, Mạc Đĩnh Chi có vào yết kiến triều đình, tuy nhiên Hoàng đế Trần Anh Tông thấy dung mạo ông xấu xí quá, nên không muốn trọng dụng.




Sinh thời Đĩnh Chi là người thông minh tuyệt đỉnh, nhưng diện mạo lại rất xấu xí. Vì sự xấu xí đó mà suýt chút nữa con đường quan lộ của ông bị hủy hoại. Tuy vậy cũng nhờ thế mà trên thi đàn văn học Việt Nam có thêm một bài phú vô cùng đặc sắc và hậu thế cũng được biết thêm nhiều giai thoại thú vị về ông. 

Theo “Lịch triều hiến chương loại chí”, Mạc Đĩnh Chi là người làng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Đông (nay là tỉnh Hải Dương). Năm 1304, đời vua Trần Anh Tông niên hiệu Hưng Long thứ 12, Mạc Đĩnh Chi thi đỗ trạng nguyên.

Một bài phú cứu nguy cho cả con đường quan lộ

Truyện kể rằng sau khi đỗ Trạng nguyên, Mạc Đĩnh Chi có vào yết kiến triều đình, tuy nhiên Hoàng đế Trần Anh Tông thấy dung mạo ông xấu xí quá, nên không muốn trọng dụng. Để thể hiện phẩm đức và chí hướng của mình, Mạc Đĩnh Chi bèn khảng khái cảm tác bài phú “Ngọc tỉnh liên” (Hoa sen trong giếng ngọc) mà dâng lên Hoàng thượng.

Vì hoa sen vốn có tiết tháo thanh cao, không loài hoa nào sánh được, tuy gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn; vả lại sen này còn được trồng trong giếng ngọc nữa thì lại càng cao quý biết bao. Đĩnh Chi coi mình giống như sen, dù có phải ở vào hoàn cảnh ô trọc thế nào thì cũng vẫn giữ khí tiết thanh cao, huống chi lại ở vào một thời thế tốt đẹp, nếu vua là đấng thánh minh thì những người như ông càng thêm cao quý và được trọng vọng biết mấy. Sen quý nhưng phải có người sành thì mới biết thưởng thức.

Dưới đây là bài phú “Ngọc tỉnh liên” – Hoa sen trong giếng ngọc, dịch ra văn Nôm:

“Đương khi lửa hạ, khách cao trai thư thả, lời dòng nước biếc, vịnh khúc phù dung; đến bến ao trong, ngâm câu nhạc phủ. Bỗng bóng ai, áo trắng mũ vàng, phất phơ điệu cốt xương tiên, hớn hở tinh thần khác tục. Khách hỏi: từ đâu mà lại? Thưa rằng: từ núi Hoa san. Khách kéo ghế mời ngồi vồn vã, này dưa ngon quả quý bày ra. Chuyện gần thôi lại chuyện xa, nói cười lơi lả, tiệc hoa tơi bời.

(Ảnh: Pinterest)

Chuyện xong, mới hỏi khách rằng: khách đây quân tử ái liên chăng là? Tiện đây sẵn có giống nhà, vẫn từng gìn giữ nâng niu hoa vàng. Nọ đào lý bỉ thô còn kém, kể trúc mai đơn lạnh còn xa; nào phải giống tăng phòng câu kỷ, nào phải phường lạc thổ mẫu đơn, cũng chẳng phải đông ly đào cúc, mà cũng không cửu uyển linh lan; chính là một giống sen thần, đầu non núi Họa giếng vàng sinh ra. Khách nghe nói: khen thay quý lạ! Phải chăng giống hoa cao mười trượng, ngó cong như thuyền, lạnh giá như băng, ngọt ngon tựa mật, xưa từng nghe tiếng, nay được thực trông. Nghe qua đạo sĩ vui lòng, hoa trong tay áo giữ liền tặng đưa. Khách trông thấy trong lòng hồi hộp, bút ngũ lăng tay thảo nên ca. Ca rằng:

Thủy tinh làm mái cung đình,

Lưu ly lạc để nên hình cung môn,

Pha lê nát nhỏ làm bùn,

Minh châu làm nóc trên cành tưới cây.

Hương thơm bay thấu từng mây,

Bích thiên âu cũng mê say tấc lòng.

Quế xanh khóc vụng tủi thầm,

Tố Nga luống những mười phần giận thân.

Cỏ dao hái chốn Phương tân,

Sông Tương trông ngóng mỹ nhân dãi dầu.

Giữa dòng lơ lửng vì đâu?

Non sông đất cũ cớ sao chẳng về?

Đành nơi lưu lạc quản gì,

Thuyền quyên lỡ bước lắm bề gian truân.

Một lòng trung chính nghĩa nhân.

Lo chi mưa gió, phong trần, tuyết sương!

Chỉn e lạt phấn phai hương,

Tháng ngày thắm thoát, mỹ nhân ai hoài.

Nghe xong, đạo sĩ than rằng: nói chi ai oán thiết tha! Kìa chẳng xem đóa tử vi nở trên ao phượng, hoa thược dược mọc trước bệ vàng, cũng là địa vị thanh cao, thanh danh hiển hách, ơn trên thánh chúa, mưa móc dồi dào. Vội chi tủi phận hờn duyên, nước non lẩn thẩn toan bề đi đâu? Khách nghe nói như tình như cảm, đem lòng riêng kính mộ xiết bao. Khúc trai đình tay tiên đề vịnh, thơ phong đầu giọng ngọc ngâm nga. Nỗi lòng xin giải gần xa, kính dâng một phú hải hà xét xoi”.

(Ảnh: Thư viện Violet)

Bài phú của Mạc Đĩnh Chi vừa được đọc lên xong, Vua Trần Anh Tông đã vỗ đùi, hết lời khen ngợi, sau đó lập tức phong cho Mạc Đĩnh Chi danh vị “Thái học sinh dũng thủ”, lại sung cho ông thêm chức: “Nội thư gia”. Đến thời vua Trần Minh Tông, Mạc Đĩnh Chi càng được triều đình tin dùng và hậu đãi.

Mang chuông đi đánh xứ người

Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi: Năm 1308, Sứ thần nhà Nguyên là Thượng thư An Lỗ Khôi sang báo tin Vũ Tông lên ngôi. Vua Trần bèn sai Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên triều kiến và chúc mừng. Thời điểm ấy, việc Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên được dự báo là “đầy nguy hiểm”, bởi người phương Bắc vẫn chưa quên nỗi đau thất bại trong ba cuộc xâm lược trước đây.

Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên ban đầu rất bị khinh thường vì vẻ ngoài thấp bé, xấu xí. Ở buổi tiếp kiến đầu tiên tại kinh đô Yên Kinh, vua Nguyên ra câu đối thử tài Mạc Đĩnh Chi:

“Nhật hỏa vân yên, bạch đán thiêu tàn ngọc thố”

Tạm dịch là:

“Mặt trời là lửa, mây là khói, ban ngày thiêu cháy mặt trăng”.

Ý nói nhà Nguyên lớn mạnh, luôn dễ dàng tiêu diệt các tiểu quốc như Đại Việt.

Mạc Đĩnh Chi liền ứng đối lại:

“Nguyệt cung tinh đạn, hoàng hôn xạ lạc kim ô”

Tạm dịch là:

“Mặt trăng là cung, sao là đạn, hoàng hôn bắn rụng mặt trời”.

Ý nói rằng nước nhỏ cũng có thể đánh bại quân đội nước lớn khi thời cơ đến.

Vua Nguyên nghe xong tức lắm, nhưng cũng phải khen Mạc Đĩnh Chi đối hay, đối chuẩn.

Một hôm khác, viên Tể tướng nhà Nguyên mời ông vào phủ dự tiệc trà. Lúc ấy đương hồi tháng 5, tháng 6. Trong phủ có bức trướng mỏng thêu hình con chim sẻ vàng đậu trên cành trúc. Đĩnh Chi giả vờ ngỡ đây là con chim sẻ thực, vội chạy đến xem.

Người Nguyên cười ồ, cho là người phương xa thô lậu. Thấy vậy, Đĩnh Chi kéo bức trướng xuống xé đi. Mọi người đều lấy làm lạ hỏi tại sao.

Đĩnh Chi trả lời:

“Tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ, chứ chưa thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay trong bức trướng của Tể tướng lại thêu cành trúc với chim sẻ. Trúc là bậc quân tử, chim sẻ là kẻ tiểu nhân. Tể tướng thêu như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo của tiểu nhân sẽ mạnh, đạo của quân tử sẽ suy. Tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân vậy”. Nghe xong, mọi người đều hết lòng phục tài Đĩnh Chi và không ai còn dám cười ông nữa.

(Ảnh: Youtube)

Trở thành Lưỡng quốc Trạng Nguyên nhờ tinh ý, lẹ mắt

Thời gian Mạc Đĩnh Chi đi sứ, trong một buổi chầu có người nước ngoài dâng hai cây quạt quý lên tặng vua Nguyên. Nhân có cả sứ thần Cao Ly ở đó, vua Nguyên bèn mời Mạc Đĩnh Chi và sứ thần Cao Ly cùng làm thơ vịnh đề lên quạt.

Lúc này Mạc Đĩnh Chi rất bất ngờ, do không chuẩn bị trước nên có phần “bí” ý. Ông quay sang bên sứ thần Cao Ly, nhìn vào thế bút viết của sứ thần nước bạn mà đoán được ra ông này đang viết:

“Uẩn long trùng trùng, Y Doãn, Chu Công;

Vũ tuyết thê thê, Bá Di, Thúc Tề”

Tạm dịch:

Nắng nôi oi ả người tựa Y Doãn, Chu Công (Y Doãn một tướng giỏi đời nhà Thương, Chu Công, một người hiền ở đời nhà Chu).

Rét mướt căm căm ngươi là Bá Di, Thúc Tề (Bá Di, Thúc Tề: hai người con của vua Trụ, Vũ Vương diệt nhà n lập nhà Chu. Hai anh em ở ẩn trên núi, cuối cùng chết đói).

Mạc Đĩnh Chi có ý tưởng rồi, bèn lập tức viết:

“Lưu Kim thước thạch thiên địa vi lô, nhĩ ư tư thời hề Y Chu cự nho;

Bắc phong kỳ thê vũ tuyết tái đồ, nhĩ ư tư thời hề Di Tề ngã phu;

Y, dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ hữu thi phù”

Tạm dịch là:

“Chảy vàng tan đá, trời đất như lò, ngươi bấy giờ là Y Chu đại nho;

Gió bấc căm căm, mưa tuyết mịt mù, ngươi bấy giờ là Di Tề đói xo;

Ôi, được dùng thì làm, bỏ thì nằm co, chỉ ta cùng ngươi như thế ru!”

Xét về ý tứ, bài vịnh của Mạc Đĩnh Chi cũng có ý tương tự bài vịnh của sứ Cao Ly nhưng lại “đắt” hơn ở việc trích dẫn được một câu trong sách Luận ngữ, có nghĩa: “Ai dùng ta thì ta làm, ai không dùng ta thì ta để đó. Điều ấy chỉ người với ta mới có được thôi”.

Cảm phục trước văn tài của Mạc Đĩnh Chi, vua Nguyên bèn phê lên chiếc quạt mà Đĩnh Chi vừa đề thơ vịnh bốn chữ: “Lưỡng quốc Trạng Nguyên”, rồi ban tặng cho ông.

(Ảnh: Violet)

Một tấm gương thanh liêm chính trực, từng làm rể trên đất Cao Ly

Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư có ghi lại: Đĩnh Chi là người liêm khiết, sống rất đạm bạc. Vua rất hiểu ông, sai người ban đêm đem 10 quan tiền bỏ vào nhà ông. Hôm sau, Đĩnh Chi vào chầu, tâu vua hay chuyện đó. Vua bảo:

“Không ai đến nhận, cho khanh lấy mà tiêu”.

Thời vua Hiến Tông, Mạc Đĩnh Chi làm quan đến chức “Nhập nội hành khiển Hữu ty lang trung”, rồi sau lại được thăng lên chức “Tả ty lang trung”. Trong thời gian ở Yên Kinh – nước Nguyên, ông có kết thân với sứ thần Cao Ly. Mến mộ tài năng của Mạc Đĩnh Chi, vị sứ thần này mời ông sang Cao Ly chơi và gả người cháu gái xinh đẹp của mình cho ông.

Người thiếp này có sinh hạ một con gái, một con trai với Mạc Đĩnh Chi. Sau này hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi ở lại Cao Ly và lập ra một dòng tộc tại đó. Trong tờ An Nam tạp chí, số 4 năm 1926 từng đăng bài của học giả Lê Khắc Hòe với tiêu đề: “Người Triều Tiên đi bán sâm là hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi”.

Hậu duệ xưng đế, lời tiên tri ứng nghiệm

Tương truyền sau khi Mạc Đĩnh Chi ứng đối với hình ảnh: “bắn rụng mặt trời” trước bá quan văn võ nhà Nguyên trong lần tiếp kiến đầu tiên tại kinh đô Yên Kinh, có người đã tiên đoán:

“Hậu duệ của người này sau ắt sẽ tự lập làm vua”.

Quả đúng như vậy, sau này cháu bảy đời của Mạc Đĩnh Chi là Mạc Đăng Dung đã lật đổ vua Lê để lập ra nhà Mạc. Trong “Đại Việt Sử ký Toàn thư” có viết:

“Đăng Dung là người xã Cao Đôi, huyện Bình Hà (tức là xã Long Động, huyện Chí Linh), tiên tổ Đăng Dung là Mạc Đĩnh Chi, Trạng nguyên triều Trần, làm quan đến chức Tả bộc xạ.

Đĩnh Chi sinh ra Cao, Cao sinh ra Thúy, Thúy sinh ra Tung, dời sang ở xã Lan Khê, huyện Thanh Hà rồi sinh ra Bình, Bình lại dời sang xã Cổ Trai, huyện Nghi Dương rồi trú tại đó. Bình sinh ra Hịch, Hịch lấy con gái trưởng của Đặng Xuân người cùng xã, sinh được ba con trai, con trưởng là Đăng Dung”.

Sau khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung truy tôn Mạc Đĩnh Chi là Kiến Thủy Khâm Ninh Văn Hoàng Đế. Nhà Mạc tồn tại trong 150 năm, trải qua 4 đời vua.

(Ảnh: Wiki)

Lời bàn:

Thói thường kẻ có tài mà không được trọng dụng thì dễ sinh ra bất mãn, Mạc Đĩnh Chi thân là đệ nhất Trạng Nguyên mà ngay trong buổi đầu vào yết kiến Quân vương đã bị triều đình tỏ ý không dùng rồi! Tuy vậy ông vẫn “dĩ lý phục nhân” – lấy đạo lý mà thu phục lòng người, lại khéo vận dụng trí huệ và lễ tiết để bày tỏ phẩm đức cao quý của mình trước vua Trần Anh Tông, đó chính là biểu hiện của bậc thượng sỹ: bao dung, lễ độ, khiêm nhường, nhất tâm thuần Thiện, ông quả như “sen trong giếng ngọc” vậy!

Đĩnh Chi đi sứ nào đâu có gặp thời, bởi trước đó Đại Việt từng: ba lần đánh tan quân Nguyên, thiết nghĩ chẳng cần bàn thêm cũng đủ nhận ra ông ta mang trên vai gánh nặng ngàn cân mà sinh mệnh thì như đang treo trên sợi tóc! Vậy mà bao nhiêu lần triều thần nhà Nguyên thử thách là bấy nhiêu lần Mạc Đĩnh Chi từ tốn vượt qua.

Dân gian vẫn thường ví von: “Vàng thì thử lửa thử than, chuông hay thử tiếng, người ngoan thử lời” Đĩnh Chi kia khác nào kẻ “Mang chuông đi đánh xứ người”, mấy chuyện kiểu như: “vàng thử lửa, chuông thử tiếng, người thử lời” ấy, ông đều kinh qua cả mà chẳng chút bận lòng, không những thế, tài đại sứ bang giao của Mạc Đĩnh Chi còn để lại giai thoại và tiếng thơm cho muôn đời sau, đây chính là biểu hiện của bậc đại trí, đại Nhẫn.

Đĩnh Chi làm quan lớn chỉ xếp sau hàng Tể tướng, Công hầu mà vẫn một đời thanh liêm đạm bạc, thấy vàng rơi trước cửa nhà mình còn tới bẩm tấu đức Quân vương thì nào đâu có cái chuyện lợi dụng chức quyền mà mưu đoạt của dân, tham ô tham nhũng. Than ôi, hay cho câu: “Khôn ngoan chẳng lọ thật thà”! Hỏi ai khôn ngoan như Mạc Đĩnh Chi? Hỏi ai thật thà như Mạc Đĩnh Chi? ông chính là gương sáng thuần Chân vậy.

Ôn chuyện cũ, ngẫm thời mới: Nếu những đấng quản dân ai ai cũng được vài phần như Mạc Đĩnh Chi thì lo gì giang sơn không cường thịnh, xã tắc chẳng vững bền, các nước lân bang cũng bội phần vị nể. Có hay không vậy?

Đường Phong

BẢN TIN MỚI NHẤT

Gạc Ma vòng tròn hèn và nhục - Ông Bút

( HNPD ) Tết vừa rồi đến nhà một niên trưởng chúc tết

Xem Thêm

CỰU PHÓ GIÁM ĐỐC FBI NHÌN NHẬN ĐÃ CÓ ÂM MƯU LẬT ĐỔ TRUMP

Biết được câu chuyện này thì càng thấy là những quan chức Nhà Nước Ngầm còn sót lại của thời Obama quả thực đã có nhiều cố gắng để ‘đảo chánh’ TT Trump một cách bất bạo động, nhưng đều thất bại

Xem Thêm

Vụ kiện số 2014-59665 - Nguyễn đạt Thịnh

Có một điều, hành động và lời phát biểu của Hoàng Duy Hùng cho tôi cảm nhận có gì nằm ngoài khuôn khổ của một con người bình thường.

Xem Thêm

Bớ Ngọng! - Việt Nhân

(HNPĐ) - Cái cảnh con nít đi học vai mang cặp nặng trĩu, tay xách xâu vỏ lon

Xem Thêm

Vượt Biển

22 tuổi, không kịp từ giã người yêu, người đang mang giọt máu của tôi trong bụng mà tôi không hề biết,

Xem Thêm

Ốc vú nàng (Trochus niloticus)

Tại Orote point Guam, chiều chiều chúng tôi hay ra bãi biển tìm bắt mấy con ốc loại Trochus niloticus này, rất nhiều , đem về nướng lên ăn rất ngon, không thua gì bào ngư cả !

Xem Thêm

BÀN RA TÁN VÀO

Đề bài : Về quê ăn Tết, nỗi đau xé lòng! LA- Hoàng Anh Tuấn

Đôi khi ngẫm nghĩ tại sao không về thăm quê hương ? Việt Nam là của ta mà chứ đâu phải chỉ là của tụi việt cộng không đâu ! Chờ chừng nào VC tiêu mới dắt con cháu về thì người lớn đã gần đất xa trời...Nếu không dắt con cháu về thì VN đối với chúng chĩ là một nơi du lịch không hơn không kém...Con cháu ta năm bảy mươi năm nữa chỉ là những người mỹ, úc, pháp, đức mà thôi...Cái quan trọng : chớ rót tiền quá nhiều vào VN để nuôi cộng phỉ và ngoài ra tập hư cho người khác xài tiền không mồ hôi không tiếc xót.

Xem Thêm

Đề bài :Tháng hai biên giới - Hà Thượng Thủ

Đánh máy thừa chữ "kiếp" trong câu cuối nên xin sửa lại thành : " Vòng kim cô siết chặt bầy tôi "

Xem Thêm

Đề bài :Xuất hiện áo cờ vàng ba sọc đỏ VNCH trên VTV3

Tôi thấy trên áo ghi "I'm not Romantic" mà, sao bác nói trên áo ghi rõ chữ "I'm not communist". Tôi thấy tinh thần chống cộng của bác hơi thái quá!

Xem Thêm

Đề bài :Khôn Lỏi: Nét Văn Hóa Tệ Hại Trong Cách Ứng Xử Của Người Việt

Nguoi VN Cong san dung gian gioi de lan ap ke khac. Chi co VN moi co chuyen xung la MTGP MN mac du da so la bo doi mien Bac, ho hao huu chien Mau Than de tong tan cong, vien co Pathet Lao de khong tra tu binh tai Ha Lao, ky HD Paris roi mot nam sau xoa bo, du do than nhan bo nha di kinhte moi de than nhan cai tao di ve som. Nguoi Bac Han, Dong Duc khong gian xao nhu nguoi Bac Viet nen ho khong chiem duoc am Han, Tay Duc nhu CSVN. Vi song gian doi nen mot so nguoi VN tuy thanh dat nhung khong thanh cong lon duoc. Tre con VN song o My duoc giao duc thanh that dao duc nen ho lon len tro thanh nguoi tot. Con nguoi VN du di qua My du hoc, ho van giu cai xau cua nguoi CS VN.

Xem Thêm

Đề bài :Đốt lò đốt cả Trung Ương - Lê Minh Nguyên

https://ok.ru/shikhany/topic/68344991883399 - Такси Саратов Балаково ПОДРОБНЕЕ

Xem Thêm

Đề bài :BỐ GIÀ ĐẤU VỚI MAFIA CHÁNH TRỊ MỸ - Tran Hung

Thằng Đào binh mặt ngựa, Mỹ Hầu Vương và mụ Killary họp thành gia đình táo quân đúng điệu bà lang trọc

Xem Thêm

Đề bài : Chuyện có thật về Quốc Tịch Việt Nam .

Tên hải quan này nói đúng...VC không có chấp nhận song tịch...Khi có chuyện, chúng xét bạn theo diện người Việt vi lý do bất th̀ành văn như sau: 1---Bạn nói tiếng Việt, vóc giáng Á châu thỉ bạn là dân Viêt...?? 2---Nơi sinh của bạn ghi Viétnam thì bạn là dân Việt....?? 3---Tên họ của bạn là tên họ Việt thì bạn là dân Việt...?? Lúc nào cũng nhận là khúc ruột không thể tách rời, Nhưng khi vể VN bạn phãi biết: 1----Xin Visa nhập cảnh, với gịá trên trời do nhân viên sứ quan ấn định không theo gía thông báo..Gía đó để đứa nào mắt xanh mũi lõ thôi...?? 2----Khi xuống hay ra phi cảng chuyên lót tay thì đương nhiên...?? Hàng mất thì cứ la cho đỡ tức rồi Huề..Vì chẳng cơ quan nào nhiệt tình g̉iải quyết cho bạn..Cứ chờ...?? 3---Việt kiều là loại bò sữa cho mọi giao dịch...??..mọi gía, mọi dịch vụ đều đặc biệt hơn người ngoài...?? 4---Ngay tình cảm gia đình họ hàng cũng có sự thiếu thành thật...?? Nên tự nghĩ có nên vì VN để lãnh những bực tức từ thễ xác tới tinh thần...??

Xem Thêm

Đề bài :CHAI NƯỚC NGHĨA TÌNH?

Mo^t lu~ an cuo'p ba`y da.t do'ng phim. Ai khong bie't bo^.ma.t gian a'c cua chu'ng ma`y.

Xem Thêm

Đề bài : Về quê ăn Tết, nỗi đau xé lòng! LA- Hoàng Anh Tuấn

Người Việt ở Mỹ về quê ăn tết đáng trách bao nhiêu thì cái đám báo chí bất lương tuyên truyền cho sự về VN này đáng trách bấy nhiêu.

Xem Thêm

Đề bài :Heo Tự Thán ! ( Trần Văn Giang giới thiệu )

“PHÚ TRỌNG PHÓNG TRỤ LÙI BIÊN GIỚI. XUÂN PHÚC XÚC PHÂN ĐẮP MẢ CHA.”

Xem Thêm

TIN MỚI

Gạc Ma vòng tròn hèn và nhục - Ông Bút

( HNPD ) Tết vừa rồi đến nhà một niên trưởng chúc tết

Xem Thêm

CỰU PHÓ GIÁM ĐỐC FBI NHÌN NHẬN ĐÃ CÓ ÂM MƯU LẬT ĐỔ TRUMP

Biết được câu chuyện này thì càng thấy là những quan chức Nhà Nước Ngầm còn sót lại của thời Obama quả thực đã có nhiều cố gắng để ‘đảo chánh’ TT Trump một cách bất bạo động, nhưng đều thất bại

Xem Thêm

Vụ kiện số 2014-59665 - Nguyễn đạt Thịnh

Có một điều, hành động và lời phát biểu của Hoàng Duy Hùng cho tôi cảm nhận có gì nằm ngoài khuôn khổ của một con người bình thường.

Xem Thêm

Bớ Ngọng! - Việt Nhân

(HNPĐ) - Cái cảnh con nít đi học vai mang cặp nặng trĩu, tay xách xâu vỏ lon

Xem Thêm

Vượt Biển

22 tuổi, không kịp từ giã người yêu, người đang mang giọt máu của tôi trong bụng mà tôi không hề biết,

Xem Thêm

Ốc vú nàng (Trochus niloticus)

Tại Orote point Guam, chiều chiều chúng tôi hay ra bãi biển tìm bắt mấy con ốc loại Trochus niloticus này, rất nhiều , đem về nướng lên ăn rất ngon, không thua gì bào ngư cả !

Xem Thêm

Trung Quốc : Kinh tế lâm vào khủng hoảng ? Minh Anh

Tăng tưởng kinh tế Trung Quốc ở mức thấp nhất từ 30 năm qua. Ở trong nước, Tập Cận Bình bị chỉ trích. Ngoài thế giới, các nước lo âu.

Xem Thêm

Bão tuyết, 37 tiểu bang Mỹ báo động, sóng cao 18 m tại Oahu-Hawaii

Hơn 14 inches tuyết (hơn 36 cm) tuyết đổ xuống vùng Seattle trong vài ngày qua, khiến Tháng Hai năm nay có nhiều tuyết nhất trong lịch sử thành phố.

Xem Thêm

TÁI NGỘ - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Vẫn nguyên tơ tóc vấn vương Khói hoa tình tự, mây tương tư sầu

Xem Thêm

Đài TV vc VTC14 LÊN ÁN Trung Cộng DÙNG VŨ LỰC CHIẾM HOÀNG SA VÀ CA NGỢI VNCH

Sự thực vẫn là sự thực. Người cộng sản Hà Nội thù ghét QLVNCH hơn Quân Đội Mỹ, vì quân Cộng Hòa đã giáng cho bộ đội của họ những bão đòn kinh hoàng, đau điếng,

Xem Thêm